౧. నాగసుత్తవణ్ణనా

౪౩. పఞ్చమస్స పఠమే ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిన్తి ఇదం ‘‘ఆయామానన్దా’’తి థేరం ఆమన్తేత్వా గతత్తా వుత్తం, సత్థా పన అనూనేహి పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి పరివుతో తత్థ అగమాసీతి వేదితబ్బో. తేనుపసఙ్కమీతి తేహేవ పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి పరివుతో ఉపసఙ్కమి. పరిసిఞ్చిత్వాతి వోహారవచనమేతం, న్హాయిత్వాతి అత్థో. పుబ్బాపయమానోతి రత్తదుపట్టం నివాసేత్వా ఉత్తరాసఙ్గచీవరం ద్వీహి హత్థేహి గహేత్వా పచ్ఛిమలోకధాతుం పిట్ఠితో కత్వా పురత్థిమలోకధాతుం అభిముఖో వోదకభావేన గత్తాని పుబ్బసదిసాని కురుమానో అట్ఠాసీతి అత్థో. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి తేన తేన ఠానేన ఓతరిత్వా న్హత్వా పచ్చుత్తరిత్వా సత్థారంయేవ పరివారేత్వా అట్ఠాసి. ఇతి తస్మిం సమయే ఆకాసతో పతమానం రత్తసువణ్ణకుణ్డలం వియ సూరియో పచ్ఛిమలోకధాతుం పటిపజ్జి, పరిసుద్ధరజతమణ్డలో వియ పాచీనలోకధాతుతో చన్దో అబ్భుగ్గఞ్ఛి, మజ్ఝట్ఠానేపి పఞ్చభిక్ఖుసతపరివారో సమ్మాసమ్బుద్ధో ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో విస్సజ్జేత్వా పుబ్బకోట్ఠకనదీతీరే లోకం అలఙ్కురుమానో అట్ఠాసి.

తేన ఖో పన సమయేన…పే… సేతో నామ నాగోతి సేతవణ్ణతాయ ఏవం లద్ధనామో హత్థినాగో. మహాతూరియతాళితవాదితేనాతి మహన్తేన తూరియతాళితవాదితేన. తత్థ పఠమం సఙ్ఘట్టనం తాళితం నామ హోతి, తతో పరం వాదితం. జనోతి హత్థిదస్సనత్థం సన్నిపతితమహాజనో. దిస్వా ఏవమాహాతి అఙ్గపచ్చఙ్గాని ఘంసిత్వా న్హాపేత్వా ఉత్తారేత్వా బహితీరే ఠపేత్వా గత్తాని వోదకాని కత్వా హత్థాలఙ్కారేన అలఙ్కతం తం మహానాగం దిస్వా ఇదం ‘‘అభిరూపో వత, భో’’తి పసంసావచనమాహ. కాయుపపన్నోతి సరీరసమ్పత్తియా ఉపపన్నో, పరిపుణ్ణఙ్గపచ్చఙ్గోతి అత్థో. ఆయస్మా ఉదాయీతి పటిసమ్భిదాప్పత్తో కాళుదాయిత్థేరో. ఏతదవోచాతి తం మహాజనం హత్థిస్స వణ్ణం భణన్తం దిస్వా ‘‘అయం జనో అహేతుకపటిసన్ధియం నిబ్బత్తహత్థినో వణ్ణం కథేతి, న బుద్ధహత్థిస్స. అహం దాని ఇమినా హత్థినాగేన ఉపమం కత్వా బుద్ధనాగస్స వణ్ణం కథేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఏతం ‘‘హత్థిమేవ ను ఖో, భన్తే’’తిఆదివచనం అవోచ. తత్థ మహన్తన్తి ఆరోహసమ్పన్నం. బ్రహన్తన్తి పరిణాహసమ్పన్నం. ఏవమాహాతి ఏవం వదతి. అథ భగవా యస్మా అయం నాగసద్దో హత్థిమ్హిచేవ అస్సగోణఉరగరుక్ఖమనుస్సేసు చాపి పవత్తతి, తస్మా హత్థిమ్పి ఖోతిఆదిమాహ.

ఆగున్తి పాపకం లామకం అకుసలధమ్మం. తమహం నాగోతి బ్రూమీతి తం అహం ఇమేహి తీహి ద్వారేహి దసన్నం అకుసలకమ్మపథానం ద్వాదసన్నఞ్చ అకుసలచిత్తానం అకరణతో నాగోతి వదామి. అయఞ్హి న ఆగుం కరోతీతి ఇమినా అత్థేన నాగో. ఇమాహి గాథాహి అనుమోదామీతి ఇమాహి చతుసట్ఠిపదాహి సోళసహి గాథాహి అనుమోదామి అభినన్దామి.

