౨. దుతియపణ్ణాసకం
(౬) ౧. నీవరణవగ్గో
౧. ఆవరణసుత్తవణ్ణనా
౫౧. దుతియస్స పఠమే ఆవరణవసేన ఆవరణా. నీవరణవసేన నీవరణా. చేతో అజ్ఝారుహన్తీతి చేతసో అజ్ఝారుహా. విపస్సనాపఞ్ఞఞ్చ మగ్గపఞ్ఞఞ్చ ఉప్పత్తినివారణట్ఠేన దుబ్బలం కరోన్తీతి పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. యా వా ఏతేహి సద్ధిం వోకిణ్ణా పఞ్ఞా ఉప్పజ్జతి, తం దుబ్బలం కరోన్తీతిపి పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణా. అబలాయాతి పఞ్చనీవరణపరియోనద్ధత్తా అపగతబలాయ. ఉత్తరి వా మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసన్తి దసకుసలకమ్మపథసఙ్ఖాతా మనుస్సధమ్మా ఉత్తరి అరియభావం కాతుం సమత్థం ఞాణదస్సనవిసేసం. హారహారినీతి హరితబ్బం హరితుం సమత్థా. నఙ్గలముఖానీతి మాతికాముఖాని. తాని హి నఙ్గలసరిక్ఖకత్తా నఙ్గలేహి చ ఖతత్తా నఙ్గలముఖానీతి వుచ్చన్తి.
ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ సోతం వియ విపస్సనాఞాణం దట్ఠబ్బం, ఉభతో నఙ్గలముఖానం వివరణకాలో వియ ఛసు ద్వారేసు సంవరస్స విస్సట్ఠకాలో, మజ్ఝేనదియా రుక్ఖపాదే కోట్టేత్వా పలాలతిణమత్తికాహి ఆవరణే కతే ఉదకస్స విక్ఖిత్తవిసటబ్యాదిణ్ణకాలో వియ పఞ్చహి నీవరణేహి పరియోనద్ధకాలో, ఏవం ఆవరణే కతే విహతవేగస్స ఉదకస్స తిణపలాలాదీని పరికడ్ఢిత్వా సముద్దం పాపుణితుం అసమత్థకాలో వియ విపస్సనాఞాణేన సబ్బాకుసలే విద్ధంసేత్వా నిబ్బానసాగరం పాపుణితుం అసమత్థకాలో వేదితబ్బో. సుక్కపక్ఖే వుత్తవిపల్లాసేన యోజనా కాతబ్బా. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టవివట్టం కథితం. దుతియం ఉత్తానత్థమేవ.
౩. పధానియఙ్గసుత్తవణ్ణనా
౫౩. తతియే పధానియఙ్గానీతి పధానం వుచ్చతి పదహనభావో, పధానమస్స అత్థీతి పధానియో, పధానియస్స భిక్ఖునో అఙ్గానీతి పధానియఙ్గాని. సద్ధోతి సద్ధాయ సమన్నాగతో. సద్ధా పనేసా ఆగమసద్ధా అధిగమసద్ధా ఓకప్పనసద్ధా పసాదసద్ధాతి చతుబ్బిధా. తత్థ సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తానం సద్ధా, అభినీహారతో పట్ఠాయ ఆగతత్తా ఆగమసద్ధా నామ. అరియసావకానం పటివేధేన అధిగతత్తా అధిగమసద్ధా నామ. బుద్ధో ధమ్మో సఙ్ఘోతి వుత్తే అచలభావేన ఓకప్పనం ఓకప్పనసద్ధా నామ. పసాదుప్పత్తి పసాదసద్ధా నామ. ఇధ ఓకప్పనసద్ధా అధిప్పేతా. బోధిన్తి చతుమగ్గఞాణం. తం సుప్పటివిద్ధం తథాగతేనాతి సద్దహతి. దేసనాసీసమేవ చేతం, ఇమినా పన అఙ్గేన తీసుపి రతనేసు సద్ధా అధిప్పేతా. యస్స హి బుద్ధాదీసు పసాదో బలవా, తస్స పధానవీరియం ఇజ్ఝతి.
అప్పాబాధోతి అరోగో. అప్పాతఙ్కోతి నిద్దుక్ఖో. సమవేపాకినియాతి సమవిపాకినియా. గహణియాతి కమ్మజతేజోధాతుయా. నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయాతి అతిసీతలగ్గహణికో హి సీతభీరుకో హోతి, అచ్చుణ్హగ్గహణికో ఉణ్హభీరుకో, తేసం పధానం న ఇజ్ఝతి, మజ్ఝిమగ్గహణికస్స ఇజ్ఝతి. తేనాహ – మజ్ఝిమాయ పధానక్ఖమాయాతి. యథాభూతం అత్తానం ఆవికత్తాతి యథాభూతం అత్తనో అగుణం పకాసేతా. ఉదయత్థగామినియాతి ఉదయఞ్చ అత్థఞ్చ గన్తుం పరిచ్ఛిన్దితుం సమత్థాయ. ఏతేన పఞ్ఞాసలక్ఖణపరిగ్గాహకం ఉదయబ్బయఞాణం వుత్తం. అరియాయాతి పరిసుద్ధాయ. నిబ్బేధికాయాతి అనిబ్బిద్ధపుబ్బే లోభక్ఖన్ధాదయో నిబ్బిజ్ఝితుం సమత్థాయ. సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియాతి తదఙ్గవసేన కిలేసానం పహీనత్తా యం దుక్ఖం ఖీయతి, తస్స దుక్ఖస్స ఖయగామినియా. ఇతి సబ్బేహిపి ఇమేహి పదేహి విపస్సనాపఞ్ఞావ కథితా. దుప్పఞ్ఞస్స హి పధానం న ఇజ్ఝతి.
౪. సమయసుత్తవణ్ణనా
౫౪. చతుత్థే పధానాయాతి వీరియకరణత్థాయ. న సుకరం ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతున్తి న సక్కా హోతి పత్తం గహేత్వా ఉఞ్ఛాచరియాయ యాపేతుం. ఇమస్మిమ్పి సుత్తే వట్టవివట్టమేవ కథితం.
౫. మాతాపుత్తసుత్తవణ్ణనా
౫౫. పఞ్చమే పరియాదాయ తిట్ఠతీతి పరియాదియిత్వా గహేత్వా ఖేపేత్వా తిట్ఠతి. ఉగ్ఘాతితాతి ఉద్ధుమాతా.
