౪. కాళకారామసుత్తవణ్ణనా

౨౪. చతుత్థం అత్థుప్పత్తియం నిక్ఖిత్తం. కతరాయ అత్థుప్పత్తియన్తి? దసబలగుణకథాయ. అనాథపిణ్డికస్స కిర ధీతా చూళసుభద్దా ‘‘సాకేతనగరే కాళకసేట్ఠిపుత్తస్స గేహం గచ్ఛిస్సామీ’’తి సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, అహం మిచ్ఛాదిట్ఠికకులం గచ్ఛామి. సచే తత్థ సక్కారం లభిస్సామి, ఏకస్మిం పురిసే పేసియమానే పపఞ్చో భవిస్సతి, మం ఆవజ్జేయ్యాథ భగవా’’తి పటిఞ్ఞం గహేత్వా అగమాసి. సేట్ఠి ‘‘సుణిసా మే ఆగతా’’తి మఙ్గలం కరోన్తోవ బహుం ఖాదనీయభోజనీయం పటియాదేత్వా పఞ్చ అచేలకసతాని నిమన్తేసి. సో తేసు నిసిన్నేసు ‘‘ధీతా మే ఆగన్త్వా అరహన్తే వన్దతూ’’తి చూళసుభద్దాయ పేసేసి. ఆగతఫలా అరియసావికా అరహన్తేతి వుత్తమత్తేయేవ ‘‘లాభా వత మే’’తి ఉట్ఠహిత్వా గతా తే నిస్సిరికదస్సనే అచేలకే దిస్వావ ‘‘సమణా నామ న ఏవరూపా హోన్తి, తాత, యేసం నేవ అజ్ఝత్తం హిరీ, న బహిద్ధా ఓత్తప్పం అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘న ఇమే సమణా, ధీధీ’’తి ఖేళం పాతేత్వా నివత్తిత్వా అత్తనో వసనట్ఠానమేవ గతా.

తతో అచేలకా ‘‘మహాసేట్ఠి కుతో తే ఏవరూపా కాలకణ్ణీ లద్ధా, కిం సకలజమ్బుదీపే అఞ్ఞా దారికా నత్థీ’’తి సేట్ఠిం పరిభాసింసు. సో ‘‘ఆచరియా జానిత్వా వా కతం హోతు అజానిత్వా వా, అహమేత్థ జానిస్సామీ’’తి అచేలకే ఉయ్యోజేత్వా సుభద్దాయ సన్తికం గన్త్వా ‘‘అమ్మ, కస్మా ఏవరూపం అకాసి, కస్మా అరహన్తే లజ్జాపేసీ’’తి ఆహ. తాత, అరహన్తా నామ ఏవరూపా న హోన్తీతి. అథ నం సో ఆహ –

‘‘కీదిసా సమణా తుయ్హం, బాళ్హం ఖో నే పసంససి;

కింసీలా కింసమాచారా, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితా’’తి.

సా ఆహ –

‘‘సన్తిన్ద్రియా సన్తమనా, సన్తతేజా గుణమగ్గసణ్ఠితా;

ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ మితభాణీ, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘వసన్తి వనమోగయ్హ, నాగో ఛేత్వావ బన్ధనం;

