౧. పఠమఉరువేలసుత్తవణ్ణనా

౨౧. తతియస్స పఠమే ఉరువేలాయన్తి ఏత్థ ఉరువేలాతి మహావేలా, మహావాలికరాసీతి అత్థో. అథ వా ఉరూతి వాలుకా వుచ్చతి, వేలాతి మరియాదా. వేలాతిక్కమనహేతు ఆహటా ఉరు ఉరువేలాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. అతీతే కిర అనుప్పన్నే బుద్ధే దససహస్సా కులపుత్తా తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా తస్మిం పదేసే విహరన్తా ఏకదివసం సన్నిపతిత్వా కతికవత్తం అకంసు – ‘‘కాయకమ్మవచీకమ్మాని నామ పరేసమ్పి పాకటాని హోన్తి, మనోకమ్మం పన అపాకటం. తస్మా యో కామవితక్కం వా బ్యాపాదవితక్కం వా విహింసావితక్కం వా వితక్కేతి, తస్స అఞ్ఞో చోదకో నామ నత్థి. సో అత్తనావ అత్తానం చోదేత్వా పత్తపుటేన వాలుకం ఆహరిత్వా ఇమస్మిం ఠానే ఆకిరతు, ఇదమస్స దణ్డకమ్మ’’న్తి. తతో పట్ఠాయ యో తాదిసం వితక్కం వితక్కేతి, సో తత్థ పత్తపుటేన వాలుకం ఆకిరతి, ఏవం తత్థ అనుక్కమేన మహావాలుకరాసి జాతో. తతో నం పచ్ఛిమా జనతా పరిక్ఖిపిత్వా చేతియట్ఠానమకాసి, తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘ఉరువేలాతి మహావేలా, మహావాలికరాసీతి అత్థో’’తి. తమేవ సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘అథ వా ఉరూతి వాలుకా వుచ్చతి, వేలాతి మరియాదా, వేలాతిక్కమనహేతు ఆహటా ఉరు ఉరువేలాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి.

నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరేతి ఉరువేలగామం నిస్సాయ నేరఞ్జరానదీతీరే విహరామీతి దస్సేతి. అజపాలనిగ్రోధేతి అజపాలకా తస్స నిగ్రోధస్స ఛాయాయ నిసీదన్తిపి తిట్ఠన్తిపి, తస్మా సో అజపాలనిగ్రోధోత్వేవ సఙ్ఖం గతో, తస్స హేట్ఠాతి అత్థో. పఠమాభిసమ్బుద్ధోతి సమ్బుద్ధో హుత్వా పఠమమేవ. ఉదపాదీతి అయం వితక్కో పఞ్చమే సత్తాహే ఉదపాది. కస్మా ఉదపాదీతి? సబ్బబుద్ధానం ఆచిణ్ణత్తా చేవ పుబ్బాసేవనతాయ చ. తత్థ పుబ్బాసేవనాయ పకాసనత్థం తిత్తిరజాతకం ఆహరితబ్బం. హత్థివానరతిత్తిరా కిర ఏకస్మిం పదేసే విహరన్తా ‘‘యో అమ్హాకం మహల్లకో, తస్మిం సగారవా విహరిస్సామా’’తి నిగ్రోధం దస్సేత్వా ‘‘కో ను ఖో అమ్హాకం మహల్లకో’’తి వీమంసన్తా తిత్తిరస్స మహల్లకభావం ఞత్వా తస్స జేట్ఠాపచాయనకమ్మం కత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సమగ్గా సమ్మోదమానా విహరిత్వా సగ్గపరాయణా అహేసుం. తం కారణం ఞత్వా రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా ఇమం గాథమాహ –

‘‘యే వుడ్ఢమపచాయన్తి, నరా ధమ్మస్స కోవిదా;

దిట్ఠేవ ధమ్మే పాసంసా, సమ్పరాయే చ సుగ్గతీ’’తి. (జా. ౧.౧.౩౭);

ఏవం అహేతుకతిరచ్ఛానయోనియం నిబ్బత్తోపి తథాగతో సగారవవాసం రోచేసి, ఇదాని కస్మా న రోచేస్సతీతి. అగారవోతి అఞ్ఞస్మిం గారవరహితో, కఞ్చి గరుట్ఠానే అట్ఠపేత్వాతి అత్థో. అప్పతిస్సోతి పతిస్సయరహితో, కఞ్చి జేట్ఠకట్ఠానే అట్ఠపేత్వాతి అత్థో. సమణం వా బ్రాహ్మణం వాతి ఏత్థ సమితపాపబాహితపాపాయేవ సమణబ్రాహ్మణా అధిప్పేతా. సక్కత్వా గరుం కత్వాతి సక్కారఞ్చేవ కత్వా గరుకారఞ్చ ఉపట్ఠపేత్వా.