మనుస్సభూతన్తి దేవాదిభావం అనుపగన్త్వా మనుస్సమేవ భూతం. అత్తదన్తన్తి అత్తనాయేవ దన్తం, న అఞ్ఞేహి దమథం ఉపనీతం. భగవా హి అత్తనా ఉప్పాదితేనేవ మగ్గదమథేన చక్ఖుతోపి దన్తో, సోతతోపి, ఘానతోపి, జివ్హాతోపి, కాయతోపి, మనతోపీతి ఇమేసు ఛసు ఠానేసు దన్తో సన్తో నిబ్బుతో పరినిబ్బుతో. తేనాహ – ‘‘అత్తదన్త’’న్తి. సమాహితన్తి దువిధేనాపి సమాధినా సమాహితం. ఇరియమానన్తి విహరమానం. బ్రహ్మపథేతి సేట్ఠపథే, అమతపథే, నిబ్బానపథే. చిత్తస్సూపసమే రతన్తి పఠమజ్ఝానేన పఞ్చ నీవరణాని వూపసమేత్వా, దుతియజ్ఝానేన వితక్కవిచారే, తతియజ్ఝానేన పీతిం, చతుత్థజ్ఝానేన సుఖదుక్ఖం వూపసమేత్వా తస్మిం చిత్తస్సూపసమే రతం అభిరతం.

నమస్సన్తీతి కాయేన నమస్సన్తి, వాచాయ నమస్సన్తి, మనసా నమస్సన్తి, ధమ్మానుధమ్మపటిపత్తియా నమస్సన్తి, సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి. సబ్బధమ్మానపారగున్తి సబ్బేసం ఖన్ధాయతనధాతుధమ్మానం అభిఞ్ఞాపారగూ, పరిఞ్ఞాపారగూ, పహానపారగూ, భావనాపారగూ, సచ్ఛికిరియాపారగూ, సమాపత్తిపారగూతి ఛబ్బిధేన పారగమనేన పారగతం పారప్పత్తం మత్థకప్పత్తం. దేవాపి తం నమస్సన్తీతి దుక్ఖప్పత్తా సుబ్రహ్మదేవపుత్తాదయో సుఖప్పత్తా చ సబ్బేవ దససహస్సచక్కవాళవాసినో దేవాపి తుమ్హే నమస్సన్తి. ఇతి మే అరహతో సుతన్తి ఇతి మయా చతూహి కారణేహి అరహాతి లద్ధవోహారానం తుమ్హాకంయేవ సన్తికే సుతన్తి దీపేతి.

సబ్బసంయోజనాతీతన్తి సబ్బాని దసవిధసంయోజనాని అతిక్కన్తం. వనా నిబ్బనమాగతన్తి కిలేసవనతో నిబ్బనం కిలేసవనరహితం నిబ్బానం ఆగతం సమ్పత్తం. కామేహి నేక్ఖమ్మరతన్తి దువిధేహి కామేహి నిక్ఖన్తత్తా పబ్బజ్జా అట్ఠ సమాపత్తియో చత్తారో చ అరియమగ్గా కామేహి నేక్ఖమ్మం నామ, తత్థ రతం అభిరతం. ముత్తం సేలావ కఞ్చనన్తి సేలధాతుతో ముత్తం కఞ్చనసదిసం.

సబ్బే అచ్చరుచీతి సబ్బసత్తే అతిక్కమిత్వా పవత్తరుచి. అట్ఠమకఞ్హి అతిక్కమిత్వా పవత్తరుచితాయ సోతాపన్నో అచ్చరుచి నామ, సోతాపన్నం అతిక్కమిత్వా పవత్తరుచితాయ సకదాగామీ…పే… ఖీణాసవం అతిక్కమిత్వా పవత్తరుచితాయ పచ్చేకసమ్బుద్ధో, పచ్చేకసమ్బుద్ధం అతిక్కమిత్వా పవత్తరుచితాయ సమ్మాసమ్బుద్ధో అచ్చరుచి నామ. హిమవావఞ్ఞే సిలుచ్చయేతి యథా హిమవా పబ్బతరాజా అఞ్ఞే పబ్బతే అతిరోచతి, ఏవం అతిరోచతీతి అత్థో. సచ్చనామోతి తచ్ఛనామో భూతనామో ఆగుం అకరణేనేవ నాగోతి ఏవం అవితథనామో.

సోరచ్చన్తి సుచిసీలం. అవిహింసాతి కరుణా చ కరుణాపుబ్బభాగో చ. పాదా నాగస్స తే దువేతి తే బుద్ధనాగస్స దువే పురిమపాదా.

తపోతి ధుతసమాదానం. బ్రహ్మచరియన్తి అరియమగ్గసీలం. చరణా నాగస్స త్యాపరేతి తే బుద్ధనాగస్స అపరే ద్వే పచ్ఛిమపాదా. సద్ధాహత్థోతి సద్ధామయాయ సోణ్డాయ సమన్నాగతో. ఉపేక్ఖాసేతదన్తవాతి ఛళఙ్గుపేక్ఖామయేహి సేతదన్తేహి సమన్నాగతో.

