(౬) ౧. నీవరణవగ్గో

౧. ఆవరణసుత్తవణ్ణనా

౫౧. దుతియస్స పఠమే ఆవరణవసేన ఆవరణా. నీవరణవసేన నీవరణా. చేతో అజ్ఝారుహన్తీతి చేతసో అజ్ఝారుహా. విపస్సనాపఞ్ఞఞ్చ మగ్గపఞ్ఞఞ్చ ఉప్పత్తినివారణట్ఠేన దుబ్బలం కరోన్తీతి పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. యా వా ఏతేహి సద్ధిం వోకిణ్ణా పఞ్ఞా ఉప్పజ్జతి, తం దుబ్బలం కరోన్తీతిపి పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. అబలాయాతి పఞ్చనీవరణపరియోనద్ధత్తా అపగతబలాయ. ఉత్తరి వా మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసన్తి దసకుసలకమ్మపథసఙ్ఖాతా మనుస్సధమ్మా ఉత్తరి అరియభావం కాతుం సమత్థం ఞాణదస్సనవిసేసం. హారహారినీతి హరితబ్బం హరితుం సమత్థా. నఙ్గలముఖానీతి మాతికాముఖాని. తాని హి నఙ్గలసరిక్ఖకత్తా నఙ్గలేహి చ ఖతత్తా నఙ్గలముఖానీతి వుచ్చన్తి.

ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ సోతం వియ విపస్సనాఞాణం దట్ఠబ్బం, ఉభతో నఙ్గలముఖానం వివరణకాలో వియ ఛసు ద్వారేసు సంవరస్స విస్సట్ఠకాలో, మజ్ఝేనదియా రుక్ఖపాదే కోట్టేత్వా పలాలతిణమత్తికాహి ఆవరణే కతే ఉదకస్స విక్ఖిత్తవిసటబ్యాదిణ్ణకాలో వియ పఞ్చహి నీవరణేహి పరియోనద్ధకాలో, ఏవం ఆవరణే కతే విహతవేగస్స ఉదకస్స తిణపలాలాదీని పరికడ్ఢిత్వా సముద్దం పాపుణితుం అసమత్థకాలో వియ విపస్సనాఞాణేన సబ్బాకుసలే విద్ధంసేత్వా నిబ్బానసాగరం పాపుణితుం అసమత్థకాలో వేదితబ్బో. సుక్కపక్ఖే వుత్తవిపల్లాసేన యోజనా కాతబ్బా. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టవివట్టం కథితం. దుతియం ఉత్తానత్థమేవ.

౩. పధానియఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౫౩. తతియే పధానియఙ్గానీతి పధానం వుచ్చతి పదహనభావో, పధానమస్స అత్థీతి పధానియో, పధానియస్స భిక్ఖునో అఙ్గానీతి పధానియఙ్గాని. సద్ధోతి సద్ధాయ సమన్నాగతో. సద్ధా పనేసా ఆగమసద్ధా అధిగమసద్ధా ఓకప్పనసద్ధా పసాదసద్ధాతి చతుబ్బిధా. తత్థ సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తానం సద్ధా, అభినీహారతో పట్ఠాయ ఆగతత్తా ఆగమసద్ధా నామ. అరియసావకానం పటివేధేన అధిగతత్తా అధిగమసద్ధా నామ. బుద్ధో ధమ్మో సఙ్ఘోతి వుత్తే అచలభావేన ఓకప్పనం ఓకప్పనసద్ధా నామ. పసాదుప్పత్తి పసాదసద్ధా నామ. ఇధ ఓకప్పనసద్ధా అధిప్పేతా. బోధిన్తి చతుమగ్గఞాణం. తం సుప్పటివిద్ధం తథాగతేనాతి సద్దహతి. దేసనాసీసమేవ చేతం, ఇమినా పన అఙ్గేన తీసుపి రతనేసు సద్ధా అధిప్పేతా. యస్స హి బుద్ధాదీసు పసాదో బలవా, తస్స పధానవీరియం ఇజ్ఝతి.

అప్పాబాధోతి అరోగో. అప్పాతఙ్కోతి నిద్దుక్ఖో. సమవేపాకినియాతి సమవిపాకినియా. గహణియాతి కమ్మజతేజోధాతుయా. నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయాతి అతిసీతలగ్గహణికో హి సీతభీరుకో హోతి, అచ్చుణ్హగ్గహణికో ఉణ్హభీరుకో, తేసం పధానం న ఇజ్ఝతి, మజ్ఝిమగ్గహణికస్స ఇజ్ఝతి. తేనాహ – మజ్ఝిమాయ పధానక్ఖమాయాతి. యథాభూతం అత్తానం ఆవికత్తాతి యథాభూతం అత్తనో అగుణం పకాసేతా. ఉదయత్థగామినియాతి ఉదయఞ్చ అత్థఞ్చ గన్తుం పరిచ్ఛిన్దితుం సమత్థాయ. ఏతేన పఞ్ఞాసలక్ఖణపరిగ్గాహకం ఉదయబ్బయఞాణం వుత్తం. అరియాయాతి పరిసుద్ధాయ. నిబ్బేధికాయాతి అనిబ్బిద్ధపుబ్బే లోభక్ఖన్ధాదయో నిబ్బిజ్ఝితుం సమత్థాయ. సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియాతి తదఙ్గవసేన కిలేసానం పహీనత్తా యం దుక్ఖం ఖీయతి, తస్స దుక్ఖస్స ఖయగామినియా. ఇతి సబ్బేహిపి ఇమేహి పదేహి విపస్సనాపఞ్ఞావ కథితా. దుప్పఞ్ఞస్స హి పధానం న ఇజ్ఝతి.

