౯. ఖిప్పనిసన్తిసుత్తవణ్ణనా

౧౬౯. నవమే ఖిప్పం నిసామయతి ఉపధారేతీతి ఖిప్పనిసన్తి. సుగ్గహితం కత్వా గణ్హాతీతి సుగ్గహితగ్గాహీ. అత్థకుసలోతి అట్ఠకథాయ ఛేకో. ధమ్మకుసలోతి పాళియం ఛేకో. నిరుత్తికుసలోతి నిరుత్తివచనేసు ఛేకో. బ్యఞ్జనకుసలోతి అక్ఖరప్పభేదే ఛేకో. పుబ్బాపరకుసలోతి అత్థపుబ్బాపరం, ధమ్మపుబ్బాపరం, అక్ఖరపుబ్బాపరం, బ్యఞ్జనపుబ్బాపరం, అనుసన్ధిపుబ్బాపరన్తి ఇమస్మిం పఞ్చవిధే పుబ్బాపరే ఛేకో. తత్థ అత్థపుబ్బాపరకుసలోతి హేట్ఠా అత్థేన ఉపరి అత్థం జానాతి, ఉపరి అత్థేన హేట్ఠా అత్థం జానాతి. కథం? సో హి హేట్ఠా అత్థం ఠపేత్వా ఉపరి అత్థే వుత్తే ‘‘హేట్ఠా అత్థో అత్థీ’’తి జానాతి. ఉపరి అత్థం ఠపేత్వా హేట్ఠా అత్థే వుత్తేపి ‘‘ఉపరి అత్థో అత్థీ’’తి జానాతి. ఉభతో ఠపేత్వా మజ్ఝే అత్థే వుత్తే ‘‘ఉభతో అత్థో అత్థీ’’తి జానాతి. మజ్ఝే అత్థం ఠపేత్వా ఉభతోభాగేసు అత్థే వుత్తే ‘‘మజ్ఝే అత్థో అత్థీ’’తి జానాతి. ధమ్మపుబ్బాపరాదీసుపి ఏసేవ నయో. అనుసన్ధిపుబ్బాపరే పన సీలం ఆదిం కత్వా ఆరద్ధే సుత్తన్తే మత్థకే ఛసు అభిఞ్ఞాసు ఆగతాసు ‘‘యథానుసన్ధిం యథానుపరిచ్ఛేదం సుత్తన్తో గతో’’తి జానాతి. దిట్ఠివసేన ఆరద్ధే ఉపరి సచ్చేసు ఆగతేసుపి ‘‘యథానుసన్ధినా గతో’’తి జానాతి. కలహభణ్డనవసేన ఆరద్ధే ఉపరి సారణీయధమ్మేసు ఆగతేసుపి, ద్వత్తింసతిరచ్ఛానకథావసేన ఆరద్ధే ఉపరి దసకథావత్థూసు (అ. ని. ౧౦.౬౯; ఉదా.౩౧) ఆగతేసుపి ‘‘యథానుసన్ధినా గతో’’తి జానాతీతి.