౧. వేరఞ్జసుత్తవణ్ణనా

౧౧. దుతియస్స పఠమే అభివాదేతీతి ఏవమాదీని న సమణో గోతమోతి ఏత్థ వుత్తనకారేన యోజేత్వా ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో ‘‘న వన్దతి నాసనా వుట్ఠాతి, నాపి ‘ఇధ భోన్తో నిసీదన్తూ’తి ఏవం ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’’తి. ఏత్థ హి వా-సద్దో విభావనే నామ అత్థే ‘‘రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తిఆదీసు వియ. ఏవం వత్వా అథ అత్తనో అభివాదనాదీని అకరోన్తం భగవన్తం దిస్వా ఆహ – తయిదం, భో గోతమ, తథేవాతి. యం తం మయా సుతం, తం తథేవ, తం సవనఞ్చ మే దస్సనఞ్చ సంసన్దతి సమేతి, అత్థతో ఏకీభావం గచ్ఛతి. న హి భవం గోతమో…పే… ఆసనేన వా నిమన్తేతీతి. ఏవం అత్తనా సుతం దిట్ఠేన నిగమేత్వా నిన్దన్తో ఆహ – తయిదం, భో గోతమ, న సమ్పన్నమేవాతి తం అభివాదనాదీనం అకరణం అయుత్తమేవాతి.

అథస్స భగవా అత్తుక్కంసనపరవమ్భనదోసం అనుపగమ్మ కరుణాసీతలేన హదయేన తం అఞ్ఞాణం విధమిత్వా యుత్తభావం దస్సేతుకామో నాహం తం బ్రాహ్మణాతిఆదిమాహ. తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – అహం, బ్రాహ్మణ, అప్పటిహతేన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణచక్ఖునా ఓలోకేన్తోపి తం పుగ్గలం ఏతస్మిం సదేవకాదిభేదే లోకే న పస్సామి, యమహం అభివాదేయ్యం వా పచ్చుట్ఠేయ్యం వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యం. అనచ్ఛరియం వా ఏతం, స్వాహం అజ్జ సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో ఏవరూపం నిపచ్చాకారారహం పుగ్గలం న పస్సామి. అపిచ ఖో యదాపాహం సమ్పతిజాతోవ ఉత్తరేన ముఖో సత్తపదవీతిహారేన గన్త్వా సకలం దససహస్సిలోకధాతుం ఓలోకేసిం, తదాపి ఏతస్మిం సదేవకాదిభేదే లోకే తం పుగ్గలం న పస్సామి, యమహం ఏవరూపం నిపచ్చకారం కరేయ్యం. అథ ఖో మం సోళసకప్పసహస్సాయుకో ఖీణాసవమహాబ్రహ్మాపి అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘త్వం లోకే మహాపురిసో, త్వం సదేవకస్స లోకస్స అగ్గో చ జేట్ఠో చ సేట్ఠో చ, నత్థి తయా ఉత్తరితరో’’తి సఞ్జాతసోమనస్సో పతిమానేసి. తదాపి చాహం అత్తనా ఉత్తరితరం అపస్సన్తో ఆసభిం వాచం నిచ్ఛారేసిం – ‘‘అగ్గోహమస్మి లోకస్స, జేట్ఠోహమస్మి లోకస్స, సేట్ఠోహమస్మి లోకస్సా’’తి. ఏవం సమ్పతిజాతస్సాపి మయ్హం అభివాదనాదిరహో పుగ్గలో నత్థి, స్వాహం ఇదాని సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో కం అభివాదేయ్యం. తస్మా త్వం, బ్రాహ్మణ, మా తథాగతా ఏవరూపం పరమనిపచ్చకారం పత్థయి. యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, తథాగతో అభివాదేయ్య వా…పే… ఆసనేన వా నిమన్తేయ్య, ముద్ధాపి తస్స పుగ్గలస్స రత్తిపరియోసానే పరిపాకసిథిలబన్ధనం వణ్టా ముత్తతాలఫలం వియ గీవతో ఛిజ్జిత్వా సహసావ భూమియం నిపతేయ్య.

ఏవం వుత్తేపి బ్రాహ్మణో దుప్పఞ్ఞతాయ తథాగతస్స లోకజేట్ఠభావం అసల్లక్ఖేన్తో కేవలం తం వచనం అసహమానో ఆహ – అరసరూపో భవం గోతమోతి. అయం కిరస్స అధిప్పాయో – యం లోకే అభివాదనపచ్చుట్ఠానఅఞ్జలికమ్మసామీచికమ్మం ‘‘సామగ్గిరసో’’తి వుచ్చతి, తం భోతో గోతమస్స నత్థి. తస్మా అరసరూపో భవం గోతమో, అరసజాతికో అరససభావోతి. అథస్స భగవా చిత్తముదుభావజననత్థం ఉజువిపచ్చనీకభావం పరిహరన్తో అఞ్ఞథా తస్స వచనస్స అత్థం అత్తని సన్దస్సేన్తో అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయోతిఆదిమాహ.

