౨. సీహసుత్తవణ్ణనా

౧౨. దుతియే అభిఞ్ఞాతాతి ఞాతా పఞ్ఞాతా పాకటా. సన్థాగారేతి మహాజనస్స విస్సమనత్థాయ కతే అగారే. సా కిర సన్థాగారసాలా నగరమజ్ఝే అహోసి, చతూసు ఠానేసు ఠితానం పఞ్ఞాయతి, చతూహి దిసాహి ఆగతమనుస్సా పఠమం తత్థ విస్సమిత్వా పచ్ఛా అత్తనో అత్తనో ఫాసుకట్ఠానం గచ్ఛన్తి. రాజకులానం రజ్జకిచ్చసన్థరణత్థాయ కతం అగారన్తిపి వదన్తియేవ. తత్థ హి నిసీదిత్వా లిచ్ఛవిరాజానో రజ్జకిచ్చం సన్థరన్తి కరోన్తి విచారేన్తి. సన్నిసిన్నాతి తేసం నిసీదనత్థఞ్ఞేవ పఞ్ఞత్తేసు మహారహవరపచ్చత్థరణేసు సముస్సితసేతచ్ఛత్తేసు ఆసనేసు సన్నిసిన్నా. అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తీతి రాజకులే కిచ్చఞ్చేవ లోకత్థచరియఞ్చ విచారేత్వా అనేకేహి కారణేహి బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తి కథేన్తి దీపేన్తి. పణ్డితా హి తే రాజానో సద్ధా పసన్నా సోతాపన్నాపి సకదాగామినోపి అనాగామినోపి అరియసావకా, తే సబ్బేపి లోకియజటం ఛిన్దిత్వా బుద్ధాదీనం తిణ్ణం రతనానం వణ్ణం భాసన్తి. తత్థ తివిధో బుద్ధవణ్ణో నామ చరియవణ్ణో, సరీరవణ్ణో, గుణవణ్ణోతి. తత్రిమే రాజానో చరియాయ వణ్ణం ఆరభింసు – ‘‘దుక్కరం వత కతం సమ్మాసమ్బుద్ధేన కప్పసతసహస్సాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖేయ్యాని దస పారమియో, దస ఉపపారమియో, దస పరమత్థపారమియోతి సమత్తింస పారమియో పూరేన్తేన, ఞాతత్థచరియం, లోకత్థచరియం, బుద్ధచరియం మత్థకం పాపేత్వా పఞ్చ మహాపరిచ్చాగే పరిచ్చజన్తేనా’’తి అడ్ఢచ్ఛక్కేహి జాతకసతేహి బుద్ధవణ్ణం కథేన్తా తుసితభవనం పాపేత్వా ఠపయింసు.

ధమ్మస్స వణ్ణం భాసన్తా పన ‘‘తేన భగవతా ధమ్మో దేసితో, నికాయతో పఞ్చ నికాయా, పిటకతో తీణి పిటకాని, అఙ్గతో నవ అఙ్గాని, ఖన్ధతో చతురాసీతిధమ్మక్ఖన్ధసహస్సానీ’’తి కోట్ఠాసవసేన ధమ్మగుణం కథయింసు.

సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా ‘‘పటిలద్ధసద్ధా కులపుత్తా భోగక్ఖన్ధఞ్చేవ ఞాతిపరివట్టఞ్చ పహాయ సేతచ్ఛత్తం ఓపరజ్జం సేనాపతిసేట్ఠిభణ్డాగారికట్ఠానన్తరాదీని అగణేత్వా నిక్ఖమ్మ సత్థు వరసాసనే పబ్బజన్తి. సేతచ్ఛత్తం పహాయ పబ్బజితానం భద్దియరాజమహాకప్పినపుక్కుసాతిఆదీనం రాజపబ్బజితానంయేవ బుద్ధకాలే అసీతిసహస్సాని అహేసుం. అనేకకోటిసతం ధనం పహాయ పబ్బజితానం పన యసకులపుత్తసోణసేట్ఠిపుత్తరట్ఠపాలకులపుత్తాదీనం పరిచ్ఛేదో నత్థి. ఏవరూపా చ ఏవరూపా చ కులపుత్తా సత్థు సాసనే పబ్బజన్తీ’’తి పబ్బజ్జాసఙ్ఖేపవసేన సఙ్ఘగుణే కథయింసు.

