౪. సుమనవగ్గో

౧. సుమనసుత్తవణ్ణనా

౩౧. చతుత్థస్స పఠమే సుమనా రాజకుమారీతి మహాసక్కారం కత్వా పత్థనం పత్థేత్వా ఏవం లద్ధనామా రాజకఞ్ఞా. విపస్సిసమ్మాసమ్బుద్ధకాలస్మిం హి నాగరేసు ‘‘యుద్ధమ్పి కత్వా సత్థారం అమ్హాకం గణ్హిస్సామా’’తి సేనాపతిం నిస్సాయ బుద్ధప్పముఖం సఙ్ఘం లభిత్వా పటిపాటియా పుఞ్ఞాని కాతుం ఆరద్ధేసు సబ్బపఠమదివసో సేనాపతిస్స వారో అహోసి. తస్మిం దివసే సేనాపతి మహాదానం సజ్జేత్వా ‘‘అజ్జ యథా అఞ్ఞో కోచి ఏకభిక్ఖమ్పి న దేతి, ఏవం రక్ఖథా’’తి సమన్తా పురిసే ఠపేసి. తందివసం సేట్ఠిభరియా రోదమానా పఞ్చహి కుమారికాసతేహి సద్ధిం కీళిత్వా ఆగతం ధీతరం ఆహ – ‘‘సచే, అమ్మ, తవ పితా జీవేయ్య, అజ్జాహం పఠమం దసబలం భోజేయ్య’’న్తి. సా తం ఆహ – ‘‘అమ్మ, మా చిన్తయి, అహం తథా కరిస్సామి, యథా బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో అమ్హాకం పఠమం భిక్ఖం భుఞ్జిస్సతీ’’తి. తతో సతసహస్సగ్ఘనికాయ సువణ్ణపాతియా నిరుదకపాయాసం పూరేత్వా సప్పిమధుసక్ఖరాదీహి అభిసఙ్ఖరిత్వా అఞ్ఞిస్సా పాతియా పటికుజ్జిత్వా తం సుమనమాలాగుళేహి పరిక్ఖిపిత్వా మాలాగుళసదిసం కత్వా భగవతో గామం పవిసనవేలాయ సయమేవ ఉక్ఖిపిత్వా ధాతిగణపరివుతా ఘరా నిక్ఖమి.

అన్తరామగ్గే సేనాపతినో ఉపట్ఠాకా, ‘‘అమ్మ, మా ఇతో ఆగమా’’తి వదన్తి. మహాపుఞ్ఞా నామ మనాపకథా హోన్తి, న చ తేసం పునప్పునం భణన్తానం కథా పటిక్ఖిపితుం సక్కా హోతి. సా ‘‘చూళపిత, మహాపిత, మాతుల, కిస్స తుమ్హే గన్తుం న దేథా’’తి ఆహ. సేనాపతినా ‘‘అఞ్ఞస్స కస్సచి ఖాదనీయం భోజనీయం మా దేథా’’తి ఠపితమ్హ, అమ్మాతి. కిం పన మమ హత్థే ఖాదనీయం భోజనీయం పస్సథాతి? మాలాగుళం పస్సామాతి. కిం తుమ్హాకం సేనాపతి మాలాపూజమ్పి కాతుం న దేతీతి? దేతి, అమ్మాతి. తేన హి అపేథాతి భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘మాలాగుళం గణ్హథ భగవా’’తి ఆహ. భగవా ఏకం సేనాపతిస్స ఉపట్ఠాకం ఓలోకేత్వా మాలాగుళం గణ్హాపేసి. సా భగవన్తం వన్దిత్వా ‘‘భవాభవాభినిబ్బత్తియం మే సతి పరితస్సనజీవితం నామ మా హోతు, అయం సుమనమాలా వియ నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే పియావ హోమి, నామేన చ సుమనాయేవా’’తి పత్థనం కత్వా సత్థారా ‘‘సుఖినీ హోహీ’’తి వుత్తా వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