తత్థ అత్థి ఖ్వేసాతి అత్థి ఖో ఏస. పరియాయోతి కారణం. ఇదం వుత్తం హోతి – అత్థి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏతం కారణం, యేన కారణేన మం ‘‘అరసరూపో భవం గోతమో’’తి వదమానో పుగ్గలో సమ్మా వదేయ్య, అవితథవాదీతి సఙ్ఖం గచ్ఛేయ్య. కతమో పన సోతి? యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపరసా…పే… ఫోట్ఠబ్బరసా, తే తథాగతస్స పహీనాతి. కిం వుత్తం హోతి? యే తే జాతివసేన వా ఉపపత్తివసేన వా సేట్ఠసమ్మతానమ్పి పుథుజ్జనానం రూపారమ్మణాదీని అస్సాదేన్తానం అభినన్దన్తానం రజ్జన్తానం ఉప్పజ్జన్తి కామసుఖస్సాదసఙ్ఖాతా రూపరసా, సద్దరసా, గన్ధరసా, రసరసా, ఫోట్ఠబ్బరసా, యే ఇమం లోకం గీవాయ బన్ధిత్వా వియ ఆవిఞ్ఛన్తి, వత్థారమ్మణాదిసామగ్గియఞ్చ ఉప్పన్నత్తా సామగ్గిరసాతి వుచ్చన్తి. తే సబ్బేపి తథాగతస్స పహీనా. ‘‘మయ్హం పహీనా’’తి వత్తబ్బేపి మమాకారేన అత్తానం అనుక్ఖిపన్తో ధమ్మం దేసేతి, దేసనావిలాసో వా ఏస తథాగతస్స.

తత్థ పహీనాతి చిత్తసన్తానతో విగతా, పజహితా వా. ఏతస్మిం పనత్థే కరణే సామివచనం దట్ఠబ్బం. అరియమగ్గసత్థేన ఉచ్ఛిన్నం తణ్హావిజ్జామయం మూలం ఏతేసన్తి ఉచ్ఛిన్నమూలా. తాలవత్థు వియ నేసం వత్థు కతన్తి తాలావత్థుకతా. యథా హి తాలరుక్ఖం సమూలం ఉద్ధరిత్వా తస్స వత్థుమత్తే తస్మిం పదేసే కతే న పున తస్స తాలస్స ఉప్పత్తి పఞ్ఞాయతి, ఏవం అరియమగ్గసత్థేన సమూలే రూపాదిరసే ఉద్ధరిత్వా తేసం పుబ్బే ఉప్పన్నపుబ్బభావేన వత్థుమత్తే చిత్తసన్తానే కతే సబ్బేపి తే తాలావత్థుకతాతి వుచ్చన్తి. అవిరుళ్హిధమ్మత్తా వా మత్థకచ్ఛిన్నతాలో వియ కతాతి తాలావత్థుకతా. యస్మా పన ఏవం తాలావత్థుకతా అనభావంకతా హోన్తి, యథా నేసం పచ్ఛాభావో న హోతి, తథా కతా హోన్తి. తస్మా ఆహ – అనభావంకతాతి. ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మాతి అనాగతే అనుప్పజ్జనకసభావా.

నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీతి యఞ్చ ఖో త్వం సన్ధాయ వదేసి, సో పరియాయో న హోతి. నను చ ఏవం వుత్తే యో బ్రాహ్మణేన వుత్తో సామగ్గిరసో, తస్స అత్తని విజ్జమానతా అనుఞ్ఞాతా హోతీతి? న హోతి. యో హి నం సామగ్గిరసం కాతుం భబ్బో హుత్వా న కరోతి, సో తదభావేన అరసరూపోతి వత్తబ్బతం అరహతి. భగవా పన అభబ్బోవ ఏతం కాతుం, తేనస్స కారణే అభబ్బతం పకాసేన్తో ఆహ – ‘‘నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి. యం పరియాయం సన్ధాయ త్వం మం ‘‘అరసరూపో’’తి వదేసి, సో అమ్హేసు నేవ వత్తబ్బోతి.