సీహో సేనాపతీతి ఏవంనామకో సేనాయ అధిపతి. వేసాలియఞ్హి సత్త సహస్సాని సత్త సతాని సత్త చ రాజానో. తే సబ్బేపి సన్నిపతిత్వా సబ్బేసం మనం గహేత్వా ‘‘రట్ఠం విచారేతుం సమత్థం ఏకం విచినథా’’తి విచినన్తా సీహం రాజకుమారం దిస్వా ‘‘అయం సక్ఖిస్సతీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా తస్స రత్తమణివణ్ణం కమ్బలపరియోనద్ధం సేనాపతిచ్ఛత్తం అదంసు. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘సీహో సేనాపతీ’’తి. నిగణ్ఠసావకోతి నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స పచ్చయదాయకో ఉపట్ఠాకో. జమ్బుదీపతలస్మిఞ్హి తయో జనా నిగణ్ఠానం అగ్గుపట్ఠాకా – నాళన్దాయం, ఉపాలి గహపతి, కపిలపురే వప్పో సక్కో, వేసాలియం అయం సీహో సేనాపతీతి. నిసిన్నో హోతీతి సేసరాజూనం పరిసాయ అన్తరన్తరే ఆసనాని పఞ్ఞాపయింసు, సీహస్స పన మజ్ఝే ఠానేతి తస్మిం పఞ్ఞత్తే మహారహే రాజాసనే నిసిన్నో హోతి. నిస్సంసయన్తి నిబ్బిచికిచ్ఛం అద్ధా ఏకంసేన, న హేతే యస్స వా తస్స వా అప్పేసక్ఖస్స ఏవం అనేకసతేహి కారణేహి వణ్ణం భాసన్తి.

యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమీతి నిగణ్ఠో కిర నాటపుత్తో ‘‘సచాయం సీహో కస్సచిదేవ సమణస్స గోతమస్స వణ్ణం కథేన్తస్స సుత్వా సమణం గోతమం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్సతి, మయ్హం పరిహాని భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా పఠమతరంయేవ సీహం సేనాపతిం ఏతదవోచ – ‘‘సేనాపతి ఇమస్మిం లోకే ‘అహం బుద్ధో అహం బుద్ధో’తి బహూ విచరన్తి. సచే త్వం కస్సచి దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుకామో అహోసి, మం పుచ్ఛేయ్యాసి. అహం తే యుత్తట్ఠానం పేసేస్సామి, అయుత్తట్ఠానతో నివారేస్సామీ’’తి. సో తం కథం అనుస్సరిత్వా ‘‘సచే మం పేసేస్సతి, గమిస్సామి. నో చే, న గమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో, తేనుపసఙ్కమి.

అథస్స వచనం సుత్వా నిగణ్ఠో మహాపబ్బతేన వియ బలవసోకేన ఓత్థటో ‘‘యత్థ దానిస్సాహం గమనం న ఇచ్ఛామి, తత్థేవ గన్తుకామో జాతో, హతోహమస్మీ’’తి అనత్తమనో హుత్వా ‘‘పటిబాహనుపాయమస్స కరిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా కిం పన త్వన్తిఆదిమాహ. ఏవం వదన్తో విచరన్తం గోణం దణ్డేన పహరన్తో వియ జలమానం పదీపం నిబ్బాపేన్తో వియ భత్తభరితం పత్తం నిక్కుజ్జన్తో వియ చ సీహస్స ఉప్పన్నపీతిం వినాసేసి. గమియాభిసఙ్ఖారోతి హత్థియానాదీనం యోజాపనగన్ధమాలాదిగ్గహణవసేన పవత్తో పయోగో. సో పటిప్పస్సమ్భీతి సో వూపసన్తో.