భగవాపి సేనాపతిస్స గేహం గన్త్వా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీది. సేనాపతి యాగుం గహేత్వా ఉపగఞ్ఛి, సత్థా హత్థేన పత్తం పిదహి. నిసిన్నో, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘోతి. అత్థి నో ఏకో అన్తరామగ్గే పిణ్డపాతో లద్ధోతి? మాలం అపనేత్వా పిణ్డపాతం అద్దస. చూళుపట్ఠాకో ఆహ – ‘‘సామి మాలాతి మం వత్వా మాతుగామో వఞ్చేసీ’’తి. పాయాసో భగవన్తం ఆదిం కత్వా సబ్బభిక్ఖూనం పహోసి. సేనాపతి అత్తనో దేయ్యధమ్మం అదాసి. సత్థా భత్తకిచ్చం కత్వా మఙ్గలం వత్వా పక్కామి. సేనాపతి ‘‘కా నామ సా పిణ్డపాతమదాసీ’’తి పుచ్ఛి. సేట్ఠిధీతా సామీతి. సప్పఞ్ఞా ఇత్థీ, ఏవరూపాయ ఘరే వసన్తియా పురిసస్స సగ్గసమ్పత్తి నామ న దుల్లభాతి కం ఆనేత్వా జేట్ఠకట్ఠానే ఠపేసి?

సా పితుగేహే చ సేనాపతిగేహే చ ధనం గహేత్వా యావతాయుకం తథాగతస్స దానం దత్వా పుఞ్ఞాని కరిత్వా తతో చుతా కామావచరదేవలోకే నిబ్బత్తి. నిబ్బత్తక్ఖణేయేవ జాణుప్పమాణేన ఓధినా సకలం దేవలోకం పరిపూరయమానం సుమనవస్సం వస్సి. దేవతా ‘‘అయం అత్తనావ అత్తనో నామం గహేత్వా ఆగతా’’తి ‘‘సుమనా దేవధీతా’’త్వేవస్సా నామం అకంసు. సా ఏకనవుతికప్పే దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరన్తీ నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే అవిజహితసుమనవస్సా ‘‘సుమనా సుమనా’’త్వేవ నామా అహోసి. ఇమస్మిం పన కాలే కోసలరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. తాపి పఞ్చసతా కుమారికా తందివసఞ్ఞేవ తస్మిం తస్మిం కులే పటిసన్ధిం గహేత్వా ఏకదివసేయేవ సబ్బా మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమింసు. తంఖణంయేవ జాణుప్పమాణేన ఓధినా సుమనవస్సం వస్సి. తం దిస్వా రాజా ‘‘పుబ్బే కతాభినీహారా ఏసా భవిస్సతీ’’తి తుట్ఠమానసో ‘‘ధీతా మే అత్తనావ అత్తనో నామం గహేత్వా ఆగతా’’తి సుమనాత్వేవస్సా నామం కత్వా ‘‘మయ్హం ధీతా న ఏకికావ నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి నగరం విచినాపేన్తో ‘పఞ్చ దారికాసతాని జాతానీ’’తి సుత్వా సబ్బా అత్తనావ పోసాపేసి. మాసే మాసే సమ్పతే ‘‘ఆనేత్వా మమ ధీతు దస్సేథా’’తి ఆహ. ఏవమేసా మహాసక్కారం కత్వా పత్థనం పత్థేత్వా ఏవంలద్ధనామాతి వేదితబ్బా.