అసిహత్థేనాతి సీసచ్ఛేదనత్థాయ అసిం ఆదాయ ఆగతేనాపి. పిసాచేనాతి ఖాదితుం ఆగతయక్ఖేనాపి. ఆసీదేతి ఘట్టేయ్య. మఞ్జునాతి ముదుకేన. కామోఘవుళ్హానన్తి కామోఘేన వుళ్హానం కడ్ఢితానం. కాలం గతి భవాభవన్తి వట్టకాలం గతిఞ్చ పునప్పునబ్భవే చ. పురక్ఖతాతి పురేచారికా పురతో గతాయేవ. యే చ కామే పరిఞ్ఞాయాతి యే పణ్డితా దువిధేపి కామే తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా. చరన్తి అకుతోభయాతి ఖీణాసవానం కుతోచి భయం నామ నత్థి, తస్మా తే అకుతోభయా హుత్వా చరన్తి. పారఙ్గతాతి పారం వుచ్చతి నిబ్బానం, తం ఉపగతా, సచ్ఛికత్వా ఠితాతి అత్థో. ఆసవక్ఖయన్తి అరహత్తం. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టమేవ కథేత్వా గాథాసు వట్టవివట్టం కథితం.
౬. ఉపజ్ఝాయసుత్తవణ్ణనా
౫౬. ఛట్ఠే మధురకజాతోతి సఞ్జాతగరుభావో. దిసా చ మే న పక్ఖాయన్తీతి చతస్సో దిసా చ అనుదిసా చ మయ్హం న ఉపట్ఠహన్తీతి వదతి. ధమ్మా చ మం నప్పటిభన్తీతి సమథవిపస్సనాధమ్మాపి మే న ఉపట్ఠహన్తి. అనభిరతో చ బ్రహ్మచరియం చరామీతి ఉక్కణ్ఠితో హుత్వా బ్రహ్మచరియవాసం వసామి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి తస్స కథం సుత్వా ‘‘బుద్ధవేనేయ్యపుగ్గలో అయ’’న్తి తం కారణం భగవతో ఆరోచేతుం ఉపసఙ్కమి. అవిపస్సకస్స కుసలానం ధమ్మానన్తి కుసలధమ్మే అవిపస్సన్తస్స, అనేసన్తస్స అగవేసన్తస్సాతి అత్థో. బోధిపక్ఖియానం ధమ్మానన్తి సతిపట్ఠానాదీనం సత్తతింసధమ్మానం.
౭. అభిణ్హపచ్చవేక్ఖితబ్బఠానసుత్తవణ్ణనా
౫౭. సత్తమే జరాధమ్మోమ్హీతి జరాసభావో అమ్హి. జరం అనతీతోతి జరం అనతిక్కన్తో, అన్తోజరాయ ఏవ చరామి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. కమ్మస్సకోతిఆదీసు కమ్మం మయ్హం సకం అత్తనో సన్తకన్తి కమ్మస్సకో అమ్హి. కమ్మస్స దాయాదోతి కమ్మదాయాదో, కమ్మం మయ్హం దాయజ్జం సన్తకన్తి అత్థో. కమ్మం మయ్హం యోని కారణన్తి కమ్మయోని. కమ్మం మయ్హం బన్ధూతి కమ్మబన్ధు, కమ్మఞాతకోతి అత్థో. కమ్మం మయ్హం పటిసరణం పతిట్ఠాతి కమ్మపటిసరణో. తస్స దాయాదో భవిస్సామీతి తస్స కమ్మస్స దాయాదో తేన దిన్నఫలపటిగ్గాహకో భవిస్సామీతి అత్థో. యోబ్బనమదోతి యోబ్బనం ఆరబ్భ ఉప్పన్నమదో. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. మగ్గో సఞ్జాయతీతి లోకుత్తరమగ్గో సఞ్జాయతి. సంయోజనాని సబ్బసో పహీయన్తీతి దస సంయోజనాని సబ్బసో పహీయన్తి. అనుసయా బ్యన్తీహోన్తీతి సత్త అనుసయా విగతన్తా పరిచ్ఛిన్నా పరివటుమా హోన్తి. ఏవమేత్థ హేట్ఠా పఞ్చసు ఠానేసు విపస్సనా కథితా, ఇమేసు పఞ్చసు లోకుత్తరమగ్గో.
ఇదాని గాథాహి కూటం గణ్హన్తో బ్యాధిధమ్మాతిఆదిమాహ. తత్థ ఞత్వా ధమ్మం నిరూపధిన్తి ఉపధిరహితం అరహత్తమగ్గం ఞత్వా. సబ్బే మదే అభిభోస్మీతి సబ్బే ఇమే తయోపి మదే అధిభవిం, అతిక్కమ్మ ఠితోస్మీతి అత్థో. నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతోతి పబ్బజ్జం ఖేమతో దిస్వా. తస్స మే అహు ఉస్సాహో, నిబ్బానం అభిపస్సతోతి తస్స మయ్హం నిబ్బానం అభిపస్సన్తస్స వాయామో అహోసి. అనివత్తి భవిస్సామీతి పబ్బజ్జతో అనివత్తికో భవిస్సామి, బ్రహ్మచరియవాసతో అనివత్తికో, సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణతో అనివత్తికో భవిస్సామి. బ్రహ్మచరియపరాయణోతి మగ్గబ్రహ్మచరియపరాయణో. ఇమినా లోకుత్తరో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో కథితోతి.
౮. లిచ్ఛవికుమారకసుత్తవణ్ణనా
౫౮. అట్ఠమే సజ్జాని ధనూనీతి సజియాని ఆరోపితధనూని. అద్దసూతి అద్దసంసు. భవిస్సన్తి వజ్జీతి వడ్ఢిస్సన్తి వజ్జిరాజానో. అపానుభాతి అవడ్ఢినిస్సితా మానథద్ధా. పచ్ఛాలియం ఖిపన్తీతి పచ్ఛతో గన్త్వా పిట్ఠిం పాదేన పహరన్తి. రట్ఠికస్సాతిఆదీసు రట్ఠం భుఞ్జతీతి రట్ఠికో. పితరా దత్తం సాపతేయ్యం భుఞ్జతీతి పేత్తనికో. సేనాయ పతి జేట్ఠకోతి సేనాపతికో. గామగామణికస్సాతి గామానం గామణికస్స, గామసామికస్సాతి అత్థో. పూగగామణికస్సాతి గణజేట్ఠకస్స. కులేసూతి తేసు తేసు కులేసు. పచ్చేకాధిపచ్చం కారేన్తీతి పచ్చేకం జేట్ఠకట్ఠానం కారేన్తి. కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తీతి సున్దరేన చిత్తేన అనుగ్గణ్హన్తి. ఖేత్తకమ్మన్తసామన్తసబ్యోహారేతి యే చ అత్తనో ఖేత్తకమ్మన్తానం సామన్తా అనన్తరక్ఖేత్తసామినో, తే చ రజ్జుదణ్డేహి భూమిప్పమాణగ్గాహకే సబ్బోహారే చ. బలిపటిగ్గాహికా దేవతాతి కులప్పవేణియా ఆగతా ఆరక్ఖదేవతా. సక్కరోతీతి తా దేవతా అగ్గయాగుభత్తాదీహి సక్కరోతి.