దుతియమ్పి ఖోతి దుతియవారమ్పి. ఇమస్మిఞ్చ వారే బుద్ధస్స వణ్ణం భాసన్తా తుసితభవనతో పట్ఠాయ యావ మహాబోధిపల్లఙ్కా దసబలస్స హేట్ఠా పాదతలేహి ఉపరి కేసగ్గేహి పరిచ్ఛిన్దిత్వా ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణఅసీతిఅనుబ్యఞ్జనబ్యామప్పభానం వసేన సరీరవణ్ణం కథయింసు. ధమ్మస్స వణ్ణం భాసన్తా ‘‘ఏకపదేపి ఏకబ్యఞ్జనేపి అవఖలితం నామ నత్థీ’’తి సుకథితవసేనేవ ధమ్మగుణం కథయింసు. సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసన్తా ‘‘ఏవరూపం యససిరివిభవం పహాయ సత్థు సాసనే పబ్బజితా న కోసజ్జపకతికా హోన్తి, తేరససు పన ధుతఙ్గగుణేసు పరిపూరకారినో హుత్వా సత్తసు అనుపస్సనాసు కమ్మం కరోన్తి, అట్ఠతింసారమ్మణవిభత్తియో వళఞ్జేన్తీ’’తి పటిపదావసేన సఙ్ఘగుణే కథయింసు.

తతియవారే పన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసమానా ‘‘ఇతిపి సో భగవా’’తి సుత్తన్తపరియాయేనేవ బుద్ధగుణే కథయింసు, ‘‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో’’తిఆదినా సుత్తన్తపరియాయేనేవ ధమ్మగుణే, ‘‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో’’తిఆదినా సుత్తన్తపరియాయేనేవ సఙ్ఘగుణే చ కథయింసు. తతో సీహో చిన్తేసి – ‘‘ఇమేసఞ్చ లిచ్ఛవిరాజకుమారానం తతియదివసతో పట్ఠాయ బుద్ధధమ్మసఙ్ఘగుణే కథేన్తానం ముఖం నప్పహోతి, అద్ధా అనోమగుణేన సమన్నాగతా సో భగవా, ఇమం దాని ఉప్పన్నం పీతిం అవిజహిత్వావ అహం అజ్జ సమ్మాసమ్బుద్ధం పస్సిస్సామీ’’తి. అథస్స ‘‘కిం హి మే కరిస్సన్తి నిగణ్ఠా’’తి వితక్కో ఉదపాది. తత్థ కిం హి మే కరిస్సన్తీతి కిం నామ మయ్హం నిగణ్ఠా కరిస్సన్తి. అపలోకితా వా అనపలోకితా వాతి ఆపుచ్ఛితా వా అనాపుచ్ఛితా వా. న హి మే తే ఆపుచ్ఛితా యానవాహనసమ్పత్తిం, న చ ఇస్సరియవిసేసం దస్సన్తి, నాపి అనాపుచ్ఛితా హరిస్సన్తి, అఫలం ఏతేసం ఆపుచ్ఛనన్తి అధిప్పాయో.

