౮. పఞ్చఙ్గికసుత్తవణ్ణనా

౨౮. అట్ఠమే అరియస్సాతి విక్ఖమ్భనవసేన పహీనకిలేసేహి ఆరకా ఠితస్స. భావనం దేసేస్సామీతి బ్రూహనం వడ్ఢనం పకాసయిస్సామి. ఇమమేవ కాయన్తి ఇమం కరజకాయం. అభిసన్దేతీతి తేమేతి స్నేహేతి, సబ్బత్థ పవత్తపీతిసుఖం కరోతి. పరిసన్దేతీతి సమన్తతో సన్దేతి. పరిపూరేతీతి వాయునా భస్తం వియ పూరేతి. పరిప్ఫరతీతి సమన్తతో ఫుసతి. సబ్బావతో కాయస్సాతి అస్స భిక్ఖునో సబ్బకోట్ఠాసవతో కాయస్స కిఞ్చి ఉపాదిన్నకసన్తతిపవత్తిట్ఠానే ఛవిమంసలోహితానుగతం అణుమత్తమ్పి ఠానం పఠమజ్ఝానసుఖేన అఫుటం నామ న హోతి.

దక్ఖోతి ఛేకో పటిబలో న్హానీయచుణ్ణాని కాతుఞ్చేవ యోజేతుఞ్చ సన్నేతుఞ్చ. కంసథాలేతి యేన కేనచి లోహేన కతభాజనే. మత్తికాభాజనం పన థిరం న హోతి, సన్నేన్తస్స భిజ్జతి. తస్మా తం న దస్సేసి. పరిప్ఫోసకం పరిప్ఫోసకన్తి సిఞ్చిత్వా సిఞ్చిత్వా. సన్నేయ్యాతి వామహత్థేన కంసథాలం గహేత్వా దక్ఖిణహత్థేన పమాణయుత్తం ఉదకం సిఞ్చిత్వా సిఞ్చిత్వా పరిమద్దన్తో పిణ్డం కరేయ్య. స్నేహానుగతాతి ఉదకసినేహేన అనుగతా. స్నేహపరేతాతి ఉదకసినేహేన పరిగ్గహితా. సన్తరబాహిరాతి సద్ధిం అన్తోపదేసేన చేవ బహిపదేసేన చ, సబ్బత్థకమేవ ఉదకసినేహేన ఫుటాతి అత్థో. న చ పగ్ఘరిణీతి న బిన్దు బిన్దు ఉదకం పగ్ఘరతి, సక్కా హోతి హత్థేనపి ద్వీహిపి అఙ్గులీహి గహేతుం ఓవట్టికాయపి కాతున్తి అత్థో.

దుతియజ్ఝానసుఖఉపమాయం ఉబ్భిదోదకోతి ఉబ్భిన్నఉదకో, న హేట్ఠా ఉబ్భిజ్జిత్వా ఉగ్గచ్ఛనఉదకో, అన్తోయేవ పన ఉప్పజ్జనఉదకోతి అత్థో. ఆయముఖన్తి ఆగమనమగ్గో. దేవోతి మేఘో. కాలేన కాలన్తి కాలే కాలే, అన్వడ్ఢమాసం వా అనుదసాహం వాతి అత్థో. ధారన్తి వుట్ఠిం. నానుప్పవేచ్ఛేయ్యాతి నప్పవేసేయ్య, న వస్సేయ్యాతి అత్థో. సీతా వారిధారా ఉబ్భిజ్జిత్వాతి సీతా వారిధారా తం రహదం పూరయమానా ఉబ్భిజ్జిత్వా. హేట్ఠా ఉగ్గచ్ఛనఉదకఞ్హి ఉగ్గన్త్వా భిజ్జన్తం ఉదకం ఖోభేతి, చతూహి దిసాహి పవిసనఉదకం పురాణపణ్ణతిణకట్ఠదణ్డకాదీహి ఉదకం ఖోభేతి. వుట్ఠిఉదకం ధారానిపాతబుబ్బుళకేహి ఉదకం ఖోభేతి, సన్నిసిన్నమేవ పన హుత్వా ఇద్ధినిమ్మితమివ ఉప్పజ్జమానం ఉదకం ఇమం పదేసం ఫరతి, ఇమం న ఫరతీతి నత్థి. తేన అఫుటోకాసో నామ న హోతి. తత్థ రహదో వియ కరజకాయో, ఉదకం వియ దుతియజ్ఝానసుఖం, సేసం పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

తతియజ్ఝానసుఖఉపమాయం ఉప్పలాని ఏత్థ సన్తీతి ఉప్పలినీ. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ సేతరత్తనీలేసు యంకిఞ్చి ఉప్పలమేవ, ఊనకసతపత్తం పుణ్డరీకం, సతపత్తం పదుమం. పత్తనియమం వా వినాపి సేతం పదుమం, రత్తం పుణ్డరీకన్తి అయమేత్థ వినిచ్ఛయో. ఉదకానుగ్గతానీతి ఉదకతో న ఉగ్గతాని. అన్తోనిముగ్గపోసీనీతి ఉదకతలస్స అన్తో నిముగ్గానియేవ హుత్వా పోసన్తి వడ్ఢన్తీతి అత్థో. సేసం పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