తస్సా సత్తవస్సికకాలే అనాథపిణ్డికేన విహారం నిట్ఠాపేత్వా తథాగతస్స దూతే పేసితే సత్థా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివారో సావత్థిం అగమాసి. అనాథపిణ్డికో గన్త్వా రాజానం ఏవమాహ – ‘‘మహారాజ, సత్థు ఇధాగమనం అమ్హాకమ్పి మఙ్గలం తుమ్హాకమ్పి మఙ్గలమేవ, సుమనం రాజకుమారిం పఞ్చహి దారికాసతేహి సద్ధిం పుణ్ణఘటే చ గన్ధమాలాదీని చ గాహాపేత్వా దసబలస్స పచ్చుగ్గమనం పేసేథా’’తి. రాజా ‘‘సాధు మహాసేట్ఠీ’’తి తథా అకాసి. సాపి రఞ్ఞా వుత్తనయేనేవ గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా గన్ధమాలాదీహి పూజేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. సత్థా తస్సా ధమ్మం దేసేసి. సా పఞ్చహి కుమారికాసతేహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాసి. అఞ్ఞానిపి పఞ్చ దారికాసతాని పఞ్చ మాతుగామసతాని పఞ్చ ఉపాసకసతాని తస్మింయేవ ఖణే సోతాపత్తిఫలం పాపుణింసు. ఏవం తస్మిం దివసే అన్తరామగ్గేయేవ ద్వే సోతాపన్నసహస్సాని జాతాని.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమీతి? పఞ్హం పుచ్ఛితుకామతాయ. కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే కిర సహాయకా ద్వే భిక్ఖూ అహేసుం. తేసు ఏకో సారణీయధమ్మం పూరేతి, ఏకో భత్తగ్గవత్తం. సారణీయధమ్మపూరకో ఇతరం ఆహ – ‘‘ఆవుసో, అదిన్నస్స ఫలం నామ నత్థి, అత్తనా లద్ధం పరేసం దత్వా భుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి. ఇతరో పన ఆహ – ‘‘ఆవుసో, త్వం న జానాసి, దేయ్యధమ్మం నామ వినిపాతేతుం న వట్టతి, అత్తనో యాపనమత్తమేవ గణ్హన్తేన భత్తగ్గవత్తం పూరేతుం వట్టతీ’’తి. తేసు ఏకోపి ఏకం అత్తనో ఓవాదే ఓతారేతుం నాసక్ఖి. ద్వేపి అత్తనో పటిపత్తిం పూరేత్వా తతో చుతా కామావచరదేవలోకే నిబ్బత్తింసు. తత్థ సారణీయధమ్మపూరకో ఇతరం పఞ్చహి ధమ్మేహి అధిగణ్హి.

ఏవం తే దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరన్తా ఏకం బుద్ధన్తరం ఖేపేత్వా ఇమస్మిం కాలే సావత్థియం నిబ్బత్తింసు. సారణీయధమ్మపూరకో కోసలరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి, ఇతరో తస్సాయేవ ఉపట్ఠాకఇత్థియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. తే ద్వేపి జనా ఏకదివసేనేవ జాయింసు. తే నామగ్గహణదివసే న్హాపేత్వా సిరిగబ్భే నిపజ్జాపేత్వా ద్విన్నమ్పి మాతరో బహి సక్కారం సంవిదహింసు. తేసు సారణీయధమ్మపూరకో అక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా మహన్తం సేతచ్ఛత్తం సుపఞ్ఞత్తం సిరిసయనం అలఙ్కతపటియత్తఞ్చ నివేసనం దిస్వా ‘‘ఏకస్మిం రాజకులే నిబ్బత్తోస్మీ’’తి అఞ్ఞాసి. సో ‘‘కిం ను ఖో కమ్మం కత్వా ఇధ నిబ్బత్తోస్మీ’’తి ఆవజ్జేన్తో ‘‘సారణీయధమ్మనిస్సన్దేనా’’తి ఞత్వా ‘‘సహాయో మే కుహిం ను ఖో నిబ్బత్తో’’తి ఆవజ్జేన్తో నీచసయనే నిపన్నం దిస్వా ‘‘అయం భత్తగ్గవత్తం పూరేమీతి మమ వచనం న గణ్హి, ఇమస్మిం ఇదాని తం ఠానే నిగ్గణ్హితుం వట్టతీ’’తి ‘‘సమ్మ మమ వచనం నాకాసీ’’తి ఆహ. అథ కిం జాతన్తి. పస్స మయ్హం సమ్పత్తిం, సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా సిరిసయనే నిపన్నోస్మి, త్వం నీచమఞ్చే థద్ధఅత్థరణమత్తే నిపన్నోసీతి. కిం పన త్వం ఏతం నిస్సాయ మానం కరోసి, నను వేళుసలాకాహి కత్వా పిలోతికాయ పలివేఠితం సబ్బమేతం పథవీధాతుమత్తమేవాతి?