కిచ్చకరోతి ఉప్పన్నానం కిచ్చానం కారకో. యే చస్స అనుజీవినోతి యే చ ఏతం ఉపనిస్సాయ జీవన్తి. ఉభిన్నఞ్చేవ అత్థాయాతి ఉభిన్నమ్పి హితత్థాయ పటిపన్నో హోతీతి అత్థో. పుబ్బపేతానన్తి పరలోకగతానం. దిట్ఠే ధమ్మే చ జీవతన్తి యే చ దిట్ఠే ధమ్మే జీవన్తి. ఇతి పదద్వయేనాపి అతీతపచ్చుప్పన్నే ఞాతయో దస్సేతి. విత్తిసఞ్జననోతి తుట్ఠిజననో. ఘరమావసన్తి ఘరావాసం వసన్తో. పుజ్జో హోతి పసంసియోతి పూజేతబ్బో చ పసంసితబ్బో చ హోతీతి.
౯-౧౦. వుడ్ఢపబ్బజితసుత్తద్వయవణ్ణనా
౫౯-౬౦. నవమే నిపుణోతి సణ్హో సుఖుమకారణఞ్ఞూ. ఆకప్పసమ్పన్నోతి సమణాకప్పేన సమ్పన్నో. దసమే పదక్ఖిణగ్గాహీతి దిన్నోవాదం పదక్ఖిణతో గణ్హన్తో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.
నీవరణవగ్గో పఠమో.
(౭) ౨. సఞ్ఞావగ్గో
౧-౨. సఞ్ఞాసుత్తద్వయవణ్ణనా
౬౧-౬౨. దుతియస్స పఠమే మహప్ఫలాతి విపాకఫలేన మహప్ఫలా. విపాకానిసంసేనేవ మహానిసంసా. అమతోగధాతి నిబ్బానపతిట్ఠా. సబ్బలోకే అనభిరతిసఞ్ఞాతి సబ్బస్మిం తేధాతుసన్నివేసే లోకే ఉక్కణ్ఠితస్స ఉప్పజ్జనకసఞ్ఞా. దుతియం ఉత్తానత్థమేవ.
౩-౪. వడ్ఢసుత్తద్వయవణ్ణనా
౬౩-౬౪. తతియే వరాదాయీతి ఉత్తమస్స వరస్స ఆదాయకో. సేసమేత్థ చతుత్థే చ ఉత్తానత్థమేవాతి.
౫. సాకచ్ఛసుత్తవణ్ణనా
౬౫. పఞ్చమే అలంసాకచ్ఛోతి సాకచ్ఛాయ యుత్తో. ఆగతం పఞ్హన్తి పుచ్ఛితం పఞ్హం. బ్యాకత్తా హోతీతి విస్సజ్జితా హోతి.
౬. సాజీవసుత్తవణ్ణనా
౬౬. ఛట్ఠే అలంసాజీవోతి సాజీవాయ యుత్తో. సాజీవోతి పఞ్హపుచ్ఛనఞ్చేవ పఞ్హవిస్సజ్జనఞ్చ. సబ్బేపి హి సబ్రహ్మచారినో పఞ్హం ఉపజీవన్తి, తేనేతం పఞ్హపుచ్ఛనవిస్సజ్జనం సమానాజీవతాయ సాజీవోతి వుత్తం. కతం పఞ్హన్తి అభిసఙ్ఖతం పఞ్హం.
౭-౧౦. పఠమఇద్ధిపాదసుత్తాదివణ్ణనా
౬౭-౭౦. సత్తమే ఉస్సోళ్హీతి అధిమత్తవీరియం. అట్ఠమే అత్తనో బోధిమణ్డే పటివిద్ధే ఆగమనఇద్ధిపాదే కథేత్వా ఉపరి అత్తనోవ ఛ అభిఞ్ఞా కథేసీతి. నవమదసమేసు విపస్సనా కథితా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.
సఞ్ఞావగ్గో దుతియో.
(౮) ౩. యోధాజీవవగ్గో
౧. పఠమచేతోవిముత్తిఫలసుత్తవణ్ణనా
౭౧. తతియస్స పఠమే యతో ఖో, భిక్ఖవేతి హేట్ఠా వుత్తనయేన విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్తస్స భిక్ఖునో ఇదాని వణ్ణభణనత్థం ఇదం ఆరద్ధం. తత్థ యతో ఖోతి యదా ఖో. ఉక్ఖిత్తపలిఘోతి అవిజ్జాపలిఘం ఉక్ఖిపిత్వా అపనేత్వా ఠితో. సంకిణ్ణపరిఖోతి సంసారపరిఖం సంకిరిత్వా వినాసేత్వా ఠితో. అబ్బూళ్హేసికోతి తణ్హాసఙ్ఖాతం ఏసికాథమ్భం అబ్బుయ్హ లుఞ్చిత్వా ఠితో. నిరగ్గళోతి నీవరణకవాటం ఉగ్ఘాటేత్వా ఠితో. పన్నద్ధజో పన్నభారోతి మానద్ధజఞ్చ ఖన్ధాభిసఙ్ఖారకిలేసభారఞ్చ పాతేత్వా ఓతారేత్వా ఠితో. విసంయుత్తోతి వట్టేన విసంయుత్తో. సేసం పాళినయేనేవ వేదితబ్బం. ఏత్తావతా భగవతా మగ్గేన కిలేసే ఖేపేత్వా నిరోధసయనవరగతస్స నిబ్బానారమ్మణం ఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా విహరతో ఖీణాసవస్స కాలో దస్సితో.