సతి గీవాతి యథా నాగస్స అఙ్గపచ్చఙ్గస్మిం సిరాజాలానం గీవా పతిట్ఠా, ఏవం బుద్ధనాగస్స సోరచ్చాదీనం ధమ్మానం సతి. తేన వుత్తం – ‘‘సతి గీవా’’తి. సిరో పఞ్ఞాతి యథా హత్థినాగస్స సిరో ఉత్తమఙ్గో, ఏవం బుద్ధనాగస్స సబ్బఞ్ఞుతఞాణం. తేన హి సో సబ్బధమ్మే జానాతి. తేన వుత్తం – ‘‘సిరో పఞ్ఞా’’తి. వీమంసా ధమ్మచిన్తనాతి యథా హత్థినాగస్స అగ్గసోణ్డో వీమంసా నామ హోతి. సో తాయ థద్ధముదుకం ఖాదితబ్బాఖాదితబ్బఞ్చ వీమంసతి, తతో పహాతబ్బం పజహతి, ఆదాతబ్బం ఆదియతి, ఏవమేవ బుద్ధనాగస్స ధమ్మకోట్ఠాసపరిచ్ఛేదకఞాణసఙ్ఖాతా ధమ్మచిన్తనా వీమంసా. తేన హి ఞాణేన సో భబ్బాభబ్బే జానాతి. తేన వుత్తం – ‘‘వీమంసా ధమ్మచిన్తనా’’తి. ధమ్మకుచ్ఛిసమాతపోతి ధమ్మో వుచ్చతి చతుత్థజ్ఝానసమాధి, కుచ్ఛియేవ సమాతపో కుచ్ఛిసమాతపో. సమాతపో నామ సమాతపనట్ఠానం. ధమ్మో కుచ్ఛిసమాతపో అస్సాతి ధమ్మకుచ్ఛిసమాతపో. చతుత్థజ్ఝానసమాధిస్మిం ఠితస్స హి తే తే ఇద్ధివిధాదిధమ్మా ఇజ్ఝన్తి, తస్మా సో కుచ్ఛిసమాతపోతి వుత్తో. వివేకోతి కాయచిత్తఉపధివివేకో. యథా నాగస్స వాలధి మక్ఖికా వారేతి, ఏవం తథాగతస్స వివేకో గహట్ఠపబ్బజితే వారేతి. తస్మా సో వాలధీతి వుత్తో.

ఝాయీతి దువిధేన ఝానేన ఝాయీ. అస్సాసరతోతి నాగస్స హి అస్సాసపస్సాసా వియ బుద్ధనాగస్స ఫలసమాపత్తి, తత్థ రతో, అస్సాసపస్సాసేహి వియ తాయ వినా న వత్తతీతి అత్థో. సబ్బత్థ సంవుతోతి సబ్బద్వారేసు సంవుతో. అనవజ్జానీతి సమ్మాఆజీవేన ఉప్పన్నభోజనాని. సావజ్జానీతి పఞ్చవిధమిచ్ఛాజీవవసేన ఉప్పన్నభోజనాని.

అణుంథూలన్తి ఖుద్దకఞ్చ మహన్తఞ్చ. సబ్బం ఛేత్వాన బన్ధనన్తి సబ్బం దసవిధమ్పి సంయోజనం ఛిన్దిత్వాన. నుపలిప్పతి లోకేనాతి లోకేన సద్ధిం తణ్హామానదిట్ఠిలేపేహి న లిప్పతి. మహాగినీతి మహాఅగ్గి. విఞ్ఞూహి దేసితాతి ఇధ పటిసమ్భిదాప్పత్తో కాళుదాయిత్థేరోవ విఞ్ఞూ పణ్డితో, తేన దేసితాతి అత్థో. విఞ్ఞస్సన్తి మహానాగా, నాగం నాగేన దేసితన్తి ఉదాయిత్థేరనాగేన దేసితం బుద్ధనాగం ఇతరే ఖీణాసవా నాగా విజానిస్సన్తి.

సరీరం విజహం నాగో, పరినిబ్బిస్సతీతి బోధిపల్లఙ్కే కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బుతో, యమకసాలన్తరే అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయిస్సతి. ఏవం పటిసమ్భిదాప్పత్తో ఉదాయిత్థేరో సోళసహి గాథాహి చతుసట్ఠియా పదేహి దసబలస్స వణ్ణం కథేన్తో దేసనం నిట్ఠాపేసి. భగవా అనుమోది. దేసనావసానే చతురాసీతిపాణసహస్సాని అమతపానం పివింసూతి.