సుమనా తేసం కథం సుత్వా ‘‘మమ భాతికానం సన్తికే కోచి నత్థీ’’తి తేసం సమీపం గచ్ఛన్తీ ద్వారం నిస్సాయ ఠితా ‘‘ధాతూ’’తి వచనం సుత్వా ‘‘ఇదం ధాతూతి వచనం బహిద్ధా నత్థి. మమ భాతికా సమణదేవపుత్తా భవిస్సన్తీ’’తి చిన్తేత్వా – ‘‘సచాహం ‘ఇమే ఏవం కథేన్తీ’తి మాతాపితూనం కథేస్సామి, ‘అమనుస్సా ఏతే’తి నీహరాపేస్సన్తి. ఇదం కారణం అఞ్ఞస్స అకథేత్వా కఙ్ఖచ్ఛేదకం పురిసహేరఞ్ఞికం మమ పితరం మహాగోతమదసబలంయేవ పుచ్ఛిస్సామీ’’తి భుత్తపాతరాసా రాజానం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘దసబలస్స ఉపట్ఠానం గమిస్సామీ’’తి ఆహ. రాజా పఞ్చ రథసతాని యోజాపేసి. జమ్బుదీపతలస్మిఞ్హి తిస్సోవ కుమారియో పితూనం సన్తికా పఞ్చ రథసతాని లభింసు – బిమ్బిసారరఞ్ఞో ధీతా చున్దీ రాజకఞ్ఞా, ధనఞ్చయస్స సేట్ఠిస్స ధీతా విసాఖా, అయం సుమనా రాజకఞ్ఞాతి. సా గన్ధమాలం ఆదాయ రథే ఠితా పఞ్చరథసతపరివారా ‘‘ఇమం పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి.

ఇధస్సూతి ఇధ భవేయ్యుం. ఏకో దాయకోతి ఏకో అత్తనా లద్ధలాభతో పరస్స దత్వా పరిభుఞ్జనకో సారణీయధమ్మపూరకో. ఏకో అదాయకోతి ఏకో అత్తనా లద్ధం పరస్స అదత్వా పరిభుఞ్జనకో భత్తగ్గవత్తపూరకో. దేవభూతానం పన నేసన్తి దేవభూతానం ఏతేసం. అధిగణ్హాతీతి అధిభవిత్వా గణ్హాతి అజ్ఝోత్థరతి అతిసేతి. ఆధిపతేయ్యేనాతి జేట్ఠకకారణేన. ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహీతి సేసదేవే సక్కో దేవరాజా వియ ఇమేహి పఞ్చహి కారణేహి అధిగణ్హాతి. మానుసకేనాతిఆదీసు ఆయునా మహాకస్సపత్థేరో వియ బాకులత్థేరో వియ ఆనన్దత్థేరో వియ చ, వణ్ణేన మహాగతిమ్బఅభయత్థేరో వియ భణ్డాగారఅమచ్చో వియ చ, సుఖేన రట్ఠపాలకులపుత్తో వియ సోణసేట్ఠిపుత్తో వియ యసదారకో వియ చ, యసేన ధమ్మాసోకో వియ, తథా ఆధిపచ్చేనాతి ఇమేహి పఞ్చహి కారణేహి అతిరేకో జేట్ఠకో హోతి.

యాచితోవ బహులన్తి బాకులత్థేర-సీవలిత్థేర-ఆనన్దత్థేరాదయో వియ యాచితోవ బహులం చీవరాదీని పరిభుఞ్జతీతి ఇమేహి కారణేహి అతిరేకో హోతి జేట్ఠకో. యదిదం విముత్తియా విముత్తిన్తి యం ఏకస్స విముత్తియా సద్ధిం ఇతరస్స విముత్తిం ఆరబ్భ నానాకరణం వత్తబ్బం భవేయ్య, తం న వదామీతి అత్థో. సత్తవస్సికదారకో వా హి విముత్తిం పటివిజ్ఝతు వస్ససతికత్థేరో వా భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా ఉపాసకో వా ఉపాసికా వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా, పటివిద్ధలోకుత్తరమగ్గే నానత్తం నామ నత్థి. అలమేవాతి యుత్తమేవ. యత్ర హి నామాతి యాని నామ.