ఏవం బ్రాహ్మణో అత్తనా అధిప్పేతం అరసరూపతం ఆరోపేతుం అసక్కోన్తో అథాపరం నిబ్భోగో భవన్తిఆదిమాహ. సబ్బపరియాయేసు చేత్థ వుత్తనయేనేవ యోజనాక్కమం విదిత్వా సన్ధాయభాసితమత్థం ఏవం వేదితబ్బం – బ్రాహ్మణో తదేవ వయోవుద్ధానం అభివాదనాదికమ్మం లోకే ‘‘సామగ్గిపరిభోగో’’తి మఞ్ఞమానో తదభావేన చ భగవన్తం ‘‘నిబ్భోగో’’తిఆదిమాహ. భగవా చ య్వాయం రూపాదీసు సత్తానం ఛన్దరాగపరిభోగో, తదభావం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని.

పున బ్రాహ్మణో యం లోకే వయోవుద్ధానం అభివాదనాదికులసముదాచారకమ్మం లోకియా కరోన్తి, తస్స అకిరియం సమ్పస్సమానో భగవన్తం అకిరియవాదోతి ఆహ. భగవా పన యస్మా కాయదుచ్చరితాదీనం అకిరియం వదతి, తస్మా తం అకిరియవాదితం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని. తత్థ ఠపేత్వా కాయదుచ్చరితాదీని అవసేసా అకుసలా ధమ్మా అనేకవిహితా పాపకా అకుసలా ధమ్మాతి వేదితబ్బా.

పున బ్రాహ్మణో తదేవ అభివాదనాదికమ్మం భగవతి అపస్సన్తో ‘‘ఇమం ఆగమ్మ అయం లోకతన్తి లోకపవేణీ ఉచ్ఛిజ్జతీ’’తి మఞ్ఞమానో భగవన్తం ఉచ్ఛేదవాదోతి ఆహ. భగవా పన యస్మా పఞ్చకామగుణికరాగస్స చేవ అకుసలచిత్తద్వయసమ్పయుత్తస్స చ దోసస్స అనాగామిమగ్గేన ఉచ్ఛేదం వదతి, సబ్బాకుసలసమ్భవస్స పన మోహస్స అరహత్తమగ్గేన ఉచ్ఛేదం వదతి, ఠపేత్వా తే తయో అవసేసానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం యథానురూపం చతూహి మగ్గేహి ఉచ్ఛేదం వదతి, తస్మా తం ఉచ్ఛేదవాదం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని.

పున బ్రాహ్మణో ‘‘జిగుచ్ఛతి మఞ్ఞే సమణో గోతమో ఇదం వయోవుద్ధానం అభివాదనాదికులసముదాచారకమ్మం, తేన తం న కరోతీ’’తి మఞ్ఞమానో భగవన్తం జేగుచ్ఛీతి ఆహ. భగవా పన యస్మా జిగుచ్ఛతి కాయదుచ్చరితాదీహి, యాని కాయవచీమనోదుచ్చరితాని చేవ యావ చ అకుసలానం లామకధమ్మానం సమాపత్తి సమాపజ్జనా సమఙ్గిభావో, తం సబ్బమ్పి గూథం వియ మణ్డనకజాతికో పురిసో జిగుచ్ఛతి హిరీయతి, తస్మా తం జేగుచ్ఛితం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని. తత్థ కాయదుచ్చరితేనాతిఆది కరణవచనం ఉపయోగత్థే దట్ఠబ్బం.

పున బ్రాహ్మణో తదేవ అభివాదనాదికమ్మం భగవతి అపస్సన్తో ‘‘అయం ఇదం లోకజేట్ఠకకమ్మం వినేతి వినాసేతి, అథ వా యస్మా ఏతం సామీచికమ్మం న కరోతి, తస్మా అయం వినేతబ్బో నిగ్గణ్హితబ్బో’’తి మఞ్ఞమానో భగవన్తం వేనయికోతి ఆహ. తత్రాయం పదత్థో – వినయతీతి వినయో, వినాసేతీతి వుత్తం హోతి. వినయో ఏవ వేనయికో. వినయం వా అరహతీతి వేనయికో, నిగ్గహం అరహతీతి వుత్తం హోతి. భగవా పన యస్మా రాగాదీనం వినయాయ వూపసమాయ ధమ్మం దేసేతి, తస్మా వేనయికో హోతి. అయమేవ చేత్థ పదత్థో – వినయాయ ధమ్మం దేసేతీతి వేనయికో. విచిత్రా హి తద్ధితవుత్తి. స్వాయం తం వేనయికభావం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని.