వేసాలియా నియ్యాసీతి యథా హి గిమ్హకాలే దేవే వుట్ఠే ఉదకం సన్దమానం నదిం ఓతరిత్వా థోకమేవ గన్త్వా తిట్ఠతి నప్పవత్తతి, ఏవం సీహస్స పఠమదివసే ‘‘దసబలం పస్సిస్సామీ’’తి ఉప్పన్నాయ పీతియా నిగణ్ఠేన పటిబాహితకాలో. యథాపి దుతియదివసే దేవే వుట్ఠే ఉదకం సన్దమానం నదిం ఓతరిత్వా థోకం గన్త్వా వాలికాపుఞ్జం పహరిత్వా అప్పవత్తం హోతి, ఏవం సీహస్స దుతియదివసే ‘‘దసబలం పస్సిస్సామీ’’తి ఉప్పన్నాయ పీతియా నిగణ్ఠేన పటిబాహితకాలో. యథా తతియదివసే దేవే వుట్ఠే ఉదకం సన్దమానం నదిం ఓతరిత్వా పురాణపణ్ణసుక్ఖదణ్డకట్ఠకచవరాదీని పరికడ్ఢన్తం వాలికాపుఞ్జం భిన్దిత్వా సముద్దనిన్నమేవ హోతి, ఏవం సీహో తతియదివసే తిణ్ణం వత్థూనం గుణకథం సుత్వా ఉప్పన్నే పీతిపామోజ్జే ‘‘అఫలా నిగణ్ఠా నిప్ఫలా నిగణ్ఠా, కిం మే ఇమే కరిస్సన్తి, గమిస్సామహం సత్థుసన్తిక’’న్తి మనం అభినీహరిత్వా వేసాలియా నియ్యాసి. నియ్యన్తో చ ‘‘చిరస్సాహం దసబలస్స సన్తికం గన్తుకామో జాతో, న ఖో పన మే యుత్తం అఞ్ఞాతకవేసేన గన్తు’’న్తి ‘‘యేకేచి దసబలస్స సన్తికం గన్తుకామా, సబ్బే నిక్ఖమన్తూ’’తి ఘోసనం కారేత్వా పఞ్చరథసతాని యోజాపేత్వా ఉత్తమరథే ఠితో తేహి చేవ పఞ్చహి రథసతేహి మహతియా చ పరిసాయ పరివుతో గన్ధపుప్ఫచుణ్ణవాసాదీని గాహాపేత్వా నియ్యాసి. దివా దివస్సాతి దివసస్స చ దివా, మజ్ఝన్హికే అతిక్కన్తమత్తే.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి ఆరామం పవిసన్తో దూరతోవ అసీతి-అనుబ్యఞ్జన-బ్యామప్పభా-ద్వత్తింస-మహాపురిసలక్ఖణాని ఛబ్బణ్ణఘనబుద్ధరస్మియో చ దిస్వా ‘‘ఏవరూపం నామ పురిసం ఏవం ఆసన్నే వసన్తం ఏత్తకం కాలం నాద్దసం, వఞ్చితో వతమ్హి, అలాభా వత మే’’తి చిన్తేత్వా మహానిధిం దిస్వా దలిద్దపురిసో వియ సఞ్జాతపీతిపామోజ్జో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తీతి భోతా గోతమేన వుత్తకారణస్స అనుకారణం కథేన్తి. కారణవచనో హేత్థ ధమ్మసద్దో ‘‘హేతుమ్హి ఞాణం ధమ్మపటిసమ్భిదా’’తిఆదీసు (విభ. ౭౨౦) వియ. కారణన్తి చేత్థ తథాపవత్తస్స సద్దస్స అత్థో అధిప్పేతో తస్స పవత్తిహేతుభావతో. అత్థప్పయుత్తో హి సద్దప్పయోగో. అనుకారణన్తి ఏసో ఏవ పరేహి తథా వుచ్చమానో. సహధమ్మికో వాదానువాదోతి. పరేహి వుత్తకారణేహి సకారణో హుత్వా తుమ్హాకం వాదో వా తతో పరం తస్స అనువాదో వా కోచి అప్పమత్తకోపి విఞ్ఞూహి గరహితబ్బం ఠానం కారణం న ఆగచ్ఛతి. ఇదం వుత్తం హోతి – కిం సబ్బాకారేనపి తవ వాదే గారయ్హం కారణం నత్థీతి. అనబ్భక్ఖాతుకామాతి న అభూతేన వత్తుకామా. అత్థి సీహపరియాయోతిఆదీనం అత్థో వేరఞ్జకణ్డే ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బో. పరమేన అస్సాసేనాతి చతుమగ్గచతుఫలసఙ్ఖాతేన ఉత్తమేన. అస్సాసాయ ధమ్మం దేసేమీతి అస్సాసనత్థాయ సన్థమ్భనత్థాయ ధమ్మం దేసేమి. ఇతి భగవా అట్ఠహఙ్గేహి సీహస్స సేనాపతిస్స ధమ్మం దేసేసి.