ఏకకియా అదుతియా, తాదిసా సమణా మమా’’తి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా సేట్ఠిస్స పురే ఠత్వా తిణ్ణం రతనానం గుణం కథేసి. సేట్ఠి తస్సా వచనం సుత్వా ‘‘యది ఏవం, తవ సమణే ఆనేత్వా మఙ్గలం కరోమా’’తి. సా పుచ్ఛి ‘‘కదా కరిస్సథ, తాతా’’తి. సేట్ఠి చిన్తేసి – ‘‘కతిపాహచ్చయేనాతి వుత్తే పేసేత్వా పక్కోసాపేయ్యా’’తి. అథ నం ‘‘స్వే అమ్మా’’తి ఆహ. సా సాయన్హసమయే ఉపరిపాసాదం ఆరుయ్హ మహన్తం పుప్ఫసముగ్గం గహేత్వా సత్థు గుణే అనుస్సరిత్వా అట్ఠ పుప్ఫముట్ఠియో దసబలస్స విస్సజ్జేత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ నమస్సమానా అట్ఠాసి. ఏవఞ్చ అవచ – ‘‘భగవా స్వే పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మయ్హం భిక్ఖం గణ్హథా’’తి. తాని పుప్ఫాని గన్త్వా దసబలస్స మత్థకే వితానం హుత్వా అట్ఠంసు. సత్థా ఆవజ్జేన్తో తం కారణం అద్దస. ధమ్మదేసనాపరియోసానే అనాథపిణ్డికమహాసేట్ఠి దసబలం వన్దిత్వా ‘‘స్వే, భన్తే, పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మమ గేహే భిక్ఖం గణ్హథా’’తి ఆహ. చూళసుభద్దాయ నిమన్తితమ్హ సేట్ఠీతి. న, భన్తే, కఞ్చి ఆగతం పస్సామాతి. ఆమ, సేట్ఠి, సద్ధా పన ఉపాసికా దూరే యోజనసతమత్థకేపి యోజనసహస్సమత్థకేపి ఠితా హిమవన్తో వియ పఞ్ఞాయతీతి వత్వా –

‘‘దూరే సన్తో పకాసేన్తి, హిమవన్తోవ పబ్బతో;

అసన్తేత్థ న దిస్సన్తి, రత్తిం ఖిత్తా యథా సరా’’తి. (ధ. ప. ౩౦౪) –

ఇమం గాథమాహ. అనాథపిణ్డికో ‘‘భన్తే, మమ, ధీతు సఙ్గహం కరోథా’’తి వన్దిత్వా పక్కామి.

సత్థా ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘అహం, ఆనన్ద, సాకేతం గమిస్సామి, పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం సలాకం దేహి. దదన్తో చ ఛళభిఞ్ఞానంయేవ దదేయ్యాసీ’’తి. థేరో తథా అకాసి. చూళసుభద్దా రత్తిభాగసమనన్తరే చిన్తేసి – ‘‘బుద్ధా నామ బహుకిచ్చా బహుకరణీయా, మం సల్లక్ఖేయ్య వా న వా, కిం ను ఖో కరిస్సామీ’’తి. తస్మిం ఖణే వేస్సవణో మహారాజా చూళసుభద్దాయ కథేసి – ‘‘భద్దే, మా ఖో త్వం విమనా అహోసి, మా దుమ్మనా. అధివుత్థం తే భగవతా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. సా తుట్ఠపహట్ఠా దానమేవ సంవిదహి. సక్కోపి ఖో దేవరాజా విస్సకమ్మం ఆమన్తేసి – ‘‘తాత, దసబలో చూళసుభద్దాయ సన్తికం సాకేతనగరం గచ్ఛిస్సతి, పఞ్చ కూటాగారసతాని మాపేహీ’’తి. సో తథా అకాసి. సత్థా పఞ్చహి ఛళభిఞ్ఞసతేహి పరివుతో కూటాగారయానేన మణివణ్ణం ఆకాసం విలిఖన్తో వియ సాకేతనగరం అగమాసి.

సుభద్దా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, మయ్హం ససురపక్ఖో మిచ్ఛాదిట్ఠికో, సాధు తేసం అనుచ్ఛవికధమ్మం కథేథా’’తి. సత్థా ధమ్మం దేసేసి. కాళకసేట్ఠి సోతాపన్నో హుత్వా అత్తనో ఉయ్యానం దసబలస్స అదాసి. అచేలకా ‘‘అమ్హాకం పఠమం దిన్న’’న్తి నిక్ఖమితుం న ఇచ్ఛన్తి. ‘‘గచ్ఛథ నీహరితబ్బనియామేన తే నీహరథా’’తి సబ్బే నీహరాపేత్వా తత్థేవ సత్థు విహారం కారేత్వా బ్రహ్మదేయ్యం కత్వా ఉదకం పాతేసి. సో కాళకేన కారితతాయ కాళకారామో నామ జాతో. భగవా తస్మిం సమయే తత్థ విహరతి. తేన వుత్తం – ‘‘సాకేతే విహరతి కాళకారామే’’తి.

భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి పఞ్చసతే భిక్ఖూ ఆమన్తేసి. తే కిర సాకేతనగరవాసినో కులపుత్తా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా ఉపట్ఠానసాలాయ నిసిన్నా ‘‘అహో బుద్ధగుణా నామ మహన్తా, ఏవరూపం నామ మిచ్ఛాదిట్ఠికం కాళకసేట్ఠిం దిట్ఠితో మోచేత్వా సోతాపత్తిఫలం పాపేత్వా సకలనగరం సత్థారా దేవలోకసదిసం కత’’న్తి దసబలస్స గుణం కథేన్తి. సత్థా తేసం గుణం కథేన్తానం చిత్తం ఉపపరిక్ఖిత్వా – ‘‘మయి గతే మహతీ దేసనా సముట్ఠిస్సతి, దేసనాపరియోసానే చ ఇమే పఞ్చసతా భిక్ఖూ అరహత్తే పతిట్ఠహిస్సన్తి, మహాపథవీ ఉదకపరియన్తం కత్వా కమ్పిస్సతీ’’తి ధమ్మసభం గన్త్వా పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నో తే భిక్ఖూ ఆదిం కత్వా యం, భిక్ఖవే, సదేవకస్స లోకస్సాతి ఇమం దేసనం ఆరభి. ఏవమిదం సుత్తం గుణకథాయ నిక్ఖిత్తన్తి వేదితబ్బం.

తత్థ ‘‘తమహం జానామీ’’తి పదపరియోసానే మహాపథవీ ఉదకపరియన్తం కత్వా అకమ్పిత్థ. అబ్భఞ్ఞాసిన్తి అభిఅఞ్ఞాసిం, జానిన్తి అత్థో. విదితన్తి పాకటం కత్వా ఞాతం. ఇమినా ఏతం దస్సేతి – అఞ్ఞే జానన్తియేవ, మయా పన పాకటం కత్వా విదితన్తి. ఇమేహి తీహి పదేహి సబ్బఞ్ఞుతభూమి నామ కథితా. తం తథాగతో న ఉపట్ఠాసీతి తం ఛద్వారికం ఆరమ్మణం తథాగతో తణ్హాయ వా దిట్ఠియా వా న ఉపట్ఠాసి న ఉపగఞ్ఛి. అయఞ్హి పస్సతి భగవా చక్ఖునా రూపం, ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి, సువిముత్తచిత్తో సో భగవా. సుణాతి భగవా సోతేన సద్దం. ఘాయతి భగవా ఘానేన గన్ధం. సాయతి భగవా జివ్హాయ రసం. ఫుసతి భగవా కాయేన ఫోట్ఠబ్బం. విజానాతి భగవా మనసా ధమ్మం, ఛన్దరాగో భగవతో నత్థి, సువిముత్తచిత్తో సో భగవా. తేన వుత్తం – ‘‘తం తథాగతో న ఉపట్ఠాసీ’’తి. ఇమినా పదేన ఖీణాసవభూమి కథితాతి వేదితబ్బా.

తం మమస్స ముసాతి తం మే వచనం ముసావాదో నామ భవేయ్య. తం పస్స తాదిసమేవాతి తమ్పి ముసావాదో భవేయ్య. తం మమస్స కలీతి తం వచనం మయ్హం దోసో భవేయ్యాతి అత్థో. ఏత్తావతా సచ్చభూమి నామ కథితాతి వేదితబ్బా.