పున బ్రాహ్మణో యస్మా అభివాదనాదీని సామీచికమ్మాని కరోన్తా వయోవుద్ధే తోసేన్తి హాసేన్తి, అకరోన్తా పన తాపేన్తి విహేసేన్తి దోమనస్సం నేసం ఉప్పాదేన్తి, భగవా చ తాని న కరోతి, తస్మా ‘‘అయం వయోవుద్ధే తపతీ’’తి మఞ్ఞమానో సప్పురిసాచారవిరహితత్తా వా ‘‘కపణపురిసో అయ’’న్తి మఞ్ఞమానో భగవన్తం తపస్సీతి ఆహ. తత్రాయం పదత్థో – తపతీతి తపో, రోసేతి విహేసేతీతి అత్థో. సామీచికమ్మాకరణస్సేతం అధివచనం. తపో అస్స అత్థీతి తపస్సీ. దుతియే అత్థవికప్పే బ్యఞ్జనాని అవిచారేత్వా లోకే కపణపురిసో తపస్సీతి వుచ్చతి. భగవా పన యే అకుసలా ధమ్మా లోకం తపనతో తపనీయాని వుచ్చన్తి, తేసం పహీనత్తా యస్మా తపస్సీతి సఙ్ఖం గతో. తస్మా తం తపస్సితం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని. తత్రాయం వచనత్థో – తపన్తీతి తపా, అకుసలధమ్మానమేతం అధివచనం. తే తపే అస్సి నిరస్సి పహాసి విద్ధంసీతి తపస్సీ.

పున బ్రాహ్మణో తం అభివాదనాదికమ్మం దేవలోకగబ్భసమ్పత్తియా దేవలోకపటిసన్ధిపటిలాభాయ సంవత్తతీతి మఞ్ఞమానో భగవతి చస్స అభావం దిస్వా భగవన్తం అపగబ్భోతి ఆహ. కోధవసేన వా భగవతో మాతుకుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిగ్గహణే దోసం దస్సేన్తోపి ఏవమాహ. తత్రాయం వచనత్థో – గబ్భతో అపగతోతి అపగబ్భో, అభబ్బో దేవలోకూపపత్తిం పాపుణితున్తి అధిప్పాయో. హీనో వా గబ్భో అస్సాతి అపగబ్భో. దేవలోకగబ్భపరిబాహిరత్తా ఆయతిం హీనగబ్భపటిలాభభాగీతి. హీనో వాస్స మాతుకుచ్ఛిస్మిం గబ్భవాసో అహోసీతి అధిప్పాయో. భగవతో పన యస్మా ఆయతిం గబ్భసేయ్యా అపగతా, తస్మా సో తం అపగబ్భతం అత్తని సమ్పస్సమానో అపరం పరియాయమనుజాని. తత్ర చ యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనాతి ఏతేసం పదానం ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో – ‘‘బ్రాహ్మణ, యస్స పుగ్గలస్స అనాగతే గబ్భసేయ్యా పునబ్భవే చ అభినిబ్బత్తి అనుత్తరేన మగ్గేన విహతకారణత్తా పహీనా. గబ్భసేయ్యాగహణేన చేత్థ జలాబుజయోని గహితా, పునబ్భవాభినిబ్బత్తిగ్గహణేన ఇతరా తిస్సో’’పి.

అపిచ గబ్భస్స సేయ్యా గబ్భసేయ్యా. పునబ్భవో ఏవ అభినిబ్బత్తి పునబ్భవాభినిబ్బత్తీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. యథా చ విఞ్ఞాణట్ఠితీతి వుత్తేపి న విఞ్ఞాణతో అఞ్ఞా ఠితి అత్థి, ఏవమిధాపి న గబ్భతో అఞ్ఞా సేయ్యా వేదితబ్బా. అభినిబ్బత్తి చ నామ యస్మా పునబ్భవభూతాపి అపునబ్భవభూతాపి అత్థి, ఇధ చ పునబ్భవభూతా అధిప్పేతా, తస్మా వుత్తం – ‘‘పునబ్భవో ఏవ అభినిబ్బత్తి పునబ్భవాభినిబ్బత్తీ’’తి.