అనువిచ్చకారన్తి అనువిదిత్వా చిన్తేత్వా తులయిత్వా కత్తబ్బం కరోహీతి వుత్తం హోతి. సాధు హోతీతి సున్దరో హోతి. తుమ్హాదిసస్మిఞ్హి మం దిస్వా మం సరణం గచ్ఛన్తే నిగణ్ఠం దిస్వా నిగణ్ఠం సరణం గచ్ఛన్తే ‘‘కిం అయం సీహో దిట్ఠదిట్ఠమేవ సరణం గచ్ఛతీ’’తి గరహా ఉప్పజ్జతి, తస్మా అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం సాధూతి దస్సేతి. పటాకం పరిహరేయ్యున్తి తే కిర ఏవరూపం సావకం లభిత్వా ‘‘అసుకో నామ రాజా వా రాజమహామత్తో వా సేట్ఠి వా అమ్హాకం సరణం గతో సావకో జాతో’’తి పటాకం ఉక్ఖిపిత్వా నగరే ఘోసేన్తా ఆహిణ్డన్తి. కస్మా? ఏవం నో మహన్తభావో ఆవిభవిస్సతీతి చ. సచే పనస్స ‘‘కిమహం ఏతేసం సరణం గతో’’తి విప్పటిసారో ఉప్పజ్జేయ్య, తమ్పి సో ‘‘ఏతేసం మే సరణగతభావం బహూ జానన్తి, దుక్ఖం ఇదాని పటినివత్తితు’’న్తి వినోదేత్వా న పటిక్కమిస్సతీతి చ. తేనాహ – ‘‘పటాకం పరిహరేయ్యు’’న్తి. ఓపానభూతన్తి పటియత్తఉదపానో వియ ఠితం. కులన్తి తవ నివేసనం. దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీతి పుబ్బే దసపి వీసతిపి సట్ఠిపి జనే ఆగతే దిస్వా నత్థీతి అవత్వా దేసి, ఇదాని మం సరణం గతకారణమత్తేనేవ మా ఇమేసం దేయ్యధమ్మం ఉపచ్ఛిన్ది. సమ్పత్తానఞ్హి దాతబ్బమేవాతి ఓవది. సుతం మేతం, భన్తేతి కుతో సుతన్తి? నిగణ్ఠానం సన్తికా. తే కిర కులఘరేసు ఏవం పకాసేన్తి ‘‘మయం యస్స కస్సచి సమ్పత్తస్స దాతబ్బన్తి వదామ, సమణో పన గోతమో ‘మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం నాఞ్ఞేసం, మయ్హమేవ సావకానం దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం సావకానం, మయ్హమేవ దిన్నం దానం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం, మయ్హమేవ సావకానం దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేస’న్తి ఏవం వదతీ’’తి. తం సన్ధాయ అయం ‘‘సుతం మేత’’న్తి ఆహ.

అనుపుబ్బిం కథన్తి దానానన్తరం సీలం, సీలానన్తరం సగ్గం, సగ్గానన్తరం మగ్గన్తి ఏవం అనుపటిపాటికథం. తత్థ దానకథన్తి ఇదం దానం నామ సుఖానం నిదానం, సమ్పత్తీనం మూలం, భోగానం పతిట్ఠా, విసమగతస్స తాణం లేణం గతి పరాయణం, ఇధలోకపరలోకేసు దానసదిసో అవస్సయో పతిట్ఠా ఆరమ్మణం తాణం లేణం గతి పరాయణం నత్థి. ఇదఞ్హి అవస్సయట్ఠేన రతనమయసీహాసనసదిసం, పతిట్ఠానట్ఠేన మహాపథవీసదిసం, ఆరమ్మణట్ఠేన ఆలమ్బనరజ్జుసదిసం. ఇదఞ్హి దుక్ఖనిత్థరణట్ఠేన నావా, సమస్సాసనట్ఠేన సఙ్గామసూరో, భయపరిత్తాణట్ఠేన సుసఙ్ఖతనగరం, మచ్ఛేరమలాదీహి అనుపలిత్తట్ఠేన పదుమం, తేసం నిదహనట్ఠేన అగ్గి, దురాసదట్ఠేన ఆసివిసో, అసన్తాసనట్ఠేన సీహో, బలవన్తట్ఠేన హత్థీ, అభిమఙ్గలసమ్మతట్ఠేన సేతవసభో, ఖేమన్తభూమిసమ్పాపనట్ఠేన వలాహకో అస్సరాజా. దానం నామేతం మయా గతమగ్గో, మయ్హేసో వంసో, మయా దస పారమియో పూరేన్తేన వేలామమహాయఞ్ఞో, మహాగోవిన్దమహాయఞ్ఞో, మహాసుదస్సనమహాయఞ్ఞో, వేస్సన్తరమహాయఞ్ఞోతి, అనేకమహాయఞ్ఞా పవత్తితా, ససభూతేన జలితఅగ్గిక్ఖన్ధే అత్తానం నియ్యాదేన్తేన సమ్పత్తయాచకానం చిత్తం గహితం. దానఞ్హి లోకే సక్కసమ్పత్తిం దేతి మారసమ్పత్తిం బ్రహ్మసమ్పత్తిం, చక్కవత్తిసమ్పత్తిం, సావకపారమీఞాణం, పచ్చేకబోధిఞాణం, అభిసమ్బోధిఞాణం దేతీతి ఏవమాదిదానగుణప్పటిసంయుత్తం కథం.