యథా హి ద్వే నగరాని ఏకం చోరనగరం ఏకం ఖేమనగరం. అథ ఏకస్స మహాయోధస్స ఏవం భవేయ్య – ‘‘యావిమం చోరనగరం తిట్ఠతి, తావ ఖేమనగరం భయతో న ముచ్చతి, చోరనగరం అనగరం కరిస్సామీ’’తి సన్నాహం కత్వా ఖగ్గం గహేత్వా చోరనగరం ఉపసఙ్కమిత్వా నగరద్వారే ఉస్సాపితే ఏసికాథమ్భే ఖగ్గేన ఛిన్దిత్వా సద్ధిం ద్వారబాహాహి కవాటం భిన్దిత్వా పలిఘం ఉక్ఖిపిత్వా పాకారం భిన్దిత్వా పరిఖం వికిరిత్వా నగరసోభత్థాయ ఉస్సితే ధజే పాతేత్వా నగరం అగ్గినా ఝాపేత్వా ఖేమనగరం పవిసిత్వా పాసాదం ఆరుయ్హ ఞాతిగణపరివుతో సురసభోజనం భుఞ్జేయ్య. ఏవం చోరనగరం వియ సక్కాయో, ఖేమనగరం వియ నిబ్బానం, మహాయోధో వియ యోగావచరో. తస్సేవం హోతి – ‘‘యావ సక్కాయవట్టం వట్టతి, తావ ద్వత్తింసకమ్మకారణాఅట్ఠనవుతిరోగపఞ్చవీసతిమహాభయేహి పరిముచ్చనం నత్థీ’’తి. సో మహాయోధో సన్నాహం వియ సీలసన్నాహం కత్వా పఞ్ఞాఖగ్గం గహేత్వా ఖగ్గేన ఏసికాథమ్భే వియ అరహత్తమగ్గేన తణ్హేసికం లుఞ్చిత్వా, సో యోధో సద్వారబాహకం నగరకవాటం వియ పఞ్చోరమ్భాగియసంయోజనఅగ్గళం ఉగ్ఘాటేత్వా, సో యోధో పలిఘం వియ అవిజ్జాపలిఘం ఉక్ఖిపిత్వా, సో యోధో పాకారం భిన్దన్తో పరిఖం వియ కమ్మాభిసఙ్ఖారం భిన్దన్తో జాతిసంసారపరిఖం వికిరిత్వా, సో యోధో నగరం సోభత్థాయ ఉస్సాపితద్ధజే వియ మానద్ధజే పాతేత్వా సక్కాయనగరం ఝాపేత్వా, సో యోధో ఖేమనగరే ఉపరిపాసాదే సుభోజనం వియ కిలేసపరినిబ్బాననగరం పవిసిత్వా అమతం నిరోధారమ్మణం ఫలసమాపత్తిసుఖం అనుభవమానో కాలం వీతినామేతి.
౨. దుతియచేతోవిముత్తిఫలసుత్తవణ్ణనా
౭౨. దుతియే అనిచ్చసఞ్ఞాతి ఖన్ధపఞ్చకం హుత్వా అభావాకారేన అనిచ్చన్తి ఉప్పజ్జనకసఞ్ఞా. అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞాతి యదనిచ్చం, తం పటిపీళనాకారేన దుక్ఖన్తి ఉప్పజ్జనకసఞ్ఞా. దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞాతి యం దుక్ఖం, తం అవసవత్తనాకారేన అనత్తాతి ఉప్పజ్జనకసఞ్ఞా. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ. ఇమేసు పన ద్వీసుపి సుత్తేసు విపస్సనాఫలం నామ కథితన్తి.
౩. పఠమధమ్మవిహారీసుత్తవణ్ణనా
౭౩. తతియే దివసం అతినామేతీతి దివసం అతిక్కామేతి. రిఞ్చతి పటిసల్లానన్తి ఏకీభావం విస్సజ్జేతి. దేసేతీతి కథేతి పకాసేతి. ధమ్మపఞ్ఞత్తియాతి ధమ్మస్స పఞ్ఞాపనాయ. ధమ్మం పరియాపుణాతీతి నవఙ్గవసేన చతుసచ్చధమ్మం పరియాపుణాతి వళఞ్జేతి కథేతి. న రిఞ్చతి పటిసల్లానన్తి ఏకీభావం న విస్సజ్జేతి. అనుయుఞ్జతి అజ్ఝత్తం చేతోసమథన్తి నియకజ్ఝత్తే చిత్తసమాధిం ఆసేవతి భావేతి, సమథకమ్మట్ఠానే యుత్తప్పయుత్తో హోతి.
హితేసినాతి హితం ఏసన్తేన. అనుకమ్పకేనాతి అనుకమ్పమానేన. అనుకమ్పం ఉపాదాయాతి అనుకమ్పం చిత్తేన పరిగ్గహేత్వా, పటిచ్చాతిపి వుత్తం హోతి. కతం వో తం మయాతి తం మయా ఇమే పఞ్చ పుగ్గలే దేసేన్తేన తుమ్హాకం కతం. ఏత్తకమేవ హి అనుకమ్పకస్స సత్థు కిచ్చం యదిదం అవిపరీతధమ్మదేసనా, ఇతో పరం పన పటిపత్తి నామ సావకానం కిచ్చం. తేనాహ – ఏతాని భిక్ఖు రుక్ఖమూలాని…పే… అమ్హాకం అనుసాసనీతి. తత్థ చ రుక్ఖమూలానీతి ఇమినా రుక్ఖమూలసేనాసనం దస్సేతి. సుఞ్ఞాగారానీతి ఇమినా జనవివిత్తట్ఠానం. ఉభయేనాపి చ యోగానురూపం సేనాసనమాచిక్ఖతి, దాయజ్జం నియ్యాతేతి. ఝాయథాతి ఆరమ్మణూపనిజ్ఝానేన అట్ఠతింసారమ్మణాని, లక్ఖణూపనిజ్ఝానేన చ అనిచ్చాదితో ఖన్ధాయతనాదీని ఉపనిజ్ఝాయథ, సమథఞ్చ విపస్సనఞ్చ వడ్ఢేథాతి వుత్తం హోతి. మా పమాదత్థాతి మా పమజ్జిత్థ. మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థాతి యే హి పుబ్బే దహరకాలే ఆరోగ్యకాలే సత్తసప్పాయాదిసమ్పత్తికాలే సత్థు సమ్ముఖీభావకాలే చ యోనిసోమనసికారవిరహితా రత్తిన్దివం మఙ్కులభత్తా హుత్వా సేయ్యసుఖమిద్ధసుఖమనుయుత్తా పమజ్జన్తి, తే పచ్ఛా జరాకాలే రోగకాలే మరణకాలే విపత్తికాలే సత్థు పరినిబ్బానకాలే చ తం పుబ్బే పమాదవిహారం అనుస్సరన్తా సప్పటిసన్ధికాలకిరియఞ్చ భారియం సమ్పస్సమానా విప్పటిసారినో హోన్తి. తుమ్హే పన తాదిసా మా అహువత్థాతి ఏతమత్థం దస్సేన్తో ఆహ – ‘‘మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థా’’తి. అయం వో అమ్హాకం అనుసాసనీతి అయం అమ్హాకం సన్తికా ‘‘ఝాయథ మా పమాదత్థా’’తి తుమ్హాకం అనుసాసనీ, ఓవాదోతి వుత్తం హోతి.