ఏవం ఆగతకాలతో పట్ఠాయ అరసరూపతాదీహి అట్ఠహి అక్కోసవత్థూహి అక్కోసన్తమ్పి బ్రాహ్మణం భగవా ధమ్మిస్సరో ధమ్మరాజా ధమ్మసామీ తథాగతో అనుకమ్పాయ సీతలేనేవ చక్ఖునా బ్రాహ్మణం ఓలేకేన్తో యం ధమ్మధాతుం పటివిజ్ఝిత్వా దేసనావిలాసప్పత్తా నామ హోతి, తస్సా ధమ్మధాతుయా సుప్పటివిద్ధత్తా విగతవలాహకే నభే పుణ్ణచన్దో వియ చ సరదకాలే సూరియో వియ చ బ్రాహ్మణస్స హదయన్ధకారం విధమేన్తో తానియేవ అక్కోసవత్థూని తేన తేన పరియాయేన అఞ్ఞథా దస్సేత్వా పునపి అత్తనో కరుణావిప్ఫారం అట్ఠహి లోకధమ్మేహి అకమ్పియభావేన పటిలద్ధతాదిగుణలక్ఖణం పథవిసమచిత్తతం అకుప్పధమ్మతఞ్చ పకాసేన్తో ‘‘అయం బ్రాహ్మణో కేవలం పలితసిరఖణ్డదన్తవలిత్తచతాదీహి అత్తనో వుద్ధభావం సల్లక్ఖేతి, నో చ ఖో జానాతి అత్తానం జాతియా అనుగతం జరాయ అనుసటం బ్యాధినో అధిభూతం మరణేన అబ్భాహతం అజ్జ మరిత్వా పున స్వేవ ఉత్తానసేయ్యదారకభావగమనీయం. మహన్తేన ఖో పన ఉస్సాహేన మమ సన్తికం ఆగతో, తదస్స ఆగమనం సాత్థకం హోతూ’’తి చిన్తేత్వా ఇమస్మిం లోకే అత్తనో అప్పటిసమం పురేజాతభావం దస్సేన్తో సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణాతిఆదినా నయేన బ్రాహ్మణస్స ధమ్మదేసనం వడ్ఢేసి.

తత్థ సేయ్యథాపీతిఆదీనం హేట్ఠా వుతనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. అయం పన విసేసో – హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ హి తే కుక్కుటపోతకా పక్ఖే విధునన్తా తంఖణానురూపం విరవన్తా నిక్ఖమన్తి. ఏవం నిక్ఖమన్తానఞ్చ తేసం యో పఠమతరం నిక్ఖమతి, సో జేట్ఠోతి వుచ్చతి. తస్మా భగవా తాయ ఉపమాయ అత్తనో జేట్ఠభావం సాధేతుకామో బ్రాహ్మణం పుచ్ఛతి – యో ను ఖో తేసం కుక్కుటచ్ఛాపోతకానం…పే… కిన్తి స్వాస్స వచనీయోతి. తత్థ కుక్కుటచ్ఛాపకానన్తి కుక్కుటపోతకానం. కిన్తి స్వాస్స వచనీయోతి సో కిన్తి వచనీయో అస్స, కిం వత్తబ్బో భవేయ్య జేట్ఠో వా కనిట్ఠో వాతి.

‘‘జేట్ఠో’’తిస్స, భో గోతమ, వచనీయోతి, భో గోతమ, సో జేట్ఠో ఇతి అస్స వచనీయో. కస్మాతి చే? సో హి నేసం జేట్ఠోతి, యస్మా సో నేసం వుద్ధతరోతి అత్థో. అథస్స భగవా ఓపమ్మం సమ్పటిపాదేన్తో ఏవమేవ ఖోతి ఆహ, యథా సో కుక్కుటపోతకో, ఏవం అహమ్పి. అవిజ్జాగతాయ పజాయాతి అవిజ్జా వుచ్చతి అఞ్ఞాణం, తత్థ గతాయ. పజాయాతి సత్తధివచనమేతం, అవిజ్జాకోసస్స అన్తో పవిట్ఠేసు సత్తేసూపి వుత్తం హోతి. అణ్డభూతాయాతి అణ్డే భూతాయ పజాతాయ సఞ్జాతాయ. యథా హి అణ్డే నిబ్బత్తా ఏకచ్చే సత్తా అణ్డభూతాతి వుచ్చన్తి, ఏవమయం సబ్బాపి పజా అవిజ్జణ్డకోసే నిబ్బత్తత్తా అణ్డభూతాతి వుచ్చతి. పరియోనద్ధాయాతి తేన అవిజ్జణ్డకోసేన సమన్తతో ఓనద్ధాయ బద్ధాయ వేఠితాయ. అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వాతి తం అవిజ్జామయం అణ్డకోసం భిన్దిత్వా. ఏకోవ లోకేతి సకలేపి లోకసన్నివాసే అహమేవ ఏకో అదుతియో. అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి ఉత్తరరహితం సబ్బసేట్ఠం సమ్మా సామఞ్చ బోధిం, అథ వా పసత్థం సున్దరఞ్చ బోధిం. అరహత్తమగ్గఞాణస్సేతం నామం, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్సాపి నామమేవ. ఉభయమ్పి వట్టతి. అఞ్ఞేసం అరహత్తమగ్గో అనుత్తరా బోధి హోతి, న హోతీతి? న హోతి. కస్మా? అసబ్బగుణదాయకత్తా. తేసఞ్హి కస్సచి అరహత్తమగ్గో అరహత్తఫలమేవ దేతి, కస్సచి తిస్సో విజ్జా, కస్సచి ఛ అభిఞ్ఞా, కస్సచి చతస్సో పటిసమ్భిదా, కస్సచి సావకపారమిఞాణం. పచ్చేకబుద్ధానమ్పి పచ్చేకబోధిఞాణమేవ దేతి, బుద్ధానం పన సబ్బగుణసమ్పత్తిం దేతి అభిసేకో వియ రఞ్ఞో సబ్బలోకిస్సరభావం. తస్మా అఞ్ఞస్స కస్సచిపి అనుత్తరా బోధి న హోతీతి. అభిసమ్బుద్ధోతి అబ్భఞ్ఞాసిం పటివిజ్ఝిం, పత్తోమ్హి అధిగతోమ్హీతి వుత్తం హోతి.