యస్మా పన దానం దేన్తో సీలం సమాదాతుం సక్కోతి, తస్మా తదనన్తరం సీలకథం కథేసి. సీలకథన్తి సీలం నామేతం అవస్సయో పతిట్ఠా ఆరమ్మణం తాణం లేణం గతి పరాయణం. సీలం నామేతం మమ వంసో, అహం సఙ్ఖపాలనాగరాజకాలే భూరిదత్తనాగరాజకాలే చమ్పేయ్యనాగరాజకాలే సీలవరాజకాలే మాతుపోసకహత్థిరాజకాలే ఛద్దన్తహత్థిరాజకాలేతి అనన్తేసు అత్తభావేసు సీలం పరిపూరేసిం. ఇధలోకపరలోకసమ్పత్తీనఞ్హి సీలసదిసో అవస్సయో పతిట్ఠా ఆరమ్మణం తాణం లేణం గతి పరాయణం నత్థి, సీలాలఙ్కారసదిసో అలఙ్కారో నత్థి, సీలపుప్ఫసదిసం పుప్ఫం నత్థి, సీలగన్ధసదిసో గన్ధో నత్థి. సీలాలఙ్కారేన హి అలఙ్కతం సీలగన్ధానులిత్తం సదేవకోపి లోకో ఓలోకేన్తో తిత్తిం న గచ్ఛతీతి ఏవమాదిసీలగుణప్పటిసంయుత్తం కథం.

‘‘ఇదం పన సీలం నిస్సాయ అయం సగ్గో లబ్భతీ’’తి దస్సేతుం సీలానన్తరం సగ్గకథం కథేసి. సగ్గకథన్తి ‘‘అయం సగ్గో నామ ఇట్ఠో కన్తో మనాపో, నిచ్చమేత్థ కీళా, నిచ్చం సమ్పత్తియో లబ్భన్తి, చాతుమహారాజికా దేవా నవుతివస్ససతసహస్సాని దిబ్బసుఖం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తి, తావతింసా తిస్సో చ వస్సకోటియో సట్ఠి చ వస్ససతసహస్సానీ’’తి ఏవమాదిసగ్గగుణప్పటిసంయుత్తం కథం. సగ్గసమ్పత్తిం కథయన్తానఞ్హి బుద్ధానం ముఖం నప్పహోతి. వుత్తమ్పి చేతం – ‘‘అనేకపరియాయేన ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, సగ్గకథం కథేయ్య’’న్తిఆది (మ. ని. ౩.౨౫౫).

