౪. కారణపాలీసుత్తవణ్ణనా

౧౯౪. చతుత్థే కారణపాలీతి పాలోతి తస్స నామం, రాజకులానం పన కమ్మన్తే కారేతీతి కారణపాలీ నామ జాతో. కమ్మన్తం కారేతీతి పాతోవ ఉట్ఠాయ ద్వారట్టాలకపాకారే అకతే కారేతి, జిణ్ణే పటిజగ్గాపేతి. పిఙ్గియానిం బ్రాహ్మణన్తి ఏవంనామకం అనాగామిఫలే పతిట్ఠితం అరియసావకం బ్రాహ్మణం. సో కిర పాతోవ ఉట్ఠాయ గన్ధమాలాదీని గాహాపేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజేత్వా నగరం ఆగచ్ఛతి, ఇదం బ్రాహ్మణస్స దేవసికం వత్తన్తి. తం సో ఏవం వత్తం కత్వా ఆగచ్ఛన్తం అద్దస. ఏతదవోచాతి ‘‘అయం బ్రాహ్మణో పఞ్ఞవా ఞాణుత్తరో, కహం ను ఖో పాతోవ గన్త్వా ఆగచ్ఛతీ’’తి చిన్తేత్వా అనుక్కమేన సన్తికం ఆగతం సఞ్జానిత్వా ‘‘హన్ద కుతో నూ’’తిఆదివచనం అవోచ.

తత్థ దివా దివస్సాతి దివసస్సాపి దివా, మజ్ఝన్హికకాలేతి అత్థో. పణ్డితో మఞ్ఞేతి భవం పిఙ్గియానీ సమణం గోతమం పణ్డితోతి మఞ్ఞతి, ఉదాహు నోతి అయమేత్థ అత్థో. కో చాహం, భోతి, భో, సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియజాననే అహం కో నామ? కో చ సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానిస్సామీతి కుతో చాహం సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానిస్సామి, కేన నామ కారణేన జానిస్సామీతి ఏవం సబ్బథాపి అత్తనో అజాననభావం దీపేతి. సోపి నూనస్స తాదిసోవాతి యో సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానేయ్య, సోపి నూన దస పారమియో పూరేత్వా సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో తాదిసో బుద్ధోయేవ భవేయ్య. సినేరుం వా హి పథవిం వా ఆకాసం వా పమేతుకామేన తప్పమాణో దణ్డో వా రజ్జు వా లద్ధుం వట్టతి, సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞం జానన్తేనపి తస్స ఞాణసదిసమేవ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం లద్ధుం వట్టతీతి దీపేతి. ఆదరవసేన పనేత్థ ఆమేడితం కతం. ఉళారాయాతి ఉత్తమాయ సేట్ఠాయ. కో చాహం, భోతి, భో, అహం సమణస్స గోతమస్స పసంసనే కో నామ. కో చ సమణం గోతమం పసంసిస్సామీతి కేన కారణేన పసంసిస్సామి.

పసత్థప్పసత్థోతి సబ్బగుణానం ఉపరి చరేహి సబ్బలోకపసత్థేహి అత్తనో గుణేహేవ పసత్థో, న తస్స అఞ్ఞేహి పసంసనకిచ్చం అత్థి. యథా హి చమ్పకపుప్ఫం వా నీలుప్పలం వా పదుమం వా లోహితచన్దనం వా అత్తనో వణ్ణగన్ధసిరియావ పాసాదికఞ్చేవ సుగన్ధఞ్చ, న తస్స ఆగన్తుకేహి వణ్ణగన్ధేహి థోమనకిచ్చం అత్థి. యథా చ మణిరతనం వా చన్దమణ్డలం వా అత్తనో ఆలోకేనేవ ఓభాసతి, న తస్స అఞ్ఞేన ఓభాసనకిచ్చం అత్థి, ఏవం సమణో గోతమో సబ్బలోకపసత్థేహి అత్తనో గుణేహేవ పసత్థో థోమితో, సబ్బలోకస్స సేట్ఠతం పాపితో. న తస్స అఞ్ఞేన పసంసనకిచ్చం అత్థి.

