(౧౯) ౪. బ్రాహ్మణవగ్గో

౧. యోధాజీవసుత్తవణ్ణనా

౧౮౧. చతుత్థస్స పఠమే ఠానకుసలోతి యేన ఠానేన ఠితో అవిరాధేత్వా విజ్ఝితుం సక్కోతి, తస్మిం ఠానే కుసలో. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౨. పాటిభోగసుత్తవణ్ణనా

౧౮౨. దుతియే నత్థి కోచి పాటిభోగోతి అహం తే పాటిభోగోతి ఏవం పాటిభోగో భవితుం సమత్థో నామ నత్థి. జరాధమ్మన్తి జరాసభావం. ఏస నయో సబ్బత్థ.

౩. సుతసుత్తవణ్ణనా

౧౮౩. తతియే నత్థి తతో దోసోతి తస్మిం దోసో నామ నత్థీతి అత్థో.

౪. అభయసుత్తవణ్ణనా

౧౮౪. చతుత్థే కిచ్ఛాజీవితకారణట్ఠేన రోగోవ రోగాతఙ్కో నామ. ఫుట్ఠస్సాతి తేన రోగాతఙ్కేన సమన్నాగతస్స. ఉరత్తాళిం కన్దతీతి ఉరం తాళేత్వా రోదతి. అకతకల్యాణోతిఆదీసు కల్యాణం వుచ్చతి పుఞ్ఞకమ్మం, తం అకతం ఏతేనాతి అకతకల్యాణో. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. పుఞ్ఞకమ్మమేవ హి కోసల్లసమ్భూతత్తా కుసలం, భీతస్స పరిత్తాయకత్తా భీరుత్తాణన్తి వుచ్చతి. కతపాపోతిఆదీసు పాపం వుచ్చతి లామకం అకుసలకమ్మం. లుద్దన్తి కక్ఖళకమ్మం. కిబ్బిసన్తి సమలం అపరిసుద్ధకమ్మం. కఙ్ఖీ హోతీతి బుద్ధధమ్మసఙ్ఘగుణేసు చేవ సిక్ఖాయ చ పుబ్బన్తే చ అపరన్తే చ పుబ్బన్తాపరన్తే చ పటిచ్చసముప్పాదే చాతి అట్ఠసు ఠానేసు కఙ్ఖాయ సమన్నాగతో హోతి. విచికిచ్ఛీతి విచికిచ్ఛాయ సమన్నాగతో సాసనసద్ధమ్మే న నిట్ఠం గతో, ఉగ్గహపరిపుచ్ఛావసేన నిట్ఠం గన్తుం న సక్కోతి. ఇమినా నయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

౫. బ్రాహ్మణసచ్చసుత్తవణ్ణనా

౧౮౫. పఞ్చమే బ్రాహ్మణసచ్చానీతి బ్రాహ్మణానం సచ్చాని తథాని. సో తేన న సమణోతి మఞ్ఞతీతి సో ఖీణాసవో తేన సచ్చేన ‘‘అహం సమణో’’తి తణ్హామానదిట్ఠీహి న మఞ్ఞతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. యదేవ తత్థ సచ్చం, తదభిఞ్ఞాయాతి యం తత్థ ‘‘సబ్బే పాణా అవజ్ఝా’’తి పటిపత్తియా సచ్చం తథం అవిపరీతం. ఇమినా వచీసచ్చం అబ్భన్తరం కత్వా పరమత్థసచ్చం నిబ్బానం దస్సేతి. తదభిఞ్ఞాయాతి తం ఉభయమ్పి అభివిసిట్ఠాయ పఞ్ఞాయ జానిత్వా. అనుద్దయాయ అనుకమ్పాయ పటిపన్నో హోతీతి అనుద్దయత్థాయ చ అనుకమ్పత్థాయ చ యా పటిపదా, తం పటిపన్నో హోతి, పూరేత్వా ఠితోతి అత్థో. సేసపటిపదాసుపి ఏసేవ నయో.

