౯. పహారాదసుత్తవణ్ణనా

౧౯. నవమే పహారాదోతి ఏవంనామకో. అసురిన్దోతి అసురజేట్ఠకో. అసురేసు హి వేపచిత్తి రాహు పహారాదోతి ఇమే తయో జేట్ఠకా. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి దసబలస్స అభిసమ్బుద్ధదివసతో పట్ఠాయ ‘‘అజ్జ గమిస్సామి స్వే గమిస్సామీ’’తి ఏకాదస వస్సాని అతిక్కమిత్వా ద్వాదసమే వస్సే సత్థు వేరఞ్జాయం వసనకాలే ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సన్తికం గమిస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేత్వా ‘‘మమ ‘అజ్జ స్వే’తి ద్వాదస వస్సాని జాతాని, హన్దాహం ఇదానేవ గచ్ఛామీ’’తి తఙ్ఖణంయేవ అసురగణపరివుతో అసురభవనా నిక్ఖమిత్వా దివా దివస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఏకమన్తం అట్ఠాసీతి సో కిర ‘‘తథాగతం పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా ఏవ ధమ్మం సుణిస్సామీ’’తి ఆగతో, తథాగతస్స పన దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ బుద్ధగారవేన పుచ్ఛితుం అసక్కోన్తో అపి సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. తతో సత్థా చిన్తేసి – ‘‘అయం పహారాదో మయి అకథేన్తే పఠమతరం కథేతుం న సక్ఖిస్సతి, చిణ్ణవసిట్ఠానేయేవ నం కథాసముట్ఠాపనత్థం ఏకం పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి.

అథ నం పుచ్ఛన్తో అపి పన పహారాదాతిఆదిమాహ. తత్థ అభిరమన్తీతి రతిం విన్దన్తి, అనుక్కణ్ఠమానా వసన్తీతి అత్థో. సో ‘‘పరిచిణ్ణట్ఠానేయేవ మం భగవా పుచ్ఛతీ’’తి అత్తమనో హుత్వా అభిరమన్తి, భన్తేతి ఆహ. అనుపుబ్బనిన్నోతిఆదీని సబ్బాని అనుపటిపాటియా నిన్నభావస్స వేవచనాని. న ఆయతకేనేవ పపాతోతి న ఛిన్నతటమహాసోబ్భో వియ ఆదితోవ పపాతో. సో హి తీరతో పట్ఠాయ ఏకఙ్గులద్వఙ్గులవిదత్థిరతనయట్ఠిఉసభఅడ్ఢగావుతగావుతఅడ్ఢయోజనాదివసేన గమ్భీరో హుత్వా గచ్ఛన్తో సినేరుపాదమూలే చతురాసీతియోజనసహస్సగమ్భీరో హుత్వా ఠితోతి దస్సేతి.

ఠితధమ్మోతి ఠితసభావో. కుణపేనాతి యేన కేనచి హత్థిఅస్సాదీనం కళేవరేన. థలం ఉస్సారేతీతి హత్థేన గహేత్వా వియ వీచిపహారేనేవ థలం ఖిపతి.

గఙ్గాయమునాతి ఇధ ఠత్వా ఇమాసం నదీనం ఉప్పత్తికథం కథేతుం వట్టతి. అయం తావ జమ్బుదీపో దససహస్సయోజనపరిమాణో, తత్థ చతుసహస్సయోజనపరిమాణో పదేసో ఉదకేన అజ్ఝోత్థటో మహాసముద్దోతి సఙ్ఖం గతో, తిసహస్సయోజనప్పమాణే మనుస్సా వసన్తి, తిసహస్సయోజనప్పమాణే హిమవా పతిట్ఠితో ఉబ్బేధేన పఞ్చయోజనసతికో చతురాసీతికూటసహస్సపటిమణ్డితో సమన్తతో సన్దమానపఞ్చసతనదీవిచిత్తో, యత్థ ఆయామవిత్థారేన చ గమ్భీరతో చ పణ్ణాసపణ్ణాసయోజనా దియడ్ఢయోజనసతపరిమణ్డలా అనోతత్తదహో కణ్ణముణ్డదహో రథకారదహో ఛద్దన్తదహో కుణాలదహో మన్దాకినిదహో సీహప్పపాతదహోతి సత్త మహాసరా పతిట్ఠహన్తి.