సదేవకే లోకేతిఆదీసు సద్ధిం దేవేహి సదేవకే. దేవగ్గహణేన చేత్థ మారబ్రహ్మేసు గహితేసుపి మారో నామ వసవత్తీ సబ్బేసం ఉపరి వసం వత్తేతి, బ్రహ్మా నామ మహానుభావో, ఏకఙ్గులియా ఏకస్మిం చక్కవాళసహస్సే ఆలోకం ఫరతి, ద్వీహి ద్వీసు, దసహి అఙ్గులీహి దససు చక్కవాళసహస్సేసు ఆలోకం ఫరతి. సో ఇమినా సీలసమ్పన్నతరోతి వత్తుం మా లభన్తూతి సమారకే సబ్రహ్మకేతి విసుం వుత్తం. తథా సమణా నామ ఏకనికాయాదివసేన బహుస్సుతా సీలవన్తో పణ్డితా, బ్రాహ్మణాపి వత్థువిజ్జాదివసేన బహుస్సుతా పణ్డితా. తే ఇమినా సమ్పన్నతరాతి వత్తుం మా లభన్తూతి సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయాతి వుత్తం. సదేవమనుస్సాయాతి ఇదం పన నిప్పదేసతో దస్సనత్థం గహితమేవ గహేత్వా వుత్తం. అపిచేత్థ పురిమాని తీణి పదాని లోకవసేన వుత్తాని, పచ్ఛిమాని ద్వే పజావసేన. సీలసమ్పన్నతరన్తి సీలేన సమ్పన్నతరం, అధికతరన్తి అత్థో. ఏత్థ చ సీలాదయో చత్తారో ధమ్మా లోకియలోకుత్తరా కథితా, విముత్తిఞాణదస్సనం లోకియమేవ. పచ్చవేక్ఖణఞాణమేవ హేతం. పాతురహోసీతి ‘‘అయం సత్థా అవీచితో యావ భవగ్గా సీలాదీహి అత్తనా అధికతరం అపస్సన్తో ‘మయా పటివిద్ధనవలోకుత్తరధమ్మమేవ సక్కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరిస్సామీ’తి చిన్తేతి, కారణం భగవా చిన్తేతి, అత్థం వుడ్ఢిం విసేసం చిన్తేతి, గచ్ఛామిస్స ఉస్సాహం జనేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పురతో పాకటో అహోసి, అభిముఖే అట్ఠాసీతి అత్థో.

విహంసు విహరన్తి చాతి ఏత్థ యో వదేయ్య – ‘‘విహరన్తీతి వచనతో పచ్చుప్పన్నేపి బహూ బుద్ధా’’తి, సో ‘‘భగవాపి భన్తే ఏతరహి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి ఇమినా వచనేన పటిబాహితబ్బో.

‘‘న మే ఆచరియో అత్థి, సదిసో మే న విజ్జతి;

సదేవకస్మిం లోకస్మిం, నత్థి మే పటిపుగ్గలో’’తి. (మహావ. ౧౧; మ. ని. ౨.౩౪౧) –

ఆదీహి చస్స సుత్తేహి అఞ్ఞేసం బుద్ధానం అభావో దీపేతబ్బో. తస్మాతి యస్మా సబ్బేపి బుద్ధా సద్ధమ్మగరునో, తస్మా. మహత్తమభికఙ్ఖతాతి మహన్తభావం పత్థయమానేన. సరం బుద్ధాన సాసనన్తి బుద్ధానం సాసనం సరన్తేన.

యతోతి యస్మిం కాలే. మహత్తేన సమన్నాగతోతి రత్తఞ్ఞుమహత్తం వేపుల్లమహత్తం బ్రహ్మచరియమహత్తం లాభగ్గమహత్తన్తి ఇమినా చతుబ్బిధేన మహత్తేన సమన్నాగతో. అథ మే సఙ్ఘేపి గారవోతి అథ మయ్హం సఙ్ఘేపి గారవో జాతో. కిస్మిం పన కాలే భగవతా సఙ్ఘే గారవో కతోతి? మహాపజాపతియా దుస్సయుగదానకాలే. తదా హి భగవా అత్తనో ఉపనీతం దుస్సయుగం ‘‘సఙ్ఘే, గోతమి, దేహి, సఙ్ఘే తే దిన్నే అహఞ్చేవ పూజితో భవిస్సామి సఙ్ఘో చా’’తి వదన్తో సఙ్ఘే గారవం అకాసి నామ.