సబ్బే కామాతి సబ్బే వత్థుకామకిలేసకామా. ఇతి వదం బ్రాహ్మణో సచ్చమాహాతి ఏవమ్పి వదన్తో ఖీణాసవబ్రాహ్మణో సచ్చమేవ ఆహ. సబ్బే భవాతి కామభవాదయో తయోపి. నాహం క్వచనీతి ఏత్థ పన చతుక్కోటికసుఞ్ఞతా కథితా. అయఞ్హి ‘‘నాహం క్వచనీ’’తి క్వచి అత్తానం న పస్సతి, కస్సచి కిఞ్చనతస్మిన్తి అత్తనో అత్తానం కస్సచి పరస్స కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం న పస్సతి, భాతిట్ఠానే భాతరం, సహాయట్ఠానే సహాయం, పరిక్ఖారట్ఠానే వా పరిక్ఖారం మఞ్ఞిత్వా ఉపనేతబ్బం న పస్సతీతి అత్థో. న చ మమ క్వచనీతి ఏత్థ మమసద్దం తావ ఠపేత్వా ‘‘న చ క్వచని పరస్స చ అత్తానం క్వచి న పస్సతీ’’తి అయమత్థో. ఇదాని ‘‘మమసద్దం ఆహరిత్వా మమ కిస్మిఞ్చి కిఞ్చనం నత్థీ’’తి సో పరస్స అత్తా మమ కిస్మిఞ్చి కిఞ్చనభావే అత్థీతి న పస్సతి, అత్తనో భాతిట్ఠానే భాతరం, సహాయట్ఠానే సహాయం, పరిక్ఖారట్ఠానే వా పరిక్ఖారన్తి కిస్మిఞ్చి ఠానే పరస్స అత్తానం ఇమినా కిఞ్చనభావేన ఉపనేతబ్బం న పస్సతీతి అత్థో. ఏవమయం యస్మా నేవ కత్థచి అత్తానం పస్సతి, న తం పరస్స కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం పస్సతి, న పరస్స అత్తానం పస్సతి, న పరస్స అత్తానం అత్తనో కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం పస్సతీతి. ఇతి వదం బ్రాహ్మణోతి ఏవం చతుక్కోటికం సుఞ్ఞతం వదన్తోపి ఖీణాసవబ్రాహ్మణో తస్సా పటిపదాయ సమ్మా పటివిద్ధత్తా సచ్చమేవ ఆహ, న ముసాతి సబ్బేసుపి వారేసు మఞ్ఞనానం పహీనత్తాయేవ న మఞ్ఞతీతి చ అత్థో వేదితబ్బో. ఆకిఞ్చఞ్ఞంయేవ పటిపదన్తి కిఞ్చనభావవిరహితం నిప్పలిబోధం నిగ్గహణమేవ పటిపదం పటిపన్నో హోతి పూరేత్వా ఠితో.

ఇమాని ఖో పరిబ్బాజకా చత్తారి బ్రాహ్మణసచ్చాని మయా సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదితానీతి యాని తుమ్హే భోవాదిబ్రాహ్మణానం సచ్చాని వదేథ, తేహి అఞ్ఞాని మయా ఇమాని బాహితపాపబ్రాహ్మణస్స చత్తారి సచ్చాని చతూహి మగ్గేహి సోళసవిధేన కిచ్చేన జానిత్వా పచ్చక్ఖం కత్వా పవేదితాని దేసితాని జోతితానీతి అత్థో. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే చతూసుపి ఠానేసు ఖీణాసవస్స వచీసచ్చమేవ కథితన్తి.