పసత్థేహి వా పసత్థోతిపి పసత్థప్పసత్థో. కే పన పసత్థా నామ? రాజా పసేనది కోసలో కాసికోసలవాసికేహి పసత్థో, బిమ్బిసారో అఙ్గమగధవాసీహి, వేసాలికా లిచ్ఛవీ వజ్జితట్ఠవాసీహి పసత్థా, పావేయ్యకా మల్లా కోసినారకా మల్లా అఞ్ఞేపి తే తే ఖత్తియా తేహి తేహి జానపదేహి పసత్థా, చఙ్కిఆదయో బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణగణేహి, అనాథపిణ్డికాదయో ఉపాసకా ఉపాసకగణేహి, విసాఖాఆదికా ఉపాసికా అనేకసతాహి ఉపాసికాహి, సకులుదాయిఆదయో పరిబ్బాజకా అనేకేహి పరిబ్బాజకసతేహి, ఉప్పలవణ్ణత్థేరిఆదికా మహాసావికా అనేకేహి భిక్ఖునిసతేహి, సారిపుత్తత్థేరాదయో మహాథేరా అనేకసతేహి భిక్ఖూహి, సక్కాదయో దేవా అనేకసహస్సేహి దేవేహి, మహాబ్రహ్మాదయో బ్రహ్మానో అనేకసహస్సేహి బ్రహ్మేహి పసత్థా. తే సబ్బేపి దసబలం థోమేన్తి వణ్ణేన్తి పసంసన్తీతి భగవా ‘‘పసత్థప్పసత్థో’’తి వుచ్చతి. అత్థవసన్తి అత్థానిసంసం.

అథస్స సో అత్తనో పసాదకారణం ఆచిక్ఖన్తో సేయ్యథాపి, భో, పురిసోతిఆదిమాహ. తత్థ అగ్గరసపరితిత్తోతి భోజనరసేసు పాయాసో స్నేహరసేసు గోసప్పి, కసావరసేసు ఖుద్దకమధు అనేళకం, మధురరసేసు సక్కరాతి ఏవమాదయో అగ్గరసా నామ. తేసు యేన కేనచి పరితిత్తో ఆకణ్ఠప్పమాణం భుఞ్జిత్వా ఠితో. అఞ్ఞేసం హీనానన్తి అగ్గరసేహి అఞ్ఞేసం హీనరసానం. సుత్తసోతి సుత్తతో, సుత్తభావేనాతి అత్థో. సేసుపి ఏసేవ నయో. తతో తతోతి సుత్తాదీసు తతో తతో. అఞ్ఞేసం పుథుసమణబ్రాహ్మణాప్పవాదానన్తి యే అఞ్ఞేసం పుథూనం సమణబ్రాహ్మణానం లద్ధిసఙ్ఖాతప్పవాదా, తేసం. న పిహేతీతి న పత్థేతి, తే కథియమానే సోతుమ్పి న ఇచ్ఛతి. జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యపరేతోతి జిఘచ్ఛాయ చేవ దుబ్బలభావేన చ అనుగతో. మధుపిణ్డికన్తి సాలిపిట్ఠం భజ్జిత్వా చతుమధురేన యోజేత్వా కతం బద్ధసత్తుపిణ్డికం, మధురపూవమేవ వా. అధిగచ్ఛేయ్యాతి లభేయ్య. అసేచనకన్తి మధురభావకరణత్థాయ అఞ్ఞేన రసేన అనాసిత్తకం ఓజవన్తం పణీతరసం.

హరిచన్దనస్సాతి సువణ్ణవణ్ణచన్దనస్స. లోహితచన్దనస్సాతి రత్తవణ్ణచన్దనస్స. సురభిగన్ధన్తి సుగన్ధం. దరథాదయో వట్టదరథా, వట్టకిలమథా, వట్టపరిళాహా ఏవ. ఉదానం ఉదానేసీతి ఉదాహారం ఉదాహరి. యథా హి యం తేలం మానం గహేతుం న సక్కోతి, విస్సన్దిత్వా గచ్ఛతి, తం అవసేకోతి వుచ్చతి. యఞ్చ జలం తళాకం గహేతుం న సక్కోతి, అజ్ఝోత్థరిత్వా గచ్ఛతి, తం ఓఘోతి వుచ్చతి. ఏవమేవం యం పీతివచనం హదయం గహేతుం న సక్కోతి, అధికం హుత్వా అన్తో అసణ్ఠహిత్వా బహి నిక్ఖమతి, తం ఉదానన్తి వుచ్చతి. ఏవరూపం పీతిమయవచనం నిచ్ఛారేసీతి అత్థో.