౪. దుతియధమ్మవిహారీసుత్తవణ్ణనా
౭౪. చతుత్థే ఉత్తరి చస్స పఞ్ఞాయ అత్థం నప్పజానాతీతి తతో పరియత్తితో ఉత్తరి తస్స ధమ్మస్స సహవిపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ అత్థం నప్పజానాతి, చత్తారి సచ్చాని న పస్సతి నప్పటివిజ్ఝతీతి అత్థో. సేసవారేసుపి ఏసేవ నయో. ఏవమేతేసు ద్వీసుపి సుత్తేసు బహుస్సుతభిక్ఖు విపస్సనాకమ్మికో సోతాపన్నో సకదాగామీ అనాగామీ ఖీణాసవోతి ఛ జనా ధమ్మవిహారినో నామాతి వేదితబ్బా.
౫. పఠమయోధాజీవసుత్తవణ్ణనా
౭౫. పఞ్చమే యోధాజీవాతి యుద్ధూపజీవినో. రజగ్గన్తి హత్థిఅస్సాదీనం పాదప్పహారభిన్నాయ భూమియా ఉగ్గతం రజక్ఖన్ధం. న సన్థమ్భతీతి సన్థమ్భిత్వా ఠాతుం న సక్కోతి. సహతి రజగ్గన్తి రజక్ఖన్ధం దిస్వాపి అధివాసేతి. ధజగ్గన్తి హత్థిఅస్సదీనం పిట్ఠేసు వా రథేసు వా ఉస్సాపితానం ధజానం అగ్గం. ఉస్సారణన్తి హత్థిఅస్సరథానఞ్చేవ బలకాయస్స చ ఉచ్చాసద్దమహాసద్దం. సమ్పహారేతి సమాగతే అప్పమత్తకేపి పహారే. హఞ్ఞతీతి విహఞ్ఞతి విఘాతం ఆపజ్జతి. బ్యాపజ్జతీతి విపత్తిం ఆపజ్జతి, పకతిభావం జహతి. సహతి సమ్పహారన్తి ద్వే తయో పహారే పత్వాపి సహతి అధివాసేతి. తమేవ సఙ్గామసీసన్తి తంయేవ జయక్ఖన్ధావారట్ఠానం. అజ్ఝావసతీతి సత్తాహమత్తం అభిభవిత్వా ఆవసతి. కిం కారణా? లద్ధపహారానం పహారజగ్గనత్థఞ్చేవ కతకమ్మానం విసేసం ఞత్వా ఠానన్తరదానత్థఞ్చ ఇస్సరియసుఖానుభవనత్థఞ్చ.
ఇదాని యస్మా సత్థు యోధాజీవేహి కిచ్చం నత్థి, ఇమస్మిం పన సాసనే తథారూపే పఞ్చ పుగ్గలే దస్సేతుం ఇదం ఓపమ్మం ఆభతం. తస్మా తే పుగ్గలే దస్సేన్తో ఏవమేవ ఖోతిఆదిమాహ. తత్థ సంసీదతీతి మిచ్ఛావితక్కస్మిం సంసీదతి అనుప్పవిసతి. న సక్కోతి బ్రహ్మచరియం సన్ధారేతున్తి బ్రహ్మచరియవాసం అనుపచ్ఛిజ్జమానం గోపేతుం న సక్కోతి. సిక్ఖాదుబ్బల్యం ఆవికత్వాతి సిక్ఖాయ దుబ్బలభావం పకాసేత్వా. కిమస్స రజగ్గస్మిన్తి కిం తస్స పుగ్గలస్స రజగ్గం నామాతి వదతి. అభిరూపాతి అభిరూపవతీ. దస్సనీయాతి దస్సనయోగ్గా. పాసాదికాతి దస్సనేనేవ చిత్తప్పసాదావహా. పరమాయాతి ఉత్తమాయ. వణ్ణపోక్ఖరతాయాతి సరీరవణ్ణేన చేవ అఙ్గసణ్ఠానేన చ. ఊహసతీతి అవహసతి. ఉల్లపతీతి కథేతి. ఉజ్ఝగ్ఘతీతి పాణిం పహరిత్వా మహాహసితం హసతి. ఉప్పణ్డేతీతి ఉప్పణ్డనకథం కథేతి. అభినిసీదతీతి అభిభవిత్వా సన్తికే వా ఏకాసనే వా నిసీదతి. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. అజ్ఝోత్థరతీతి అవత్థరతి. వినివేఠేత్వా వినిమోచేత్వాతి గహితట్ఠానతో తస్సా హత్థం వినిబ్బేఠేత్వా చేవ మోచేత్వా చ. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టవివట్టం కథితం.
౬. దుతియయోధాజీవసుత్తవణ్ణనా
౭౬. ఛట్ఠే అసిచమ్మం గహేత్వాతి అసిఞ్చ చమ్మఞ్చ గహేత్వా. ధనుకలాపం సన్నయ్హిత్వాతి ధనుఞ్చ సరకలాపఞ్చ సన్నయ్హిత్వా. వియూళ్హన్తి యుద్ధసన్నివేసవేసేన ఠితం. సఙ్గామం ఓతరతీతి మహాయుద్ధం ఓతరతి. ఉస్సహతి వాయమతీతి ఉస్సాహఞ్చ వాయామఞ్చ కరోతి. హనన్తీతి ఘాతేన్తి. పరియాపాదేన్తీతి పరియాపాదయన్తి. ఉపలిక్ఖన్తీతి విజ్ఝన్తి. అపనేన్తీతి సకసేనం గహేత్వా గచ్ఛన్తి. అపనేత్వా ఞాతకానం నేన్తీతి సకసేనం నేత్వా తతో ఞాతకానం సన్తికం నేన్తి. నీయమానోతి అత్తనో గేహం వా సేసఞాతిసన్తికం వా నియ్యమానో. ఉపట్ఠహన్తి పరిచరన్తీతి పహారసోధనవణకప్పనాదీని కరోన్తా జగ్గన్తి గోపయన్తి.