౬. ఉమ్మగ్గసుత్తవణ్ణనా

౧౮౬. ఛట్ఠే పరికస్సతీతి ఆకడ్ఢియతి. ఉమ్మగ్గోతి ఉమ్ముజ్జనం, పఞ్ఞాగమనన్తి అత్థో. పఞ్ఞా ఏవ వా ఉమ్ముజ్జనట్ఠేన ఉమ్మగ్గోతి వుచ్చతి. సావ పటిభానట్ఠేన పటిభానం. చిత్తస్స ఉప్పన్నస్స వసం గచ్ఛతీతి యే చిత్తస్స వసం గచ్ఛన్తి, తేసంయేవేత్థ గహణం వేదితబ్బం. అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయాతి అత్థఞ్చ పాళిఞ్చ జానిత్వా. ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతీతి లోకుత్తరధమ్మస్స అనుచ్ఛవికధమ్మం సహ సీలేన పుబ్బభాగప్పటిపదం పటిపన్నో హోతి. నిబ్బేధికపఞ్ఞోతి నిబ్బిజ్ఝనకపఞ్ఞో. ఇదం దుక్ఖన్తి ఠపేత్వా తణ్హం సేసం తేభూమకక్ఖన్ధపఞ్చకం దుక్ఖన్తి సుతం హోతి. పఞ్ఞాయాతి మగ్గపఞ్ఞాయ. అయం దుక్ఖసముదయోతి వట్టమూలకతణ్హా తస్స దుక్ఖస్స సముదయోతి సుతం హోతి. ఇమినా ఉపాయేన సేసద్వయేపి అత్థో వేదితబ్బో. చతుత్థపఞ్హవిస్సజ్జనేన అరహత్తఫలం కథితన్తి వేదితబ్బం.

౭. వస్సకారసుత్తవణ్ణనా

౧౮౭. సత్తమే తోదేయ్యస్సాతి తుదిగామవాసికస్స. పరిసతీతి సన్నిపతితాయ పరిసాయ. పరూపారమ్భం వత్తేన్తీతి పరగరహం పవత్తేన్తి కథేన్తి. బాలో అయం రాజాతిఆది యం తే ఉపారమ్భం వత్తేన్తి, తస్స దస్సనత్థం వుత్తం. సమణే రామపుత్తేతి ఉదకే రామపుత్తే. అభిప్పసన్నోతి అతిక్కమ్మ పసన్నో. పరమనిపచ్చకారన్తి ఉత్తమనిపాతకిరియం నీచవుత్తిం. పరిహారకాతి పరిచారకా. యమకోతిఆదీని తేసం నామాని. తేసు హి ఏకో యమకో నామ, ఏకో మోగ్గల్లో నామ, ఏకో ఉగ్గో నామ, ఏకో నావిన్దకీ నామ, ఏకో గన్ధబ్బో నామ, ఏకో అగ్గివేస్సో నామ. త్యాస్సుదన్తి ఏత్థ అస్సుదన్తి నిపాతమత్తం, తే అత్తనో పరిసతి నిసిన్నేతి అత్థో. ఇమినా నయేన నేతీతి ఇమినా కారణేన అనునేతి జానాపేతి. కరణీయాధికరణీయేసూతి పణ్డితేహి కత్తబ్బకిచ్చేసు చ అతిరేకకత్తబ్బకిచ్చేసు చ. వచనీయాధివచనీయేసూతి వత్తబ్బేసు చ అతిరేకవత్తబ్బేసు చ. అలమత్థదసతరేహీతి ఏత్థ అత్థే పస్సితుం సమత్థా అలమత్థదసా, తే అతిసిత్వా ఠితా అలమత్థదసతరా, తేహి అలమత్థదసతరేహి. అలమత్థదసతరోతి అలమత్థదసతాయ ఉత్తరితరో, ఛేకేహి ఛేకతరో పణ్డితేహి పణ్డితతరోతి పుచ్ఛన్తో ఏవమాహ. అథస్స తే పటిపుచ్ఛన్తా ఏవం భోతిఆదిమాహంసు. ఇతి బ్రాహ్మణో అత్తనో సప్పురిసతాయ తం ఏళేయ్యరాజానమ్పి తస్స పరివారికేపి ఉదకమ్పి రామపుత్తం పసంసి. అన్ధో వియ హి అసప్పురిసో, చక్ఖుమా వియ సప్పురిసో. యథా అన్ధో నేవ అనన్ధం న అన్ధం పస్సతి, ఏవం అసప్పురిసో నేవ సప్పురిసం న అసప్పురిసం జానాతి. యథా చక్ఖుమా అన్ధమ్పి అనన్ధమ్పి పస్సతి, ఏవం సప్పురిసో సప్పురిసమ్పి అసప్పురిసమ్పి జానాతి. తోదేయ్యోపి సప్పురిసతాయ అసప్పురిసే అఞ్ఞాసీతి ఇమమత్థవసం పటిచ్చ తుట్ఠమానసో బ్రాహ్మణో అచ్ఛరియం భో, గోతమాతిఆదీని వత్వా తథాగతస్స భాసితం అనుమోదిత్వా పక్కామి.

