౯. ఉదాయీసుత్తవణ్ణనా

౨౯. నవమే ఉదాయిన్తి లాళుదాయిత్థేరం. సుణోమహం, ఆవుసోతి, ఆవుసో, నాహం బధిరో, సుణామి భగవతో వచనం, పఞ్హం పన ఉపపరిక్ఖామీతి. అధిచిత్తన్తి సమాధివిపస్సనాచిత్తం. ఇదం, భన్తే, అనుస్సతిట్ఠానన్తి ఇదం ఝానత్తయసఙ్ఖాతం అనుస్సతికారణం. దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతీతి ఇమస్మింయేవ అత్తభావే సుఖవిహారత్థాయ పవత్తతి. ఆలోకసఞ్ఞన్తి ఆలోకనిమిత్తే ఉప్పన్నసఞ్ఞం. దివా సఞ్ఞం అధిట్ఠాతీతి దివాతి సఞ్ఞం ఠపేతి. యథా దివా తథా రత్తిన్తి యథానేన దివా ఆలోకసఞ్ఞా మనసికతా, రత్తిమ్పి తథేవ తం మనసి కరోతి. యథా రత్తిం తథా దివాతి యథా వానేన రత్తిం ఆలోకసఞ్ఞా మనసికతా, దివాపి తం తథేవ మనసి కరోతి. వివటేనాతి పాకటేన. అపరియోనద్ధేనాతి నీవరణేహి అనోనద్ధేన. సప్పభాసం చిత్తం భావేతీతి దిబ్బచక్ఖుఞాణత్థాయ సహోభాసకం చిత్తం బ్రూహేతి వడ్ఢేతి. యం పన ‘‘ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరోతీ’’తి వుత్తం, తం థినమిద్ధవినోదనాలోకసఞ్ఞం సన్ధాయ వుత్తం, న దిబ్బచక్ఖుఞాణాలోకన్తి వేదితబ్బం. ఞాణదస్సనప్పటిలాభాయాతి దిబ్బచక్ఖుసఙ్ఖాతస్స ఞాణదస్సనస్స పటిలాభాయ.

ఇమమేవ కాయన్తిఆదీసు యం వత్తబ్బం సియా, తం సబ్బం సబ్బాకారేన విత్థారతో విసుద్ధిమగ్గే కాయగతాసతికమ్మట్ఠానే వుత్తం. కామరాగప్పహానాయాతి పఞ్చకామగుణికస్స రాగస్స పహానత్థాయ. సేయ్యథాపి పస్సేయ్యాతి యథా పస్సేయ్య. సరీరన్తి మతసరీరం. సివథికాయ ఛడ్డితన్తి సుసానే అపవిద్ధం. ఏకాహం మతస్స అస్సాతి ఏకాహమతం. ద్వీహం మతస్స అస్సాతి ద్వీహమతం. తీహం మతస్స అస్సాతి తీహమతం. భస్తా వియ వాయునా ఉద్ధం జీవితపరియాదానా యథానుక్కమం సముగ్గతేన సూనభావేన ధుమాతత్తా ఉద్ధుమాతం, ఉద్ధుమాతమేవ ఉద్ధుమాతకం. పటికూలత్తా వా కుచ్ఛితం ఉద్ధుమాతన్తి ఉద్ధుమాతకం. వినీలం వుచ్చతి విపరిభిన్నవణ్ణం, వినీలమేవ వినీలకం. పటికూలత్తా వా కుచ్ఛితం వినీలన్తి వినీలకం. మంసుస్సదట్ఠానేసు రత్తవణ్ణస్స పుబ్బసన్నిచయట్ఠానేసు సేతవణ్ణస్స యేభుయ్యేన చ నీలవణ్ణస్స నీలట్ఠానే నీలసాటకపారుతస్సేవ ఛవసరీరస్సేతం అధివచనం. పరిభిన్నట్ఠానేహి నవహి వా వణముఖేహి విస్సన్దమానం పుబ్బం విపుబ్బం, విపుబ్బమేవ విపుబ్బకం. పటికూలత్తా వా కుచ్ఛితం విపుబ్బన్తి విపుబ్బకం. విపుబ్బకం జాతం తథాభావం గతన్తి విపుబ్బకజాతం.

సో ఇమమేవ కాయన్తి సో భిక్ఖు ఇమం అత్తనో కాయం తేన కాయేన సద్ధిం ఞాణేన ఉపసంహరతి ఉపనేతి. కథం? అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతోతి. ఇదం వుత్తం హోతి – ఆయు ఉస్మా విఞ్ఞాణన్తి ఇమేసం తిణ్ణం ధమ్మానం అత్థితాయ అయం కాయో ఠానగమనాదిఖమో హోతి, ఇమేసం పన విగమా అయమ్పి ఏవంధమ్మో ఏవంపూతికసభావోయేవాతి. ఏవంభావీతి ఏవమేవం ఉద్ధుమాతాదిభేదో భవిస్సతి. ఏవం అనతీతోతి ఏవం ఉద్ధుమాతాదిభావం అనతిక్కన్తో.

ఖజ్జమానన్తి ఉదరాదీసు నిసీదిత్వా ఉదరమంసఓట్ఠమంసఅక్ఖికమంసాదీని లుఞ్చిత్వా లుఞ్చిత్వా ఖాదియమానం. సమంసలోహితన్తి సేసావసేసమంసలోహితయుత్తం. నిమ్మంసలోహితమక్ఖితన్తి మంసే ఖీణేపి లోహితం న సుస్సతి, తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘నిమ్మంసలోహితమక్ఖిత’’న్తి. అఞ్ఞేనాతి అఞ్ఞేన దిసాభాగేన. హత్థట్ఠికన్తి చతుసట్ఠిభేదమ్పి హత్థట్ఠికం పాటియేక్కం పాటియేక్కం విప్పకిణ్ణం. పాదట్ఠికాదీసుపి ఏసేవ నయో. తేరోవస్సికానీతి అతిక్కన్తసంవచ్ఛరాని. పూతీనీతి అబ్భోకాసే ఠితాని వాతాతపవుట్ఠిసమ్ఫస్సేన తేరోవస్సికానేవ పూతీని హోన్తి, అన్తోభూమిగతాని పన చిరతరం తిట్ఠన్తి. చుణ్ణకజాతానీతి చుణ్ణవిచుణ్ణం హుత్వా విప్పకిణ్ణాని. సబ్బత్థ సో ఇమమేవాతి వుత్తనయేన ఖజ్జమానాదీనం వసేన యోజనా కాతబ్బా. అస్మిమానసముగ్ఘాతాయాతి అస్మీతి పవత్తస్స నవవిధస్స మానస్స సముగ్ఘాతత్థాయ. అనేకధాతుపటివేధాయాతి అనేకధాతూనం పటివిజ్ఝనత్థాయ. సతోవ అభిక్కమతీతి గచ్ఛన్తో సతిపఞ్ఞాహి సమన్నాగతోవ గచ్ఛతి. సతోవ పటిక్కమతీతి పటినివత్తన్తోపి సతిపఞ్ఞాహి సమన్నాగతోవ నివత్తతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. సతిసమ్పజఞ్ఞాయాతి సతియా చ ఞాణస్స చ అత్థాయ. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే సతిఞాణాని మిస్సకాని కథితానీతి.