అరక్ఖితేనేవ కాయేనాతి అరక్ఖితేన కాయద్వారేన. అరక్ఖితాయ వాచాయాతి అరక్ఖితేన వచీద్వారేన. అరక్ఖితేన చిత్తేనాతి అరక్ఖితేన మనోద్వారేన. అనుపట్ఠితాయ సతియాతి సతిం సుపట్ఠితం అకత్వా. అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహీతి మనచ్ఛట్ఠేహి ఇన్ద్రియేహి అపిహితేహి అగోపితేహి. రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేతీతి రాగో ఉప్పజ్జమానోవ సమథవిపస్సనాచిత్తం ధంసేతి, దూరే ఖిపతి. రాగపరియుట్ఠితోమ్హి, ఆవుసో, రాగపరేతోతి అహం, ఆవుసో, రాగేన రత్తో, రాగేన అనుగతో.
అట్ఠికఙ్కలూపమాతిఆదీసు అట్ఠికఙ్కలూపమా అప్పస్సాదట్ఠేన. మంసపేసూపమా బహుసాధారణట్ఠేన. తిణుక్కూపమా అనుదహనట్ఠేన. అఙ్గారకాసూపమా మహాభితాపట్ఠేన. సుపినకూపమా ఇత్తరపచ్చుపట్ఠానట్ఠేన. యాచితకూపమా తావకాలికట్ఠేన. రుక్ఖఫలూపమా సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గపలిభఞ్జనట్ఠేన. అసిసూనూపమా అధికుట్టనట్ఠేన. సత్తిసూలూపమా వినివిజ్ఝనట్ఠేన. సప్పసిరూపమా సాసఙ్కసప్పటిభయట్ఠేన. ఉస్సహిస్సామీతి ఉస్సాహం కరిస్సామి. ధారయిస్సామీతి సమణభావం ధారయిస్సామి. అభిరమిస్సామీతి అభిరతిం ఉప్పాదేస్సామి న ఉక్కణ్ఠిస్సామి. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ. ఇమస్మిం సుత్తే వట్టవివట్టం కథితన్తి.
౭. పఠమఅనాగతభయసుత్తవణ్ణనా
౭౭. సత్తమే ఆరఞ్ఞకేనాతి అరఞ్ఞవాసినా. అప్పత్తస్సాతి అసమ్పత్తస్స ఝానవిపస్సనామగ్గఫలప్పభేదస్స విసేసస్స పత్తియా. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. సో మమస్స అన్తరాయోతి సో మమ జీవితన్తరాయో చ బ్రహ్మచరియన్తరాయో చ, పుథుజ్జనకాలకిరియం కరోన్తస్స సగ్గన్తరాయో చ మగ్గన్తరాయో చ భవేయ్య. హన్దాతి వవస్సగ్గత్థే నిపాతో. వీరియం ఆరభామీతి దువిధమ్పి వీరియం కరోమి. సత్థకాతి సత్థం వియ సన్ధిబన్ధనచ్ఛేదకవాతా. వాళేహీతి కక్ఖళేహి. మాణవేహీతి చోరేహి. కతకమ్మేహి వా అకతకమ్మేహి వాతి ఏత్థ చోరికం కత్వా నిక్ఖన్తా కతకమ్మా నామ, చోరికం కాతుం గచ్ఛన్తా అకతకమ్మా నామ. తత్థ కతకమ్మా కమ్మస్స నిప్ఫన్నత్తా సత్తానం గలలోహితం గహేత్వా దేవతానం బలిం కరోన్తి, అకతకమ్మా ‘‘ఏవం నో కమ్మం నిప్ఫజ్జిస్సతీ’’తి పఠమతరం కరోన్తి. ఇదం సన్ధాయ తే మం జీవితా వోరోపేయ్యున్తి వుత్తం. వాళా అమనుస్సాతి కక్ఖళా దుట్ఠా యక్ఖాదయో అమనుస్సా.
౮. దుతియఅనాగతభయసుత్తవణ్ణనా
౭౮. అట్ఠమే పురా మం సో ధమ్మో ఆగచ్ఛతీతి యావ సో ధమ్మో మం న ఉపగచ్ఛతి, తావ అహం పురేతరమేవ వీరియం ఆరభామీతి అత్థో. ఖీరోదకీభూతాతి ఖీరోదకం వియ భూతా ఏకీభావం ఉపగతా. పియచక్ఖూహీతి మేత్తచక్ఖూహి.
౯. తతియఅనాగతభయసుత్తవణ్ణనా
౭౯. నవమే ధమ్మసన్దోసా వినయసన్దోసోతి ధమ్మసన్దోసేన వినయసన్దోసో హోతి. కథం పన ధమ్మస్మిం దుస్సన్తే వినయో దుస్సతి నామ? సమథవిపస్సనాధమ్మేసు గబ్భం అగ్గణ్హన్తేసు పఞ్చవిధో వినయో న హోతి, ఏవం ధమ్మే దుస్సన్తే వినయో దుస్సతి. దుస్సీలస్స పన సంవరవినయో నామ న హోతి, తస్మిం అసతి సమథవిపస్సనా గబ్భం న గణ్హాతి. ఏవం వినయసన్దోసేనపి ధమ్మసన్దోసో వేదితబ్బో. అభిధమ్మకథన్తి సీలాదిఉత్తమధమ్మకథం. వేదల్లకథన్తి వేదపటిసంయుత్తం ఞాణమిస్సకకథం. కణ్హధమ్మం ఓక్కమమానాతి రన్ధగవేసితాయ ఉపారమ్భపరియేసనవసేన కాళకధమ్మం ఓక్కమమానా. అపిచ దుట్ఠచిత్తేన పుగ్గలం ఘట్టేన్తాపి తం కణ్హధమ్మం అత్తనో దహన్తాపి లాభసక్కారత్థం కథేన్తాపి కణ్హధమ్మం ఓక్కమన్తియేవ.
గమ్భీరాతి పాళిగమ్భీరా. గమ్భీరత్థాతి అత్థగమ్భీరా. లోకుత్తరాతి లోకుత్తరధమ్మదీపకా. సుఞ్ఞతాపటిసంయుత్తాతి ఖన్ధధాతుఆయతనపచ్చయాకారపటిసంయుత్తా. న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేస్సన్తీతి జాననత్థాయ చిత్తం న ఠపేస్సన్తి. ఉగ్గహేతబ్బం పరియాపుణితబ్బన్తి ఉగ్గహేతబ్బే చ వళఞ్జేతబ్బే చ. కవితాతి సిలోకాదిబన్ధనవసేన కవీహి కతా. కావేయ్యాతి తస్సేవ వేవచనం. బాహిరకాతి సాసనతో బహిద్ధా ఠితా. సావకభాసితాతి బాహిరసావకేహి భాసితా. సేసమేత్థ హేట్ఠా వుత్తనయత్తా సువిఞ్ఞేయ్యత్తా చ ఉత్తానత్థమేవ.