గచ్ఛం ఆకాసధాతుయాతి ఆకాసేన గచ్ఛన్తో. సద్ధోతి రతనత్తయగుణానం సద్ధాతా. థనయన్తి గజ్జన్తో. విజ్జుమాలీతి మాలాసదిసాయ మేఘముఖే చరన్తియా విజ్జులతాయ సమన్నాగతో. సతక్కకూతి సతకూటో, ఇతో చితో చ ఉట్ఠితేన వలాహకకూటసతేన సమన్నాగతోతి అత్థో. దస్సనసమ్పన్నోతి సోతాపన్నో. భోగపరిబ్యూళ్హోతి ఉదకోఘేన వియ దానవసేన దీయమానేహి భోగేహి పరిబ్యూళ్హో, దేవలోకం సమ్పాపితోతి అత్థో. పేచ్చాతి పరలోకే. సగ్గే పమోదతీతి యస్మిం సగ్గే ఉప్పజ్జతి, తత్థేవ మోదతీతి.

౨. చున్దీసుత్తవణ్ణనా

౩౨. దుతియే పఞ్చహి రథసతేహీతి భుత్తపాతరాసా పితు సన్తికం పేసేత్వా పఞ్చ రథసతాని యోజాపేత్వా తేహి పరివుతాతి అత్థో. ఉపసఙ్కమీతి భాతరా సద్ధిం పవత్తితం పఞ్హసాకచ్ఛం పుచ్ఛిస్సామీతి గన్ధమాలచుణ్ణాదీని ఆదాయ ఉపసఙ్కమి. యదేవ సో హోతీతి యదా ఏవ సో హోతి. అథ వా యో ఏవ సో హోతి. అరియకన్తాని సీలానీతి మగ్గఫలసమ్పయుత్తాని సీలాని. తాని హి అరియానం కన్తాని హోన్తి, భవన్తరేపి న పరిచ్చజన్తి. సేసం చతుక్కనిపాతే అగ్గప్పసాదసుత్తే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౩. ఉగ్గహసుత్తవణ్ణనా

౩౩. తతియే భద్దియేతి భద్దియనగరే. జాతియావనేతి సయంజాతే అరోపితే హిమవన్తేన సద్ధిం ఏకాబద్ధే వనసణ్డే, తం నగరం ఉపనిస్సాయ తస్మిం వనే విహరతీతి అత్థో. అత్తచతుత్థోతి అత్తనా చతుత్థో. కస్మా పనేస భగవన్తం అత్తచతుత్థంయేవ నిమన్తేసి? గేహే కిరస్స మఙ్గలం మహన్తం, తత్థ మహన్తేన సంవిధానేన బహూ మనుస్సా సన్నిపతిస్సన్తి. తే భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసన్తేన దుస్సఙ్గహా భవిస్సన్తీతి అత్తచతుత్థంయేవ నిమన్తేసి. అపి చస్స ఏవమ్పి అహోసి – ‘‘దహరకుమారికాయో మహాభిక్ఖుసఙ్ఘమజ్ఝే సత్థరి ఓవదన్తే ఓలీనమనా ఓవాదం గహేతుం న సక్కుణేయ్యు’’న్తి. ఇమినాపి కారణేన అత్తచతుత్థమేవ నిమన్తేసి. ఓవదతు తాసం, భన్తేతి, భన్తే భగవా, ఏతాసం ఓవదతు, ఏతా ఓవదతూతి అత్థో. ఉపయోగత్థస్మిఞ్హి ఏతం సామివచనం. యం తాసన్తి యం ఓవాదానుసాసనం ఏతాసం. ఏవఞ్చ పన వత్వా సో సేట్ఠి ‘‘ఇమా మమ సన్తికే ఓవాదం గణ్హమానా హరాయేయ్యు’’న్తి భగవన్తం వన్దిత్వా పక్కామి.