౮. ఉపకసుత్తవణ్ణనా

౧౮౮. అట్ఠమే ఉపకోతి తస్స నామం. మణ్డికాపుత్తోతి మణ్డికాయ పుత్తో. ఉపసఙ్కమీతి సో కిర దేవదత్తస్స ఉపట్ఠాకో, ‘‘కిం ను ఖో సత్థా మయి అత్తనో సన్తికం ఉపగతే వణ్ణం కథేస్సతి, ఉదాహు అవణ్ణ’’న్తి పరిగ్గణ్హనత్థం ఉపసఙ్కమి. ‘‘నేరయికో దేవదత్తో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో’’తి (చూళవ. ౩౪౮) వచనం సుత్వా సత్థారం ఘట్టేతుకామో ఉపసఙ్కమీతిపి వదన్తి. పరూపారమ్భం వత్తేతీతి పరగరహం కథేతి. సబ్బో సో న ఉపపాదేతీతి సబ్బోపి సో కుసలధమ్మం న ఉప్పాదేతి, అత్తనో వా వచనం ఉపపాదేతుం అనుచ్ఛవికం కాతుం న సక్కోతి. అనుపపాదేన్తో గారయ్హో హోతీతి కుసలం ధమ్మం ఉప్పాదేతుం అసక్కోన్తో అత్తనో చ వచనం ఉపపన్నం అనుచ్ఛవికం కాతుం అసక్కోన్తో గారయ్హో హోతి. ఉపవజ్జోతి ఉపవదితబ్బో చ హోతి, వజ్జేన వా ఉపేతో హోతి, సదోసో హోతీతి అత్థో.

అథ భగవా తస్స వాదం గహేత్వా తస్సేవ గీవాయ పటిముఞ్చన్తో పరూపారమ్భన్తిఆదిమాహ. ఉమ్ముజ్జమానకంయేవాతి ఉదకతో సీసం ఉక్ఖిపన్తంయేవ. తత్థ అపరిమాణా పదాతిఆదీసు తస్మిం అకుసలన్తి పఞ్ఞాపనే పదానిపి అక్ఖరానిపి ధమ్మదేసనాపి అపరిమాణాయేవ. ఇతిపిదం అకుసలన్తి ఇదమ్పి అకుసలం ఇదమ్పి అకుసలం ఇమినాపి కారణేన ఇమినాపి కారణేన అకుసలన్తి ఏవం అకుసలపఞ్ఞత్తియం ఆగతానిపి అపరిమాణాని. అథాపి అఞ్ఞేనాకారేన తథాగతో తం ధమ్మం దేసేయ్య, ఏవమ్పిస్స దేసనా అపరిమాణా భవేయ్య. యథాహ – ‘‘అపరియాదిన్నావస్స తథాగతస్స ధమ్మదేసనా, అపరియాదిన్నం ధమ్మపదబ్యఞ్జన’’న్తి (మ. ని. ౧.౧౬౧). ఇమినా ఉపాయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బో. యావ ధంసీ వతాయన్తి యావ గుణధంసీ వత అయం. లోణకారదారకోతి లోణకారగామదారకో. యత్ర హి నామాతి యో హి నామ. ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞిస్సతీతి ఘట్టేతబ్బం మఞ్ఞిస్సతి. అపేహీతి అపగచ్ఛ, మా మే పురతో అట్ఠాసి. ఏవఞ్చ పన వత్వా గీవాయ గణ్హాపేత్వా నిక్కడ్ఢాపేసియేవాతి.