ఇదాని యదేతం భగవతా ‘‘ఏవమేవ ఖో’’తిఆదినా నయేన వుత్తం ఓపమ్మసమ్పటిపాదనం, తం ఏవం అత్థేన సంసన్దిత్వా వేదితబ్బం – యథా హి తస్సా కుక్కుటియా అత్తనో అణ్డేసు అధిసయనాదితివిధకిరియాకరణం, ఏవం బోధిపల్లఙ్కే నిసిన్నస్స బోధిసత్తభూతస్స భగవతో అత్తనో సన్తానే అనిచ్చం, దుక్ఖం, అనత్తాతి తివిధానుపస్సనాకరణం. కుక్కుటియా తివిధకిరియాసమ్పాదనేన అణ్డానం అపూతిభావో వియ బోధిసత్తభూతస్స భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన విపస్సనాఞాణస్స అపరిహాని. కుక్కుటియా తివిధకిరియాకరణేన అణ్డానం అల్లసినేహపరియాదానం వియ బోధిసత్తభూతస్స భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన భవత్తయానుగతనికన్తిసినేహపరియాదానం. కుక్కుటియా తివిధకిరియాకరణేన అణ్డకపాలానం తనుభావో వియ బోధిసత్తభూతస్స భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన అవిజ్జణ్డకోసస్స తనుభావో, కుక్కుటియా తివిధకిరియాకరణేన కుక్కుటపోతకస్స పాదనఖతుణ్డకానం థద్ధఖరభావో వియ బోధిసత్తభూతస్స భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన విపస్సనాఞాణస్స తిక్ఖఖరవిప్పసన్నసూరభావో. కుక్కుటియా తివిధకిరియాకరణేన కుక్కుటపోతకస్స పరిణామకాలో వియ బోధిసత్తభూతస్స భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన విపస్సనాఞాణస్స పరిణామకాలో వడ్ఢికాలో గబ్భగ్గహణకాలో. కుక్కుటియా తివిధకిరియాకరణేన కుక్కుటపోతకస్స పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా పక్ఖే పప్ఫోటేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిదాకాలో వియ భగవతో తివిధానుపస్సనాసమ్పాదనేన విపస్సనాఞాణగబ్భం గణ్హాపేత్వా అనుపుబ్బాధిగతేన అరహత్తమగ్గేన అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా అభిఞ్ఞాపక్ఖే పప్ఫోటేత్వా సోత్థినా సకలబుద్ధగుణసచ్ఛికతకాలో వేదితబ్బో.

అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జేట్ఠో సేట్ఠో లోకస్సాతి, బ్రాహ్మణ, యథా తేసం కుక్కుటపోతకానం పఠమతరం అణ్డకోసం పదాలేత్వా అభినిబ్బత్తో కుక్కుటపోతకో జేట్ఠో హోతి, ఏవం అవిజ్జాగతాయ పజాయ తం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా పఠమతరం అరియాయ జాతియా జాతత్తా అహఞ్హి జేట్ఠో వుద్ధతమోతి సఙ్ఖం గతో, సబ్బగుణేహి పన అప్పటిసమత్తా సేట్ఠోతి.