భత్తూతి సామికస్స. అనుకమ్పం ఉపాదాయాతి అనుద్దయం పటిచ్చ. పుబ్బుట్ఠాయినియోతి సబ్బపఠమం ఉట్ఠానసీలా. పచ్ఛానిపాతినియోతి సబ్బపచ్ఛా నిపజ్జనసీలా. ఇత్థియా హి పఠమతరం భుఞ్జిత్వా సయనం ఆరుయ్హ నిపజ్జితుం న వట్టతి, సబ్బే పన గేహపరిజనే భోజేత్వా ఉపకరణభణ్డం సంవిధాయ గోరూపాదీని ఆగతానాగతాని ఞత్వా స్వే కత్తబ్బకమ్మం విచారేత్వా కుఞ్చికాముద్దికం హత్థే కత్వా సచే భోజనం అత్థి, భుఞ్జిత్వా, నో చే అత్థి, అఞ్ఞం పచాపేత్వా సబ్బే సన్తప్పేత్వా పచ్ఛా నిపజ్జితుం వట్టతి. నిపన్నాయపి యావ సూరియుగ్గమనా నిద్దాయితుం న వట్టతి, సబ్బపఠమం పన ఉట్ఠాయ దాసకమ్మకరే పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఇదఞ్చిదఞ్చ కమ్మం కరోథా’’తి కమ్మన్తం విచారేత్వా ధేనుయో దుహాపేత్వా సబ్బం గేహే కత్తబ్బకిచ్చం అత్తనో పచ్చక్ఖంయేవ కాతుం వట్టతి. ఏతమత్థం సన్ధాయ ‘‘పుబ్బుట్ఠాయినియో పచ్ఛానిపాతినియో’’తి ఆహ. ‘‘కింకారపటిస్సావినియోతి కిం కరోమ కిం కరోమా’’తి ముఖం ఓలోకేత్వా విచరణసీలా. మనాపచారినియోతి మనాపంయేవ కిరియం కరణసీలా. పియవాదినియోతి పియమేవ వచనం వాదనసీలా. పూజేస్సామాతి చతుపచ్చయపూజాయ పూజయిస్సామ.

అబ్భాగతేతి అత్తనో సన్తికం ఆగతే. ఆసనోదకేన పటిపూజేస్సామాతి ఆసనేన చ పాదధోవనఉదకేన చ పూజయిస్సామ. ఏత్థ చ మాతాపితూనం దేవసికం సక్కారో కాతబ్బో. సమణబ్రాహ్మణానం పన అబ్భాగతానం ఆసనం దత్వా పాదధోవనఞ్చ దాతబ్బం, సక్కారో చ కాతబ్బో.

ఉణ్ణాతి ఏళకలోమం. తత్థ దక్ఖా భవిస్సామాతి ఏళకలోమానం విజటనధోవనరజనవేణికరణాదీసు కప్పాసస్స చ వట్టనపిసనఫోటనకన్తనాదీసు ఛేకా భవిస్సామ. తత్రుపాయాయాతి తస్మిం ఉణ్ణాకప్పాససంవిధానే ఉపాయభూతాయ ‘‘ఇమస్మిం కాలే ఇదం నామ కాతుం వట్టతీ’’తి ఏవం పవత్తాయ వీమంసాయ సమన్నాగతా. అలం కాతుం అలం సంవిధాతున్తి అత్తనా కాతుమ్పి పరేహి కారాపేతుమ్పి యుత్తా చేవ సమత్థా చ భవిస్సామాతి అత్థో.

కతఞ్చ కతతో జానిస్సామ, అకతఞ్చ అకతతోతి సకలదివసం ఇదం నామ కమ్మం కత్వా ఆగతానం, ఉపడ్ఢదివసం ఇదం నామ కమ్మం కత్వా ఆగతానం, నిక్కమ్మానం గేహే నిసిన్నానం ఇదం నామ దాతుఞ్చ ఏవఞ్చ కాతుం వట్టతీతి ఏవం జానిస్సామ. గిలానకానఞ్చ బలాబలన్తి సచే హి గిలానకాలే తేసం భేసజ్జభోజనాదీని దత్వా రోగం ఫాసుం న కరోన్తి, ‘‘ఇమే అరోగకాలే అమ్హే యం ఇచ్ఛన్తి, తం కారేన్తి. గిలానకాలే అత్థి భావమ్పి నో న జానన్తీ’’తి విరత్తరూపా పచ్ఛా కిచ్చాని న కరోన్తి, దుక్కటాని వా కరోన్తి. తస్మా నేసం బలాబలం ఞత్వా దాతబ్బఞ్చ కాతబ్బఞ్చ జానిస్సామాతి ఏవం తుమ్హేహి సిక్ఖితబ్బన్తి దస్సేతి. ఖాదనీయం భోజనీయఞ్చస్సాతి ఖాదనీయఞ్చ భోజనీయఞ్చ అస్స అన్తోజనస్స. పచ్చంసేనాతి పటిలభితబ్బేన అంసేన, అత్తనో అత్తనో లద్ధబ్బకోట్ఠాసానురూపేనాతి అత్థో. సంవిభజిస్సామాతి దస్సామ. సమ్పాదేస్సామాతి సమ్పాదయిస్సామ.