౪. సమయసుత్తవణ్ణనా

౫౪. చతుత్థే పధానాయాతి వీరియకరణత్థాయ. న సుకరం ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతున్తి న సక్కా హోతి పత్తం గహేత్వా ఉఞ్ఛాచరియాయ యాపేతుం. ఇమస్మిమ్పి సుత్తే వట్టవివట్టమేవ కథితం.

౫. మాతాపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౫౫. పఞ్చమే పరియాదాయ తిట్ఠతీతి పరియాదియిత్వా గహేత్వా ఖేపేత్వా తిట్ఠతి. ఉగ్ఘాతితాతి ఉద్ధుమాతా.

అసిహత్థేనాతి సీసచ్ఛేదనత్థాయ అసిం ఆదాయ ఆగతేనాపి. పిసాచేనాతి ఖాదితుం ఆగతయక్ఖేనాపి. ఆసీదేతి ఘట్టేయ్య. మఞ్జునాతి ముదుకేన. కామోఘవుళ్హానన్తి కామోఘేన వుళ్హానం కడ్ఢితానం. కాలం గతి భవాభవన్తి వట్టకాలం గతిఞ్చ పునప్పునబ్భవే చ. పురక్ఖతాతి పురేచారికా పురతో గతాయేవ. యే చ కామే పరిఞ్ఞాయాతి యే పణ్డితా దువిధేపి కామే తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా. చరన్తి అకుతోభయాతి ఖీణాసవానం కుతోచి భయం నామ నత్థి, తస్మా తే అకుతోభయా హుత్వా చరన్తి. పారఙ్గతాతి పారం వుచ్చతి నిబ్బానం, తం ఉపగతా, సచ్ఛికత్వా ఠితాతి అత్థో. ఆసవక్ఖయన్తి అరహత్తం. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథేత్వా గాథాసు వట్టవివట్టం కథితం.

౬. ఉపజ్ఝాయసుత్తవణ్ణనా

౫౬. ఛట్ఠే మధురకజాతోతి సఞ్జాతగరుభావో. దిసా చ మే న పక్ఖాయన్తీతి చతస్సో దిసా చ అనుదిసా చ మయ్హం న ఉపట్ఠహన్తీతి వదతి. ధమ్మా చ మం నప్పటిభన్తీతి సమథవిపస్సనాధమ్మాపి మే న ఉపట్ఠహన్తి. అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరామీతి ఉక్కణ్ఠితో హుత్వా బ్రహ్మచరియవాసం వసామి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి తస్స కథం సుత్వా ‘‘బుద్ధవేనేయ్యపుగ్గలో అయ’’న్తి తం కారణం భగవతో ఆరోచేతుం ఉపసఙ్కమి. అవిపస్సకస్స కుసలానం ధమ్మానన్తి కుసలధమ్మే అవిపస్సన్తస్స, అనేసన్తస్స అగవేసన్తస్సాతి అత్థో. బోధిపక్ఖియానం ధమ్మానన్తి సతిపట్ఠానాదీనం సత్తతింసధమ్మానం.

౭. అభిణ్హపచ్చవేక్ఖితబ్బఠానసుత్తవణ్ణనా

౫౭. సత్తమే జరాధమ్మోమ్హీతి జరాసభావో అమ్హి. జరం అనతీతోతి జరం అనతిక్కన్తో, అన్తోజరాయ ఏవ చరామి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. కమ్మస్సకోతిఆదీసు కమ్మం మయ్హం సకం అత్తనో సన్తకన్తి కమ్మస్సకో అమ్హి. కమ్మస్స దాయాదోతి కమ్మదాయాదో, కమ్మం మయ్హం దాయజ్జం సన్తకన్తి అత్థో. కమ్మం మయ్హం యోని కారణన్తి కమ్మయోని. కమ్మం మయ్హం బన్ధూతి కమ్మబన్ధు, కమ్మఞాతకోతి అత్థో. కమ్మం మయ్హం పటిసరణం పతిట్ఠాతి కమ్మపటిసరణో. తస్స దాయాదో భవిస్సామీతి తస్స కమ్మస్స దాయాదో తేన దిన్నఫలపటిగ్గాహకో భవిస్సామీతి అత్థో. యోబ్బనమదోతి యోబ్బనం ఆరబ్భ ఉప్పన్నమదో. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. మగ్గో సఞ్జాయతీతి లోకుత్తరమగ్గో సఞ్జాయతి. సంయోజనాని సబ్బసో పహీయన్తీతి దస సంయోజనాని సబ్బసో పహీయన్తి. అనుసయా బ్యన్తీహోన్తీతి సత్త అనుసయా విగతన్తా పరిచ్ఛిన్నా పరివటుమా హోన్తి. ఏవమేత్థ హేట్ఠా పఞ్చసు ఠానేసు విపస్సనా కథితా, ఇమేసు పఞ్చసు లోకుత్తరమగ్గో.