చతుత్థజ్ఝానఉపమాయం పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేనాతి ఏత్థ నిరుపక్కిలేసట్ఠేన పరిసుద్ధం, పభస్సరట్ఠేన పరియోదాతం వేదితబ్బం. ఓదాతేన వత్థేనాతి ఇదం ఉతుఫరణత్థం వుత్తం. కిలిట్ఠవత్థేన హి ఉతుఫరణం న హోతి, తఙ్ఖణధోతపరిసుద్ధేన ఉతుఫరణం బలవం హోతి. ఇమిస్సా హి ఉపమాయ వత్థం వియ కరజకాయో, ఉతుఫరణం వియ చతుత్థజ్ఝానసుఖం. తస్మా యథా సున్హాతస్స పురిసస్స పరిసుద్ధం వత్థం ససీసం పారుపిత్వా నిసిన్నస్స సరీరతో ఉతు సబ్బమేవ వత్థం ఫరతి, న కోచి వత్థస్స అఫుటోకాసో హోతి, ఏవం చతుత్థజ్ఝానసుఖేన భిక్ఖునో కరజకాయస్స న కోచి ఓకాసో అఫుటో హోతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. చతుత్థజ్ఝానచిత్తమేవ వా వత్థం వియ, తంసముట్ఠానరూపం ఉతుఫరణం వియ. యథా హి కత్థచి కత్థచి ఓదాతవత్థే కాయం అఫుసన్తేపి తంసముట్ఠానేన ఉతునా సబ్బత్థకమేవ కాయో ఫుటో హోతి, ఏవం చతుత్థజ్ఝానసముట్ఠాపితేన సుఖుమరూపేన సబ్బత్థకమేవ భిక్ఖునో కాయో ఫుటో హోతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

పచ్చవేక్ఖణనిమిత్తన్తి పచ్చవేక్ఖణఞాణమేవ. సుగ్గహితం హోతీతి యథా తేన ఝానవిపస్సనామగ్గా సుట్ఠు గహితా హోన్తి, ఏవం పచ్చవేక్ఖణనిమిత్తం అపరాపరేన పచ్చవేక్ఖణనిమిత్తేన సుట్ఠు గహితం హోతి. అఞ్ఞో వా అఞ్ఞన్తి అఞ్ఞో ఏకో అఞ్ఞం ఏకం, అత్తనోయేవ హి అత్తా న పాకటో హోతి. ఠితో వా నిసిన్నన్తి ఠితకస్సాపి నిసిన్నో పాకటో హోతి, తేనేవం వుత్తం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. ఉదకమణికోతి సమేఖలా ఉదకచాటి. సమతిత్తికోతి సమభరితో. కాకపేయ్యాతి ముఖవట్టియం నిసీదిత్వా కాకేన గీవం అనామేత్వావ పాతబ్బో.

సుభూమియన్తి సమభూమియం. ‘‘సుభూమే సుఖేత్తే విహతఖాణుకే బీజాని పతిట్ఠాపేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౨.౪౩౮) ఏత్థ పన మణ్డభూమి సుభూమీతి ఆగతా. చతుమహాపథేతి ద్విన్నం మహామగ్గానం వినివిజ్ఝిత్వా గతట్ఠానే. ఆజఞ్ఞరథోతి వినీతఅస్సరథో. ఓధస్తపతోదోతి యథా రథం అభిరుహిత్వా ఠితేన సక్కా హోతి గణ్హితుం, ఏవం ఆలమ్బనం నిస్సాయ తిరియతో ఠపితపతోదో. యోగ్గాచరియోతి అస్సాచరియో. స్వేవ అస్సదమ్మే సారేతీతి అస్సదమ్మసారథి. యేనిచ్ఛకన్తి యేన యేన మగ్గేన ఇచ్ఛతి. యదిచ్ఛకన్తి యం యం గతిం ఇచ్ఛతి. సారేయ్యాతి ఉజుకం పురతో పేసేయ్య. పచ్చాసారేయ్యాతి పటినివత్తేయ్య.

ఏవం హేట్ఠా పఞ్చహి అఙ్గేహి సమాపత్తిపరికమ్మం కథేత్వా ఇమాహి తీహి ఉపమాహి పగుణసమాపత్తియా ఆనిసంసం దస్సేత్వా ఇదాని ఖీణాసవస్స అభిఞ్ఞాపటిపాటిం దస్సేతుం సో సచే ఆకఙ్ఖతీతిఆదిమాహ. తం ఉత్తానత్థమేవాతి.