దట్ఠా దట్ఠబ్బన్తి దిస్వా దట్ఠబ్బం. దిట్ఠం న మఞ్ఞతీతి తం దిట్ఠం రూపాయతనం ‘‘అహం మహాజనేన దిట్ఠమేవ పస్సామీ’’తి తణ్హామానదిట్ఠీహి న మఞ్ఞతి. అదిట్ఠం న మఞ్ఞతీతి ‘‘అహం మహాజనేన అదిట్ఠమేవ ఏతం పస్సామీ’’తి ఏవమ్పి తణ్హాదీహి మఞ్ఞనాహి న మఞ్ఞతి. దట్ఠబ్బం న మఞ్ఞతీతి ‘‘మహాజనేన దిట్ఠం పస్సామీ’’తి ఏవమ్పి తాహి మఞ్ఞనాహి న మఞ్ఞతి. దట్ఠబ్బఞ్హి అదిట్ఠమ్పి హోతియేవ. ఏవరూపాని హి వచనాని తీసుపి కాలేసు లబ్భన్తి, తేనస్స అత్థో వుత్తో. దట్ఠారం న మఞ్ఞతీతి పస్సితారం ఏకసత్తం నామ తాహి మఞ్ఞనాహి న మఞ్ఞతీతి అత్థో. సేసట్ఠానేసుపి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఇమినా ఏత్తకేన ఠానేన సుఞ్ఞతాభూమి నామ కథితా.

ఇతి ఖో, భిక్ఖవేతి ఏవం ఖో, భిక్ఖవే. తాదీయేవ తాదీతి తాదితా నామ ఏకసదిసతా. తథాగతో చ యాదిసో లాభాదీసు, తాదిసోవ అలాభాదీసు. తేన వుత్తం – ‘‘లాభేపి తాదీ, అలాభేపి తాదీ. యసేపి తాదీ, అయసేపి తాదీ. నిన్దాయపి తాదీ, పసంసాయపి తాదీ. సుఖేపి తాదీ, దుక్ఖేపి తాదీ’’తి (మహాని. ౩౮, ౧౯౨). ఇమాయ తాదితాయ తాదీ. తమ్హా చ పన తాదిమ్హాతి తతో తథాగతతాదితో అఞ్ఞో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా తాదీ నత్థీతి ఏత్తావతా తాదిభూమి నామ కథితా. ఇమాహి పఞ్చభూమీహి దేసనం నిట్ఠాపేన్తస్స పఞ్చసుపి ఠానేసు మహాపథవీ సక్ఖిభావేన అకమ్పిత్థ. దేసనాపరియోసానే తే పఞ్చసతే అధునాపబ్బజితే కులపుత్తే ఆదిం కత్వా తం ఠానం పత్తానం దేవమనుస్సానం చతురాసీతి పాణసహస్సాని అమతపానం పివింసు.

భగవాపి సుత్తం నిట్ఠాపేత్వా గాథాహి కూటం గణ్హన్తో యంకిఞ్చీతిఆదిమాహ. తత్థ అజ్ఝోసితం సచ్చముతం పరేసన్తి పరేసం సద్ధాయ పరపత్తియాయనాయ సచ్చముతన్తి మఞ్ఞిత్వా అజ్ఝోసితం గిలిత్వా పరినిట్ఠాపేత్వా గహితం. సయసంవుతేసూతి సయమేవ సంవరిత్వా పియాయిత్వా గహితగహణేసు, దిట్ఠిగతికేసూతి అత్థో. దిట్ఠిగతికా హి సయం సంవుతాతి వుచ్చన్తి. సచ్చం ముసా వాపి పరం దహేయ్యాతి తేసు సయం సంవుతసఙ్ఖాతేసు దిట్ఠిగతికేసు తథాగతో తాదీ తేసం ఏకమ్పి వచనం ‘‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి ఏవం సచ్చం ముసా వాపి పరం ఉత్తమం కత్వా న ఓదహేయ్య, న సద్దహేయ్య, న పత్తియాయేయ్య. ఏతఞ్చ సల్లన్తి ఏతం దిట్ఠిసల్లం. పటికచ్చ దిస్వాతి పురేతరం బోధిమూలేయేవ దిస్వా. విసత్తాతి లగ్గా లగితా పలిబుద్ధా. జానామి పస్సామి తథేవ ఏతన్తి యథాయం పజా అజ్ఝోసితా గిలిత్వా పరినిట్ఠాపేత్వా విసత్తా లగ్గా లగితా, ఏవం అహమ్పి జానామి పస్సామి. తథా ఏవం యథా ఏతాయ పజాయ గహితన్తి ఏవం అజ్ఝోసితం నత్థి తథాగతానన్తి అత్థో.