అధుత్తీతి పురిసధుత్తసురాధుత్తతావసేన అధుత్తియో. అథేనీతి అథేనియో అచోరియో. అసోణ్డీతి సురాసోణ్డతాదివసేన అసోణ్డియో.

ఏవం సుత్తన్తం నిట్ఠపేత్వా ఇదాని గాథాహి కూటం గణ్హన్తో యో నం భరతి సబ్బదాతిఆదిమాహ. తత్థ భరతీతి పోసతి పటిజగ్గతి. సబ్బకామహరన్తి సబ్బకామదదం. సోత్థీతి సుఇత్థీ. ఏవం వత్తతీతి ఏత్తకం వత్తం పూరేత్వా వత్తతి. మనాపా నామ తే దేవాతి నిమ్మానరతీ దేవా. తే హి ఇచ్ఛితిచ్ఛితం రూపం మాపేత్వా అభిరమణతో నిమ్మానరతీతి చ మనాపాతి చ వుచ్చన్తీతి.

౪. సీహసేనాపతిసుత్తవణ్ణనా

౩౪. చతుత్థే సన్దిట్ఠికన్తి సామం పస్సితబ్బకం. దాయకోతి దానసూరో. న సో సద్ధామత్తకేనేవ తిట్ఠతి, పరిచ్చజితుమ్పి సక్కోతీతి అత్థో. దానపతీతి యం దానం దేతి, తస్స పతి హుత్వా దేతి, న దాసో, న సహాయో. యో హి అత్తనా మధురం భుఞ్జతి, పరేసం అమధురం దేతి, సో దానసఙ్ఖాతస్స దేయ్యధమ్మస్స దాసో హుత్వా దేతి. యో యం అత్తనా భుఞ్జతి, తదేవ దేతి, సో సహాయో హుత్వా దేతి. యో పన అత్తనా యేన కేనచి యాపేతి, పరేసం మధురం దేతి, సో పతి జేట్ఠకో సామీ హుత్వా దేతి. తాదిసం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘దానపతీ’’తి.

అమఙ్కుభూతోతి న నిత్తేజభూతో. విసారదోతి ఞాణసోమనస్సప్పత్తో. సహబ్యతం గతాతి సహభావం ఏకీభావం గతా. కతావకాసాతి యేన కమ్మేన తత్థ అవకాసో హోతి, తస్స కతత్తా కతావకాసా. తం పన యస్మా కుసలమేవ హోతి, తస్మా కతకుసలాతి వుత్తం. మోదరేతి మోదన్తి పమోదన్తి. అసితస్సాతి అనిస్సితస్స తథాగతస్స. తాదినోతి తాదిలక్ఖణం పత్తస్స.

౫. దానానిసంససుత్తవణ్ణనా

౩౫. పఞ్చమే గిహిధమ్మా అనపగతో హోతీతి అఖణ్డపఞ్చసీలో హోతి. సతం ధమ్మం అనుక్కమన్తి సప్పురిసానం మహాపురిసానం ధమ్మం అనుక్కమన్తో. సన్తో నం భజన్తీతి సప్పురిసా బుద్ధపచ్చేకబుద్ధతథాగతసావకా ఏతం భజన్తి.

౬. కాలదానసుత్తవణ్ణనా

౩౬. ఛట్ఠే కాలదానానీతి యుత్తదానాని, పత్తదానాని అనుచ్ఛవికదానానీతి అత్థో. నవసస్సానీతి అగ్గసస్సాని. నవఫలానీతి ఆరామతో పఠముప్పన్నాని అగ్గఫలాని. పఠమం సీలవన్తేసు పతిట్ఠాపేతీతి పఠమం సీలవన్తానం దత్వా పచ్ఛా అత్తనా పరిభుఞ్జతి. వదఞ్ఞూతి భాసితఞ్ఞూ. కాలేన దిన్నన్తి యుత్తప్పత్తకాలేన దిన్నం. అనుమోదన్తీతి ఏకమన్తే ఠితా అనుమోదన్తి. వేయ్యావచ్చన్తి కాయేన వేయ్యావటికకమ్మం కరోన్తి. అప్పటివానచిత్తోతి అనుక్కణ్ఠితచిత్తో. యత్థ దిన్నం మహప్ఫలన్తి యస్మిం ఠానే దిన్నం మహప్ఫలం హోతి, తత్థ దదేయ్య.