౧౦. చతుత్థఅనాగతభయసుత్తవణ్ణనా
౮౦. దసమే కల్యాణకామాతి సున్దరకామా. రసగ్గానీతి ఉత్తమరసాని. సంసట్ఠా విహరిస్సన్తీతి పఞ్చవిధేన సంసగ్గేన సంసట్ఠా విహరిస్సన్తి. సన్నిధికారపరిభోగన్తి సన్నిధికతస్స పరిభోగం. ఓళారికమ్పి నిమిత్తన్తి ఏత్థ పథవిం ఖణన్తోపి ఖణాహీతి ఆణాపేన్తోపి పథవియం ఓళారికం నిమిత్తం కరోతి నామ. తిణకట్ఠసాఖాపలాసం ఛిన్దన్తోపి ఛిన్దాతి ఆణాపేన్తోపి హరితగ్గే ఓళారికం నిమిత్తం కరోతి నామ. ఆజీవత్థాయ పణ్ణనివాపఆదీని గాహాపేన్తో ఫలాని ఓచినన్తే వా ఓచినాపేన్తేన వత్తబ్బమేవ నత్థి. ఇమేసు చతూసు సుత్తేసు సత్థారా సాసనే వుద్ధిపరిహాని కథితాతి.
యోధాజీవవగ్గో తతియో.
(౯) ౪. థేరవగ్గో
౧. రజనీయసుత్తవణ్ణనా
౮౧. చతుత్థస్స పఠమే రజనీయేసూతి రాగస్స పచ్చయేసు ఆరమ్మణేసు. సేసేసుపి ఏసేవ నయో.
౨. వీతరాగసుత్తవణ్ణనా
౮౨. దుతియే మక్ఖీతి గుణమక్ఖకో. పళాసీతి యుగగ్గాహలక్ఖణేన పళాసేన సమన్నాగతో.
౩. కుహకసుత్తవణ్ణనా
౮౩. తతియే కుహకోతి తీహి కుహనవత్థూహి సమన్నాగతో. లపకోతి లాభసన్నిస్సితాయ లపనాయ సమన్నాగతో. నేమిత్తికోతి నిమిత్తకిరియకారకో. నిప్పేసికోతి నిప్పేసనకతాయ సమన్నాగతో. లాభేన చ లాభం నిజిగీసితాతి లాభేన లాభగవేసకో. సుక్కపక్ఖో వుత్తవిపల్లాసవసేన వేదితబ్బో. చతుత్థం ఉత్తానమేవ.
౫. అక్ఖమసుత్తవణ్ణనా
౮౫. పఞ్చమే అక్ఖమో హోతి రూపానన్తి రూపారమ్మణానం అనధివాసకో హోతి, తదారమ్మణేహి రాగాదీహి అభిభుయ్యతి. ఏసేవ నయో సబ్బత్థ.
౬. పటిసమ్భిదాప్పత్తసుత్తవణ్ణనా
౮౬. ఛట్ఠే అత్థపటిసమ్భిదాప్పత్తోతి పఞ్చసు అత్థేసు పభేదగతం ఞాణం పత్తో. ధమ్మపటిసమ్భిదాప్పత్తోతి చతుబ్బిధే ధమ్మే పభేదగతం ఞాణం పత్తో. నిరుత్తిపటిసమ్భిదాప్పత్తోతి ధమ్మనిరుత్తీసు పభేదగతం ఞాణం పత్తో. పటిభానపటిసమ్భిదాప్పత్తోతి తేసు తీసు ఞాణేసు పభేదగతం ఞాణం పత్తో. సో పన తాని తీణి ఞాణానేవ జానాతి, న తేసం కిచ్చం కరోతి. ఉచ్చావచానీతి మహన్తఖుద్దకాని. కింకరణీయానీతి ఇతి కత్తబ్బాని.
౭. సీలవన్తసుత్తవణ్ణనా
౮౭. సత్తమం ఉత్తానత్థమేవ. సీలం పనేత్థ ఖీణాసవసీలమేవ, బాహుసచ్చమ్పి ఖీణాసవబాహుసచ్చమేవ, వాచాపి ఖీణాసవస్స కల్యాణవాచావ, ఝానానిపి కిరియజ్ఝానానేవ కథితానీతి వేదితబ్బాని.
౮. థేరసుత్తవణ్ణనా
౮౮. అట్ఠమే థేరోతి థిరభావప్పత్తో. రత్తఞ్ఞూతి పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ అతిక్కన్తానం బహూనం రత్తీనం ఞాతా. ఞాతోతి పఞ్ఞాతో పాకటో. యసస్సీతి యసనిస్సితో. మిచ్ఛాదిట్ఠికోతి అయాథావదిట్ఠికో. సద్ధమ్మా వుట్ఠాపేత్వాతి దసకుసలకమ్మపథధమ్మతో వుట్ఠాపేత్వా. అసద్ధమ్మే పతిట్ఠాపేతీతి అకుసలకమ్మపథేసు పతిట్ఠాపేతి.
౯. పఠమసేఖసుత్తవణ్ణనా
౮౯. నవమే సేఖస్సాతి సిక్ఖకస్స సకరణీయస్స. పరిహానాయాతి ఉపరిగుణేహి పరిహానత్థాయ. కమ్మారామతాతి నవకమ్మే రమనకభావో. భస్సారామతాతి ఆలాపసల్లాపే రమనకభావో. నిద్దారామతాతి నిద్దాయనే రమనకభావో. సఙ్గణికారామతాతి గణసఙ్గణికాయ రమనకభావో. యథావిముత్తం చిత్తం న పచ్చవేక్ఖతీతి యథా యం చిత్తం విముత్తం, యే చ దోసా పహీనా, గుణా చ పటిలద్ధా, తే పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉపరిగుణపటిలాభాయ వాయామం న కరోతీతి అత్థో. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే సత్తన్నం సేఖానం ఉపరిగుణేహి పరిహానికారణఞ్చ వుద్ధికారణఞ్చ కథితం. యఞ్చ నామ సేఖస్స పరిహానకారణం, తం పుథుజ్జనస్స పఠమమేవ హోతీతి.