తేసు అనోతత్తో సుదస్సనకూటం చిత్తకూటం కాళకూటం గన్ధమాదనకూటం కేలాసకూటన్తి ఇమేహి పఞ్చహి పబ్బతేహి పరిక్ఖిత్తో. తత్థ సుదస్సనకూటం సోవణ్ణమయం ద్వియోజనసతుబ్బేధం అన్తోవఙ్కం కాకముఖసణ్ఠానం తమేవ సరం పటిచ్ఛాదేత్వా తిట్ఠతి, చిత్తకూటం సబ్బరతనమయం, కాళకూటం అఞ్జనమయం, గన్ధమాదనకూటం సానుమయం అబ్భన్తరే ముగ్గవణ్ణం, మూలగన్ధో సారగన్ధో ఫేగ్గుగన్ధో తచగన్ధో పపటికాగన్ధో రసగన్ధో పత్తగన్ధో పుప్ఫగన్ధో ఫలగన్ధో గన్ధగన్ధోతి ఇమేహి దసహి గన్ధేహి ఉస్సన్నం, నానప్పకారఓసధసఞ్ఛన్నం కాళపక్ఖఉపోసథదివసే ఆదిత్తమివ అఙ్గారం జలన్తం తిట్ఠతి, కేలాసకూటం రజతమయం. సబ్బాని సుదస్సనేన సమానుబ్బేధసణ్ఠానాని తమేవ సరం పటిచ్ఛాదేత్వా ఠితాని. తాని సబ్బాని దేవానుభావేన నాగానుభావేన చ వస్సన్తి, నదియో చేతేసు సన్దన్తి. తం సబ్బమ్పి ఉదకం అనోతత్తమేవ పవిసతి. చన్దిమసూరియా దక్ఖిణేన వా ఉత్తరేన వా గచ్ఛన్తా పబ్బతన్తరేన తత్థ ఓభాసం కరోన్తి, ఉజుం గచ్ఛన్తా న కరోన్తి. తేనేవస్స అనోతత్తో తిసఙ్ఖా ఉదపాది.

తత్థ మనోహరసిలాతలాని నిమ్మచ్ఛకచ్ఛపాని ఫలికసదిసనిమ్మలోదకాని న్హానతిత్థాని సుపటియత్తాని హోన్తి, యేసు బుద్ధా ఖీణాసవా చ పచ్చేకబుద్ధా చ ఇద్ధిమన్తా చ ఇసయో న్హాయన్తి, దేవయక్ఖాదయో ఉదకకీళం కీళన్తి.

తస్స చతూసు పస్సేసు సీహముఖం, హత్థిముఖం, అస్సముఖం, ఉసభముఖన్తి చత్తారి ముఖాని హోన్తి, యేహి చతస్సో నదియో సన్దన్తి. సీహముఖేన నిక్ఖన్తనదీతీరే సీహా బహుతరా హోన్తి, హత్థిముఖాదీహి హత్థిఅస్సఉసభా. పురత్థిమదిసతో నిక్ఖన్తనదీ అనోతత్తం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా ఇతరా తిస్సో నదియో అనుపగమ్మ పాచీనహిమవన్తేనేవ అమనుస్సపథం గన్త్వా మహాసముద్దం పవిసతి. పచ్ఛిమదిసతో చ ఉత్తరదిసతో చ నిక్ఖన్తనదియోపి తథేవ పదక్ఖిణం కత్వా పచ్ఛిమహిమవన్తేనేవ ఉత్తరహిమవన్తేనేవ చ అమనుస్సపథం గన్త్వా మహాసముద్దం పవిసన్తి. దక్ఖిణముఖతో నిక్ఖన్తనదీ పన తం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా ఉత్తరేన ఉజుకం పాసాణపిట్ఠేనేవ సట్ఠి యోజనాని గన్త్వా పబ్బతం పహరిత్వా ఉట్ఠాయ పరిక్ఖేపేన తిగావుతప్పమాణా ఉదకధారా హుత్వా ఆకాసేన సట్ఠి యోజనాని గన్త్వా తియగ్గళే నామ పాసాణే పతితా, పాసాణో ఉదకధారావేగేన భిన్నో. తత్థ పఞ్ఞాసయోజనప్పమాణా తియగ్గళా నామ మహాపోక్ఖరణీ జాతా, పోక్ఖరణియా కూలం భిన్దిత్వా పాసాణం పవిసిత్వా సట్ఠి యోజనాని గతా. తతో ఘనపథవిం భిన్దిత్వా ఉమ్మఙ్గేన సట్ఠి యోజనాని గన్త్వా గిఞ్ఝం నామ తిరచ్ఛానపబ్బతం పహరిత్వా హత్థతలే పఞ్చఙ్గులిసదిసా పఞ్చ ధారా హుత్వా పవత్తతి. సా తిక్ఖత్తుం అనోతత్తం పదక్ఖిణం కత్వా గతట్ఠానే ఆవత్తగఙ్గాతి వుచ్చతి. ఉజుకం పాసాణపిట్ఠేన సట్ఠి యోజనాని గతట్ఠానే కణ్హగఙ్గా, ఆకాసేన సట్ఠి యోజనాని గతట్ఠానే ఆకాసగఙ్గా, తియగ్గళపాసాణే పఞ్ఞాసయోజనోకాసే ఠితా తియగ్గళపోక్ఖరణీ, కూలం భిన్దిత్వా పాసాణం పవిసిత్వా సట్ఠి యోజనాని గతట్ఠానే బహలగఙ్గాతి, ఉమఙ్గేన సట్ఠి యోజనాని గతట్ఠానే ఉమఙ్గగఙ్గాతి వుచ్చతి. విఞ్ఝం నామ తిరచ్ఛానపబ్బతం పహరిత్వా పఞ్చ ధారా హుత్వా పవత్తనట్ఠానే పన గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీతి పఞ్చ సఙ్ఖం గతా. ఏవమేతా పఞ్చ మహానదియో హిమవన్తతో పవత్తన్తీతి వేదితబ్బా.