ఏవం భగవా అత్తనో అనుత్తరం జేట్ఠసేట్ఠభావం బ్రాహ్మణస్స పకాసేత్వా ఇదాని యాయ పటిపదాయ తం అధిగతో, తం పటిపదం పుబ్బభాగతో పభుతి దస్సేతుం ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణాతిఆదిమాహ. తత్థ ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం అహోసీతి, బ్రాహ్మణ, న మయా అయం అనుత్తరో జేట్ఠసేట్ఠభావో కుసీతేన ముట్ఠస్సతినా సారద్ధకాయేన విక్ఖిత్తచితేన అధిగతో, అపిచ ఖో తదధిగమాయ ఆరద్ధం ఖో పన మే వీరియం అహోసి. బోధిమణ్డే నిసిన్నేన మయా చతుసమ్మప్పధానభేదం వీరియం ఆరద్ధం అహోసి, పగ్గహితం అసిథిలప్పవత్తితం. ఆరద్ధత్తాయేవ చ మే తం అసల్లీనం అహోసి. న కేవలఞ్చ వీరియమేవ, సతిపి మే ఆరమ్మణాభిముఖభావేన ఉపట్ఠితా అహోసి, ఉపట్ఠితత్తాయేవ చ అసమ్ముట్ఠా. పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధోతి కాయచిత్తప్పస్సద్ధివసేన కాయోపి మే పస్సద్ధో అహోసి. తత్థ యస్మా నామకాయే పస్సద్ధే రూపకాయోపి పస్సద్ధోయేవ హోతి, తస్మా ‘‘నామకాయో రూపకాయో’’తి అవిసేసేత్వావ ‘‘పస్సద్ధో కాయో’’తి వుత్తం. అసారద్ధోతి సో చ ఖో పస్సద్ధత్తాయేవ అసారద్ధో, విగతదరథోతి వుత్తం హోతి. సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గన్తి చిత్తమ్పి మే సమ్మా ఆహితం సుట్ఠు ఠపితం అప్పితం వియ అహోసి, సమాహితత్తా ఏవ చ ఏకగ్గం అచలం నిప్ఫన్దనన్తి. ఏత్తావతా ఝానస్స పుబ్బభాగపటిపదా కథితా హోతి.

ఇదాని ఇమాయ పటిపదాయ అధిగతం పఠమజ్ఝానం ఆదిం కత్వా విజ్జాత్తయపరియోసానం విసేసం దస్సేన్తో సో ఖో అహన్తిఆదిమాహ. తత్థ యం యావ వినిచ్ఛయనయేన వత్తబ్బం సియా, తం విసుద్ధిమగ్గే (విసుద్ధి. ౧.౬౯) వుత్తమేవ.

అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణాతిఆదీసు పన విజ్జాతి విదితకరణట్ఠేన విజ్జా. కిం విదితం కరోతి? పుబ్బేనివాసం. అవిజ్జాతి తస్సేవ పుబ్బేనివాసస్స అవిదితకరణట్ఠేన తప్పటిచ్ఛాదకమోహో. తమోతి స్వేవ మోహో తప్పటిచ్ఛాదకట్ఠేన తమో నామ. ఆలోకోతి సా ఏవ విజ్జా ఓభాసకరణట్ఠేన ఆలోకోతి. ఏత్థ చ విజ్జా అధిగతాతి అత్థో, సేసం పసంసావచనం. యోజనా పనేత్థ – అయం ఖో మే విజ్జా అధిగతా, తస్స మే అధిగతవిజ్జస్స అవిజ్జా విహతా, వినట్ఠాతి అత్థో. కస్మా? యస్మా విజ్జా ఉప్పన్నా. ఏస నయో ఇతరస్మిమ్పి పదద్వయే. యథా తన్తి ఏత్థ తన్తి నిపాతమత్తం. సతియా అవిప్పవాసేన అప్పమత్తస్స వీరియాతాపేన ఆతాపినో కాయే చ జీవితే చ అనపేక్ఖాతాయ పహితత్తస్స పేసితత్తస్సాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో అవిజ్జా విహఞ్ఞేయ్య, విజ్జా ఉప్పజ్జేయ్య తమో విహఞ్ఞేయ్య, ఆలోకో ఉప్పజ్జేయ్య, ఏవమేవ మమ అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో. ఏతస్స మే పధానానుయోగస్స అనురూపమేవ ఫలం లద్ధన్తి.

అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, పఠమా అభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హాతి అయం ఖో మమ, బ్రాహ్మణ, పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణముఖతుణ్డకేన పుబ్బే నివుత్థఖన్ధప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా పఠమా అభినిబ్భిదా పఠమా నిక్ఖన్తి పఠమా అరియాజాతి అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ ముఖతుణ్డకేన వా పాదనఖసిఖాయ వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా తమ్హా అణ్డకోసమ్హా అభినిబ్భిదా నిక్ఖన్తి కుక్కుటనికాయే పచ్చాజాతీతి. అయం తావ పుబ్బేనివాసకథాయం నయో.