౧౦. దుతియసేఖసుత్తవణ్ణనా
౯౦. దసమే వియత్తోతి బ్యత్తో ఛేకో. కింకరణీయేసూతి ఇతి కత్తబ్బేసు. చేతోసమథన్తి సమాధికమ్మట్ఠానం. అననులోమికేనాతి సాసనస్స అననుచ్ఛవికేన. అతికాలేనాతి అతిపాతోవ. అతిదివాతి దివా వుచ్చతి మజ్ఝన్హికో, తం అతిక్కమిత్వా. ఆభిసల్లేఖికాతి అతివియ కిలేససల్లేఖికా. చేతోవివరణసప్పాయాతి చిత్తవివరణసఙ్ఖాతానం సమథవిపస్సనానం సప్పాయా. అప్పిచ్ఛకథాతి అప్పిచ్ఛా హోథాతి కథనకథా. సన్తుట్ఠికథాతి చతూహి పచ్చయేహి సన్తుట్ఠా హోథాతి కథనకథా. పవివేకకథాతి తీహి వివేకేహి వివిత్తా హోథాతి కథనకథా. అసంసగ్గకథాతి పఞ్చవిధేన సంసగ్గేన అసంసట్ఠా హోథాతి కథనకథా. వీరియారమ్భకథాతి దువిధం వీరియం ఆరభథాతి కథనకథా. సీలకథాదీసు సీలం ఆరబ్భ కథా సీలకథా. సమాధిం ఆరబ్భ, పఞ్ఞం ఆరబ్భ, పఞ్చవిధం విముత్తిం ఆరబ్భ, ఏకూనవీసతిపచ్చవేక్ఖణసఙ్ఖాతం విముత్తిఞాణదస్సనం ఆరబ్భ కథా విముత్తిఞాణదస్సనకథా. న నికామలాభీతిఆదీసు న ఇచ్ఛితిచ్ఛితలాభీ, దుక్ఖలాభీ న విపులలాభీతి అత్థో. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.
థేరవగ్గో చతుత్థో.
(౧౦) ౫. కకుధవగ్గో
౧-౨. సమ్పదాసుత్తద్వయవణ్ణనా
౯౧-౯౨. పఞ్చమస్స పఠమే పఞ్చ సమ్పదా మిస్సికా కథితా. దుతియే పురిమా చతస్సో మిస్సికా, పఞ్చమీ లోకికావ.
౩. బ్యాకరణసుత్తవణ్ణనా
౯౩. తతియే అఞ్ఞాబ్యాకరణానీతి అరహత్తబ్యాకరణాని. మన్దత్తాతి మన్దభావేన అఞ్ఞాణేన. మోమూహత్తాతి అతిమూళ్హభావేన. అఞ్ఞం బ్యాకరోతీతి అరహత్తం పత్తోస్మీతి కథేతి. ఇచ్ఛాపకతోతి ఇచ్ఛాయ అభిభూతో. అధిమానేనాతి అధిగతమానేన. సమ్మదేవాతి హేతునా నయేన కారణేనేవ.
౪-౫. ఫాసువిహారసుత్తాదివణ్ణనా
౯౪-౯౫. చతుత్థే ఫాసువిహారాతి సుఖవిహారా. పఞ్చమే అకుప్పన్తి అరహత్తం.
౬. సుతధరసుత్తవణ్ణనా
౯౬. ఛట్ఠే అప్పట్ఠోతి అప్పసమారమ్భో. అప్పకిచ్చోతి అప్పకరణీయో. సుభరోతి సుఖేన భరితబ్బో సుపోసో. సుసన్తోసోతి తీహి సన్తోసేహి సుట్ఠు సన్తోసో. జీవితపరిక్ఖారేసూతి జీవితసమ్భారేసు. అప్పాహారోతి మన్దాహారో. అనోదరికత్తన్తి న ఓదరికభావం అమహగ్ఘసభావం అనుయుత్తో. అప్పమిద్ధోతి న బహునిద్దో. సత్తమట్ఠమాని ఉత్తానత్థాని.
౯. సీహసుత్తవణ్ణనా
౯౯. నవమే సక్కచ్చఞ్ఞేవ దేతి నో అసక్కచ్చన్తి అనవఞ్ఞాయ అవిరజ్ఝిత్వావ దేతి, నో అవఞ్ఞాయ విరజ్ఝిత్వా. మా మే యోగ్గపథో నస్సాతి మయా కతయోగ్గపథో మయ్హం మా నస్సతు, ‘‘ఏకో సీహో ఉట్ఠాయ బిళారం పహరన్తో విరజ్ఝిత్వా పహరీ’’తి ఏవం వత్తారో మా హోన్తూతి అత్థో. అన్నభారనేసాదానన్తి ఏత్థ అన్నం వుచ్చతి యవభత్తం, తం భారో ఏతేసన్తి అన్నభారా. యాచకానం ఏతం నామం. నేసాదా వుచ్చన్తి సాకుణికా. ఇతి సబ్బపచ్ఛిమాయ కోటియా ఏతేసం యాచకనేసాదానమ్పి సక్కచ్చమేవ దేసేతి.
౧౦. కకుధథేరసుత్తవణ్ణనా
౧౦౦. దసమే అత్తభావపటిలాభోతి సరీరపటిలాభో. ద్వే వా తీణి వా మాగధకాని గామక్ఖేత్తానీతి ఏత్థ మాగధికం గామక్ఖేత్తం అత్థి ఖుద్దకం, అత్థి మజ్ఝిమం, అత్థి మహన్తం. ఖుద్దకం గామక్ఖేత్తం ఇతో చత్తాలీసం ఉసభాని, ఇతో చత్తాలీసన్తి గావుతం హోతి, మజ్ఝిమం ఇతో గావుతం, ఇతో గావుతన్తి అడ్ఢయోజనం హోతి, మహన్తం ఇతో దియడ్ఢగావుతం, ఇతో దియడ్ఢగావుతన్తి తిగావుతం హోతి. తేసు ఖుద్దకేన గామక్ఖేత్తేన తీణి, ఖుద్దకేన చ మజ్ఝిమేన చ ద్వే గామక్ఖేత్తాని తస్స అత్తభావో. తిగావుతఞ్హిస్స సరీరం. పరిహరిస్సామీతి పటిజగ్గిస్సామి గోపయిస్సామి. రక్ఖస్సేతన్తి రక్ఖస్సు ఏతం. మోఘపురిసోతి తుచ్ఛపురిసో. నాస్సస్సాతి న ఏతస్స భవేయ్య. సముదాచరేయ్యామాతి కథేయ్యామ. సమ్మన్నతీతి సమ్మానం కరోతి. యం తుమో కరిస్సతి తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీతి యం ఏస కరిస్సతి, ఏసోవ తేన కమ్మేన పాకటో భవిస్సతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.
కకుధవగ్గో పఞ్చమో.
దుతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.