ఏవం సగ్గకథాయ పలోభేత్వా పన హత్థిం అలఙ్కరిత్వా తస్స సోణ్డం ఛిన్దన్తో వియ ‘‘అయమ్పి సగ్గో అనిచ్చో అద్ధువో, న ఏత్థ ఛన్దరాగో కత్తబ్బో’’తి దస్సనత్థం ‘‘అప్పస్సాదా కామా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౩౫-౨౩౬; ౨.౪౨) నయేన కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం కథేసి. తత్థ ఆదీనవోతి దోసో. ఓకారోతి అవకారో లామకభావో. సంకిలేసోతి తేహి సత్తానం సంసారే సంకిలిస్సనం. యథాహ – ‘‘సంకిలిస్సన్తి వత, భో, సత్తా’’తి (మ. ని. ౨.౩౫౧).

ఏవం కామాదీనవేన తజ్జేత్వా నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. కల్లచిత్తన్తి అరోగచిత్తం. సాముక్కంసికాతి సామం ఉక్కంసికా అత్తనాయేవ ఉద్ధరిత్వా గహితా, సయమ్భుఞాణేన దిట్ఠా అసాధారణా అఞ్ఞేసన్తి అత్థో. కా పన సాతి? అరియసచ్చదేసనా. తేనేవాహ – దుక్ఖం సముదయం నిరోధం మగ్గన్తి. విరజం వీతమలన్తి రాగరజాదీనం అభావా విరజం, రాగమలాదీనం విగతత్తా వీతమలం. ధమ్మచక్ఖున్తి ఇధ సోతాపత్తిమగ్గో అధిప్పేతో. తస్స ఉప్పత్తిఆకారదస్సనత్థం యంకిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి ఆహ. తఞ్హి నిరోధం ఆరమ్మణం కత్వా కిచ్చవసేన ఏవం సబ్బసఙ్ఖతం పటివిజ్ఝన్తం ఉప్పజ్జతి. దిట్ఠో అరియసచ్చధమ్మో ఏతేనాతి దిట్ఠధమ్మో. ఏస నయో సేసేసుపి. తిణ్ణా విచికిచ్ఛా అనేనాతి తిణ్ణవిచికిచ్ఛో. విగతా కథంకథా అస్సాతి విగతకథంకథో. విసారజ్జం పత్తోతి వేసారజ్జప్పత్తో. కత్థ? సత్థుసాసనే. నాస్స పరో పచ్చయో, న పరం సద్ధాయ ఏత్థ వత్తతీతి అపరప్పచ్చయో.

పవత్తమంసన్తి పకతియా పవత్తం కప్పియమంసం మూలం గహేత్వా అన్తరాపణే పరియేసాహీతి అధిప్పాయో. సమ్బహులా నిగణ్ఠాతి పఞ్చసతమత్తా నిగణ్ఠా. థూలం పసున్తి థూలం మహాసరీరం గోకణ్ణమహింససూకరసఙ్ఖాతం పసుం. ఉద్దిస్సకతన్తి అత్తానం ఉద్దిసిత్వా కతం, మారితన్తి అత్థో. పటిచ్చకమ్మన్తి స్వాయం తం మంసం పటిచ్చ తం పాణవధకమ్మం ఫుసతి. తఞ్హి అకుసలం ఉపడ్ఢం దాయకస్స, ఉపడ్ఢం పటిగ్గాహకస్స హోతీతి నేసం లద్ధి. అపరో నయో – పటిచ్చకమ్మన్తి అత్తానం పటిచ్చకతం. అథ వా పటిచ్చకమ్మన్తి నిమిత్తకమ్మస్సేతం అధివచనం, తం పటిచ్చకమ్మం ఏత్థ అత్థీతి మంసమ్పి పటిచ్చకమ్మన్తి వుత్తం. ఉపకణ్ణకేతి కణ్ణమూలే. అలన్తి పటిక్ఖేపవచనం, కిం ఇమినాతి అత్థో. న చ పనేతేతి ఏతే ఆయస్మన్తో దీఘరత్తం అవణ్ణకామా హుత్వా అవణ్ణం భాసన్తాపి అబ్భాచిక్ఖన్తా న జిరిదన్తి, అబ్భక్ఖానస్స అన్తం న గచ్ఛన్తీతి అత్థో. అథ వా లజ్జనత్థే ఇదం జిరిదన్తీతి పదం దట్ఠబ్బం, న లజ్జన్తీతి అత్థో.