ఇదాని గాథాహి కూటం గణ్హన్తో బ్యాధిధమ్మాతిఆదిమాహ. తత్థ ఞత్వా ధమ్మం నిరూపధిన్తి ఉపధిరహితం అరహత్తమగ్గం ఞత్వా. సబ్బే మదే అభిభోస్మీతి సబ్బే ఇమే తయోపి మదే అధిభవిం, అతిక్కమ్మ ఠితోస్మీతి అత్థో. నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతోతి పబ్బజ్జం ఖేమతో దిస్వా. తస్స మే అహు ఉస్సాహో, నిబ్బానం అభిపస్సతోతి తస్స మయ్హం నిబ్బానం అభిపస్సన్తస్స వాయామో అహోసి. అనివత్తి భవిస్సామీతి పబ్బజ్జతో అనివత్తికో భవిస్సామి, బ్రహ్మచరియవాసతో అనివత్తికో, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణతో అనివత్తికో భవిస్సామి. బ్రహ్మచరియపరాయణోతి మగ్గబ్రహ్మచరియపరాయణో. ఇమినా లోకుత్తరో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో కథితోతి.

౮. లిచ్ఛవికుమారకసుత్తవణ్ణనా

౫౮. అట్ఠమే సజ్జాని ధనూనీతి సజియాని ఆరోపితధనూని. అద్దసూతి అద్దసంసు. భవిస్సన్తి వజ్జీతి వడ్ఢిస్సన్తి వజ్జిరాజానో. అపానుభాతి అవడ్ఢినిస్సితా మానథద్ధా. పచ్ఛాలియం ఖిపన్తీతి పచ్ఛతో గన్త్వా పిట్ఠిం పాదేన పహరన్తి. రట్ఠికస్సాతిఆదీసు రట్ఠం భుఞ్జతీతి రట్ఠికో. పితరా దత్తం సాపతేయ్యం భుఞ్జతీతి పేత్తనికో. సేనాయ పతి జేట్ఠకోతి సేనాపతికో. గామగామణికస్సాతి గామానం గామణికస్స, గామసామికస్సాతి అత్థో. పూగగామణికస్సాతి గణజేట్ఠకస్స. కులేసూతి తేసు తేసు కులేసు. పచ్చేకాధిపచ్చం కారేన్తీతి పచ్చేకం జేట్ఠకట్ఠానం కారేన్తి. కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తీతి సున్దరేన చిత్తేన అనుగ్గణ్హన్తి. ఖేత్తకమ్మన్తసామన్తసబ్యోహారేతి యే చ అత్తనో ఖేత్తకమ్మన్తానం సామన్తా అనన్తరక్ఖేత్తసామినో, తే చ రజ్జుదణ్డేహి భూమిప్పమాణగ్గాహకే సబ్బోహారే చ. బలిపటిగ్గాహికా దేవతాతి కులప్పవేణియా ఆగతా ఆరక్ఖదేవతా. సక్కరోతీతి తా దేవతా అగ్గయాగుభత్తాదీహి సక్కరోతి.

కిచ్చకరోతి ఉప్పన్నానం కిచ్చానం కారకో. యే చస్స అనుజీవినోతి యే చ ఏతం ఉపనిస్సాయ జీవన్తి. ఉభిన్నఞ్చేవ అత్థాయాతి ఉభిన్నమ్పి హితత్థాయ పటిపన్నో హోతీతి అత్థో. పుబ్బపేతానన్తి పరలోకగతానం. దిట్ఠే ధమ్మే చ జీవతన్తి యే చ దిట్ఠే ధమ్మే జీవన్తి. ఇతి పదద్వయేనాపి అతీతపచ్చుప్పన్నే ఞాతయో దస్సేతి. విత్తిసఞ్జననోతి తుట్ఠిజననో. ఘరమావసన్తి ఘరావాసం వసన్తో. పుజ్జో హోతి పసంసియోతి పూజేతబ్బో చ పసంసితబ్బో చ హోతీతి.

౯-౧౦. వుడ్ఢపబ్బజితసుత్తద్వయవణ్ణనా

౫౯-౬౦. నవమే నిపుణోతి సణ్హో సుఖుమకారణఞ్ఞూ. ఆకప్పసమ్పన్నోతి సమణాకప్పేన సమ్పన్నో. దసమే పదక్ఖిణగ్గాహీతి దిన్నోవాదం పదక్ఖిణతో గణ్హన్తో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

నీవరణవగ్గో పఠమో.