౯. కోకాలికసుత్తవణ్ణనా
౮౯. నవమే కోకాలికో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి కోయం కోకాలికో, కస్మా చ ఉపసఙ్కమి? అయం కిర కోకాలికరట్ఠే కోకాలికనగరే కోకాలికసేట్ఠిస్స పుత్తో పబ్బజిత్వా పితరా కారితే విహారే వసతి చూళకోకాలికోతి నామేన, న పన దేవదత్తస్స సిస్సో. సో హి బ్రాహ్మణపుత్తో మహాకోకాలికో నామ. భగవతి పన సావత్థియం విహరన్తే ద్వే అగ్గసావకా పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం జనపదచారికం చరమానా ఉపకట్ఠాయ వస్సూపనాయికాయ వివేకవాసం వసితుకామా తే భిక్ఖూ ఉయ్యోజేత్వా అత్తనో పత్తచీవరమాదాయ తస్మిం జనపదే తం నగరం పత్వా విహారం అగమింసు. తత్థ నేసం కోకాలికో వత్తం అకాసి. తేపి తేన సద్ధిం సమ్మోదిత్వా, ‘‘ఆవుసో, మయం ఇధ తేమాసం వసిస్సామ, మా నో కస్సచి ఆరోచేసీ’’తి పటిఞ్ఞం గహేత్వా వసింసు. వసిత్వా పవారణాదివసే పవారేత్వా ‘‘గచ్ఛామ మయం, ఆవుసో’’తి కోకాలికం ఆపుచ్ఛింసు. కోకాలికో ‘‘అజ్జ, ఆవుసో, ఏకదివసం వసిత్వా స్వే గమిస్సథా’’తి వత్వా దుతియదివసే నగరం పవిసిత్వా మనుస్సే ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, తుమ్హే ద్వే అగ్గసావకే ఇధ ఆగన్త్వా వసమానేపి న జానాథ, న తే కోచి పచ్చయేనపి నిమన్తేతీ’’తి. నగరవాసినో ‘‘కహం, భన్తే, థేరా, కస్మా నో నారోచయిత్థా’’తి? కిం, ఆవుసో, ఆరోచితేన, కిం న పస్సథ ద్వే భిక్ఖూ థేరాసనే నిసీదన్తే, ఏతే అగ్గసావకాతి. తే ఖిప్పం సన్నిపతిత్వా సప్పిఫాణితాదీని చేవ చీవరదుస్సాని చ సంహరింసు.
కోకాలికో చిన్తేసి – ‘‘పరమప్పిచ్ఛా అగ్గసావకా పయుత్తవాచాయ ఉప్పన్నలాభం న సాదియిస్సన్తి, అసాదియన్తా ‘ఆవాసికస్స దేథా’తి వక్ఖన్తీ’’తి తం లాభం గాహాపేత్వా థేరానం సన్తికం అగమాసి. థేరా దిస్వావ ‘‘ఇమే పచ్చయా నేవ అమ్హాకం, న కోకాలికస్స కప్పన్తీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పక్కమింసు. కోకాలికో ‘‘కథఞ్హి నామ సయం అగ్గణ్హన్తా మయ్హమ్పి అదాపేత్వా పక్కమిస్సన్తీ’’తి ఆఘాతం ఉప్పాదేసి. తేపి భగవతో సన్తికం గన్త్వా భగవన్తం వన్దిత్వా పున అత్తనో పరిసం ఆదాయ జనపదచారికం చరన్తా అనుపుబ్బేన తస్మిం రట్ఠే తమేవ నగరం పచ్చాగమింసు. నాగరా థేరే సఞ్జానిత్వా సహ పరిక్ఖారేహి దానం సజ్జేత్వా నగరమజ్ఝే మణ్డపం కత్వా దానం అదంసు, థేరానఞ్చ పరిక్ఖారే ఉపనామేసుం. థేరా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నియ్యాదయింసు. తం దిస్వా కోకాలికో చిన్తేసి – ‘‘ఇమే పుబ్బే అప్పిచ్ఛా అహేసుం, ఇదాని పాపిచ్ఛా జాతా, పుబ్బేపి అప్పిచ్ఛసన్తుట్ఠపవివిత్తసదిసావ మఞ్ఞే’’తి థేరే ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘ఆవుసో, తుమ్హే పుబ్బే అప్పిచ్ఛా వియ, ఇదాని పన పాపభిక్ఖూ జాతత్థా’’తి వత్వా ‘‘మూలట్ఠానేయేవ నేసం పతిట్ఠం భిన్దిస్సామీ’’తి తరమానరూపో నిక్ఖమిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. అయమేస కోకాలికో, ఇమినా చ కారణేన ఉపసఙ్కమీతి వేదితబ్బో.
భగవా తం తురితతురితం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వావ ఆవజ్జేన్తో అఞ్ఞాసి ‘‘అయం అగ్గసావకే అక్కోసితుకామో ఆగతో, సక్కా ను ఖో పటిసేధేతు’’న్తి. తతో ‘‘న సక్కా పటిసేధేతుం, థేరేసు అపరజ్ఝిత్వా ఆగతో, ఏకంసేన పన పదుమనిరయే నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి దిస్వా ‘‘సారిపుత్తమోగ్గల్లానేపి నామ గరహన్తం సుత్వా న నిసేధేతీ’’తి వాదమోచనత్థం అరియూపవాదస్స చ మహాసావజ్జభావదస్సనత్థం మా హేవన్తి తిక్ఖత్తుం పటిసేధేసి. తత్థ మా హేవన్తి మా ఏవం అభణి. సద్ధాయికోతి సద్ధాయ ఆగమకరో పసాదావహో, సద్ధాతబ్బవచనో వా. పచ్చయికోతి పత్తియాయితబ్బవచనో.