చుతుపపాతకథాయ పన విజ్జాతి దిబ్బచక్ఖుఞాణవిజ్జా. అవిజ్జాతి చుతుపపాతప్పటిచ్ఛాదికా అవిజ్జా. యథా పన పుబ్బేనివాసకథాయం ‘‘పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణముఖతుణ్డకేన పుబ్బే నివుత్థక్ఖన్ధప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా’’తి వుత్తం, ఏవమిధ ‘‘చుతుపపాతఞాణముఖతుణ్డకేన చుతుపపాతప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా’’తి వత్తబ్బం.

యం పనేతం పచ్చవేక్ఖణఞాణపరిగ్గహితం ఆసవానం ఖయఞాణాధిగమం బ్రాహ్మణస్స దస్సేన్తో అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తతియా విజ్జాతిఆదిమాహ, తత్థ విజ్జాతి అరహత్తమగ్గవిజ్జా. అవిజ్జాతి చతుసచ్చప్పటిచ్ఛాదికా అవిజ్జా. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తతియా అభినిబ్భిదా అహోసీతి ఏత్థ అయం ఖో మమ, బ్రాహ్మణ, ఆసవానం ఖయఞాణముఖతుణ్డకేన చతుసచ్చపటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా తతియా అభినిబ్భిదా తతియా నిక్ఖన్తి తతియా అరియజాతి అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ ముఖతుణ్డకేన వా పాదనఖసిఖాయ వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా తమ్హా అణ్డకోసమ్హా అభినిబ్భిదా నిక్ఖన్తి కుక్కుటనికాయే పచ్చాజాతీతి.

ఏత్తావతా కిం దస్సేసీతి? సో హి, బ్రాహ్మణ, కుక్కుటచ్ఛాపకో అణ్డకోసం పదాలేత్వా తతో నిక్ఖమన్తో సకిమేవ జాయతి, అహం పన పుబ్బేనివుత్థక్ఖన్ధప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం భిన్దిత్వా పఠమం తావ పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణవిజ్జాయ జాతో. తతో సత్తానం చుతిపటిసన్ధిప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా దుతియం దిబ్బచక్ఖుఞాణవిజ్జాయ జాతో, పున చతుసచ్చప్పటిచ్ఛాదకం అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా తతియం ఆసవానం ఖయఞాణవిజ్జాయ జాతో. ఏవం తీహి విజ్జాహి తిక్ఖత్తుం జాతోమ్హి. సా చ మే జాతి అరియా సుపరిసుద్ధాతి ఇదం దస్సేతి. ఏవందస్సేన్తో చ పుబ్బేనివాసఞాణేన అతీతంసఞాణం, దిబ్బచక్ఖునా పచ్చుప్పన్నానాగతంసఞాణం, ఆసవక్ఖయేన సకలలోకియలోకుత్తరగుణన్తి ఏవం తీహి విజ్జాహి సబ్బేపి సబ్బఞ్ఞుగుణే పకాసేత్వా అత్తనో అరియాయ జాతియా జేట్ఠసేట్ఠభావం బ్రాహ్మణస్స దస్సేసి.

ఏవం వుత్తే వేరఞ్జో బ్రాహ్మణోతి ఏవం భగవతా లోకానుకమ్పకేన బ్రాహ్మణం అనుకమ్పమానేన నిగుహితబ్బేపి అత్తనో అరియాయ జాతియా జేట్ఠసేట్ఠభావే విజ్జాత్తయపకాసికాయ ధమ్మదేసనాయ వుత్తే పీతివిప్ఫారపరిపుణ్ణగత్తచిత్తో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో తం భగవతో అరియాయ జాతియా జేట్ఠసేట్ఠభావం విదిత్వా ‘‘ఈదిసం నామాహం సబ్బలోకజేట్ఠం సబ్బగుణసమన్నాగతం సబ్బఞ్ఞుం ‘అఞ్ఞేసం అభివాదనాదికమ్మం న కరోతీ’తి అవచం, ధిరత్థు వత, భో, అఞ్ఞాణ’’న్తి అత్తానం గరహిత్వా ‘‘అయం దాని లోకే అరియాయ జాతియా పురేజాతట్ఠేన జేట్ఠో, సబ్బగుణేహి అప్పటిసమట్ఠేన సేట్ఠో’’తి నిట్ఠం గన్త్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – జేట్ఠో భవం గోతమో సేట్ఠో భవం గోతమోతి. ఏవఞ్చ పన వత్వా పున తం భగవతో ధమ్మదేసనం అబ్భనుమోదమానో అభిక్కన్తం భో గోతమాతిఆదిమాహ. తం వుత్తత్థమేవాతి.