సవన్తియోతి యా కాచి సవమానా గచ్ఛన్తీ మహానదియో వా కున్నదియో వా. అప్పేన్తీతి అల్లీయన్తి ఓసరన్తి. ధారాతి వుట్ఠిధారా. పూరత్తన్తి పుణ్ణభావో. మహాసముద్దస్స హి అయం ధమ్మతా – ‘‘ఇమస్మిం కాలే దేవో మన్దో జాతో, జాలక్ఖిపాదీని ఆదాయ మచ్ఛకచ్ఛపే గణ్హిస్సామా’’తి వా ‘‘ఇమస్మిం కాలే మహన్తా వుట్ఠి, లభిస్సామ ను ఖో పిట్ఠిపసారణట్ఠాన’’న్తి వా వత్తుం న సక్కా. పఠమకప్పికకాలతో పట్ఠాయ హి యం సినేరుమేఖలం ఆహచ్చ ఉదకం ఠితం, తతో ఏకఙ్గులమత్తమ్పి ఉదకం నేవ హేట్ఠా ఓసీదతి, న ఉద్ధం ఉత్తరతి. ఏకరసోతి అసమ్భిన్నరసో.

ముత్తాతి ఖుద్దకమహన్తవట్టదీఘాదిభేదా అనేకవిధా. మణీతి రత్తనీలాదిభేదో అనేకవిధో. వేళురియోతి వంసవణ్ణసిరీసపుప్ఫవణ్ణాదిభేదో అనేకవిధో. సఙ్ఖోతి దక్ఖిణావట్టతమ్బకుచ్ఛికధమనసఙ్ఖాదిభేదో అనేకవిధో. సిలాతి సేతకాళముగ్గవణ్ణాదిభేదో అనేకవిధా. పవాళన్తి ఖుద్దకమహన్తరత్తఘనరత్తాదిభేదం అనేకవిధం. మసారగల్లన్తి కబరమణి. నాగాతి ఊమిపిట్ఠవాసినోపి విమానట్ఠకా నాగాపి.

అట్ఠ పహారాదాతి సత్థా అట్ఠపి ధమ్మే వత్తుం సక్కోతి, సోళసపి బాత్తింసపి చతుసట్ఠిపి సహస్సమ్పి, పహారాదేన పన అట్ఠ కథితా, అహమ్పి తేహేవ సరిక్ఖకే కత్వా కథేస్సామీతి చిన్తేత్వా ఏవమాహ. అనుపుబ్బసిక్ఖాతిఆదీసు అనుపుబ్బసిక్ఖాయ తిస్సో సిక్ఖా గహితా, అనుపుబ్బకిరియాయ తేరస ధుతఙ్గాని, అనుపుబ్బపటిపదాయ సత్త అనుపస్సనా అట్ఠారస మహావిపస్సనా అట్ఠతింస ఆరమ్మణవిభత్తియో సత్తతింస బోధపక్ఖియధమ్మా. న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధోతి మణ్డూకస్స ఉప్పతిత్వా గమనం వియ ఆదితోవ సీలపూరణాదిం అకత్వా అరహత్తప్పటివేధో నామ నత్థి, పటిపాటియా పన సీలసమాధిపఞ్ఞాయో పూరేత్వావ సక్కా అరహత్తం పత్తున్తి అత్థో.

ఆరకావాతి దూరేయేవ. న తేన నిబ్బానధాతుయా ఊనత్తం వా పూరత్తం వాతి అసఙ్ఖ్యేయ్యేపి కప్పే బుద్ధేసు అనుప్పన్నేసు ఏకసత్తోపి పరినిబ్బాతుం న సక్కోతి, తదాపి ‘‘తుచ్ఛా నిబ్బానధాతూ’’తి న సక్కా వత్తుం. బుద్ధకాలే చ పన ఏకేకస్మిం సమాగమే అసఙ్ఖ్యేయ్యాపి సత్తా అమతం ఆరాధేన్తి, తదాపి న సక్కా వత్తుం – ‘‘పూరా నిబ్బానధాతూ’’తి.