౭. భోజనసుత్తవణ్ణనా

౩౭. సత్తమే ఆయుం దేతీతి ఆయుదానం దేతి. వణ్ణన్తి సరీరవణ్ణం. సుఖన్తి కాయికచేతసికసుఖం. బలన్తి సరీరథామం. పటిభానన్తి యుత్తముత్తప్పటిభానం.

౮. సద్ధసుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే అనుకమ్పన్తీతి అనుగ్గణ్హన్తి. ఖన్ధిమావ మహాదుమోతి ఖన్ధసమ్పన్నో మహారుక్ఖో వియ. మనోరమే ఆయతనేతి రమణీయే సమోసరణట్ఠానే. ఛాయం ఛాయత్థికా యన్తీతి ఛాయాయ అత్థికావ ఛాయం ఉపగచ్ఛన్తి. నివాతవుత్తిన్తి నీచవుత్తిం. అత్థద్ధన్తి కోధమానథద్ధతాయ రహితం. సోరతన్తి సోరచ్చేన సుచిసీలేన సమన్నాగతం. సఖిలన్తి సమ్మోదకం.

౯. పుత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౯. నవమే భతో వా నో భరిస్సతీతి అమ్హేహి థఞ్ఞపాయనహత్థపాదవడ్ఢనాదీహి భతో పటిజగ్గితో అమ్హే మహల్లకకాలే హత్థపాదధోవన-న్హాపనయాగుభత్తదానాదీహి భరిస్సతి. కిచ్చం వా నో కరిస్సతీతి అత్తనో కమ్మం ఠపేత్వా అమ్హాకం రాజకులాదీసు ఉప్పన్నం కిచ్చం గన్త్వా కరిస్సతి. కులవంసో చిరం ఠస్సతీతి అమ్హాకం సన్తకం ఖేత్తవత్థుహిరఞ్ఞసువణ్ణాదిం అవినాసేత్వా రక్ఖన్తే పుత్తే కులవంసో చిరం ఠస్సతి, అమ్హేహి వా పవత్తితాని సలాకభత్తాదీని అనుపచ్ఛిన్దిత్వా పవత్తేస్సతి, ఏవమ్పి నో కులవంసో చిరం ఠస్సతి. దాయజ్జం పటిపజ్జిస్సతీతి కులవంసానురూపాయ పటిపత్తియా అత్తానం దాయజ్జారహం కరోన్తో అమ్హాకం సన్తకం దాయజ్జం పటిపజ్జిస్సతి. దక్ఖిణం అనుప్పదస్సతీతి పత్తిదానం కత్వా తతియదివసతో పట్ఠాయ దానం అనుప్పదస్సతి.

సన్తో సప్పురిసాతి ఇమస్మిం ఠానే మాతాపితూసు సమ్మా పటిపత్తియా సన్తో సప్పురిసాతి వేదితబ్బా. పుబ్బే కతమనుస్సరన్తి మాతాపితూహి పఠమతరం కతగుణం అనుస్సరన్తా. ఓవాదకారీతి మాతాపితూహి దిన్నస్స ఓవాదస్స కత్తా. భతపోసీతి యేహి భతో, తేసం పోసకో. పసంసియోతి దిట్ఠేవ ధమ్మే మహాజనేన పసంసితబ్బో హోతి.

౧౦. మహాసాలపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౪౦. దసమే మహాసాలాతి మహారుక్ఖా. సాఖాపత్తపలాసేన వడ్ఢన్తీతి ఖుద్దకసాఖాహి చ పత్తసఙ్ఖాతేన చ పలాసేన వడ్ఢన్తి. అరఞ్ఞస్మిన్తి అగామకే పదేసే. బ్రహావనేతి మహావనే అటవియం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

సుమనవగ్గో చతుత్థో.