౯. సచ్ఛికరణీయసుత్తవణ్ణనా

౧౮౯. నవమే కాయేనాతి నామకాయేన. సచ్ఛికరణీయాతి పచ్చక్ఖం కాతబ్బా. సతియాతి పుబ్బేనివాసానుస్సతియా. చక్ఖునాతి దిబ్బచక్ఖునా. పఞ్ఞాయాతి ఝానపఞ్ఞాయ విపస్సనాపఞ్ఞా సచ్ఛికాతబ్బా, విపస్సనాపఞ్ఞాయ మగ్గపఞ్ఞా, మగ్గపఞ్ఞాయ ఫలపఞ్ఞా, ఫలపఞ్ఞాయ పచ్చవేక్ఖణపఞ్ఞా సచ్ఛికాతబ్బా, పత్తబ్బాతి అత్థో. ఆసవానం ఖయసఙ్ఖాతం పన అరహత్తం పచ్చవేక్ఖణవసేన పచ్చవేక్ఖణపఞ్ఞాయ సచ్ఛికరణీయం నామాతి.

౧౦. ఉపోసథసుత్తవణ్ణనా

౧౯౦. దసమే తుణ్హీభూతం తుణ్హీభూతన్తి యతో యతో అనువిలోకేతి, తతో తతో తుణ్హీభూతమేవ. భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి పటిపత్తిసమ్పన్నే భిక్ఖూ పసన్నేహి చక్ఖూహి అనువిలోకేత్వా ఉప్పన్నధమ్మపామోజ్జో థోమేతుకామతాయ ఆమన్తేసి. అపలాపాతి పలాపరహితా. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం. సుద్ధాతి నిమ్మలా. సారే పతిట్ఠితాతి సీలాదిసారే పతిట్ఠితా. అలన్తి యుత్తం. యోజనగణనానీతి ఏకం యోజనం యోజనమేవ, దసపి యోజనాని యోజనానేవ. తతో ఉద్ధం ‘‘యోజనగణనానీ’’తి వుచ్చతి. ఇధ పన యోజనసతమ్పి యోజనసహస్సమ్పి అధిప్పేతం. పుటోసేనాపీతి పుటోసం వుచ్చతి పాథేయ్యం, పాథేయ్యం గహేత్వాపి ఉపసఙ్కమితుం యుత్తమేవాతి అత్థో. పుటంసేనాతిపి పాఠో. తస్సత్థో – పుటో అంసే అస్సాతి పుటంసో, తేన పుటంసేన, అంసేన పాథేయ్యపుటం వహన్తేనాపీతి వుత్తం హోతి.

ఇదాని ఏవరూపేహి ఏవరూపేహి చ గుణేహి సమన్నాగతా ఏత్థ భిక్ఖూ అత్థీతి దస్సేతుం సన్తి భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ దేవప్పత్తాతి ఉపపత్తిదేవనిబ్బత్తకం దిబ్బవిహారం దిబ్బవిహారేన చ అరహత్తం పత్తా. బ్రహ్మప్పత్తాతి నిద్దోసట్ఠేన బ్రహ్మభావసాధకం బ్రహ్మవిహారం బ్రహ్మవిహారేన చ అరహత్తం పత్తా. ఆనేఞ్జప్పత్తాతి అనిఞ్జనభావసాధకం ఆనేఞ్జం ఆనేఞ్జేన చ అరహత్తం పత్తా. అరియప్పత్తాతి పుథుజ్జనభావం అతిక్కమ్మ అరియభావం పత్తా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దేవప్పత్తో హోతీతిఆదీసు ఏవం రూపావచరచతుత్థజ్ఝానే ఠత్వా చిత్తం వివట్టేత్వా అరహత్తం పత్తో దేవప్పత్తో నామ హోతి, చతూసు బ్రహ్మవిహారేసు ఠత్వా చిత్తం వివట్టేత్వా అరహత్తం పత్తో బ్రహ్మప్పత్తో నామ, చతూసు అరూపజ్ఝానేసు ఠత్వా చిత్తం వివట్టేత్వా అరహత్తం పత్తో ఆనేఞ్జప్పత్తో నామ. ఇదం దుక్ఖన్తిఆదీహి చతూహి సచ్చేహి చత్తారో మగ్గా తీణి చ ఫలాని కథితాని. తస్మా ఇమం అరియధమ్మం పత్తో భిక్ఖు అరియప్పత్తో నామ హోతీతి.

బ్రాహ్మణవగ్గో చతుత్థో.