పక్కామీతి కమ్మానుభావేన చోదియమానో పక్కామి. ఓకాసకతఞ్హి కమ్మం న సక్కా పటిబాహితుం. అచిరపక్కన్తస్సాతి పక్కన్తస్స సతో నచిరేనేవ. సబ్బో కాయో ఫుటో అహోసీతి కేసగ్గమత్తమ్పి ఓకాసం అవజ్జేత్వా సకలసరీరం అట్ఠీని భిన్దిత్వా ఉగ్గతాహి పీళకాహి అజ్ఝోత్థటం అహోసి. యస్మా పన బుద్ధానుభావేన తథారూపం కమ్మం బుద్ధానం సమ్ముఖీభావే విపాకం దాతుం న సక్కోతి, దస్సనూపచారే విజహితమత్తే దేతి, తస్మా తస్స అచిరపక్కన్తస్స పీళకా ఉట్ఠహింసు. కలాయమత్తియోతి చణకమత్తియో. బేలువసలాటుకమత్తియోతి తరుణబేలువమత్తియో. పభిజ్జింసూతి భిజ్జింసు. తాసు భిన్నాసు సకలసరీరం పనసపక్కం వియ అహోసి. సో పక్కేన గత్తేన జేతవనద్వారకోట్ఠకే విసగిలితో మచ్ఛో వియ కదలిపత్తేసు నిపజ్జి. అథ ధమ్మస్సవనత్థం ఆగతాగతా మనుస్సా ‘‘ధి కోకాలిక, ధి కోకాలిక, అయుత్తమకాసి, అత్తనోయేవ ముఖం నిస్సాయ అనయబ్యసనం పత్తోసీ’’తి ఆహంసు. తేసం సద్దం సుత్వా ఆరక్ఖదేవతా ధిక్కారమకంసు, ఆరక్ఖదేవతానం ఆకాసదేవతాతి ఇమినా ఉపాయేన యావ అకనిట్ఠభవనా ఏకధిక్కారో ఉదపాది.
తురూతి కోకాలికస్స ఉపజ్ఝాయో తురుత్థేరో నామ అనాగామిఫలం వత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో. సో భుమ్మట్ఠదేవతా ఆదిం కత్వా ‘‘అయుత్తం కోకాలికేన కతం అగ్గసావకే అన్తిమవత్థునా అబ్భాచిక్ఖన్తేనా’’తి పరమ్పరాయ బ్రహ్మలోకసమ్పత్తం తం సద్దం సుత్వా ‘‘మా మయ్హం పస్సన్తస్సేవ వరాకో నస్సి, ఓవదిస్సామి నం థేరేసు చిత్తప్పసాదత్థాయా’’తి ఆగన్త్వా తస్స పురతో అట్ఠాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘తురూ పచ్చేకబ్రహ్మా’’తి. పేసలాతి పియసీలా. కోసి త్వం, ఆవుసోతి నిసిన్నకోవ కబరక్ఖీని ఉమ్మీలేత్వా ఏవమాహ. పస్స యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధతి యత్తకం తయా అపరద్ధం, అత్తనో నలాటే మహాగణ్డం అపస్సన్తో సాసపమత్తాయ పీళకాయ మం చోదేతబ్బం మఞ్ఞసీతి ఆహ.
అథ నం ‘‘అదిట్ఠిప్పత్తో అయం కోకాలికో, గిలితవిసో వియ న కస్సచి వచనం న కరిస్సతీ’’తి ఞత్వా పురిసస్స హీతిఆదిమాహ. తత్థ కుఠారీతి కుఠారిసదిసా ఫరుసవాచా. ఛిన్దతీతి కుసలమూలసఙ్ఖాతే మూలేయేవ నికన్తతి. నిన్దియన్తి నిన్దితబ్బం దుస్సీలపుగ్గలం. పసంసతీతి ఉత్తమత్థే సమ్భావేత్వా ఖీణాసవోతి వదతి. తం వా నిన్దతి యో పసంసియోతి యో వా పసంసితబ్బో ఖీణాసవో, తం అన్తిమవత్థునా చోదేన్తో ‘‘దుస్సీలో అయ’’న్తి వదతి. విచినాతి ముఖేన సో కలిన్తి సో తం అపరాధం ముఖేన విచినాతి నామ. కలినా తేనాతి తేన అపరాధేన సుఖం న విన్దతి. నిన్దియపసంసాయ హి పసంసియనిన్దాయ చ సమకోవ విపాకో.
సబ్బస్సాపి సహాపి అత్తనాతి సబ్బేన సకేన ధనేనపి అత్తనాపి సద్ధిం యో అక్ఖేసు ధనపరాజయో నామ, అయం అప్పమత్తకో అపరాధో. యో సుగతేసూతి యో పన సమ్మగ్గతేసు పుగ్గలేసు చిత్తం దూసేయ్య, అయం చిత్తపదోసోవ తతో కలితో మహన్తతరో కలి.
ఇదాని తస్స మహన్తతరభావం దస్సేన్తో సతం సహస్సానన్తిఆదిమాహ. తత్థ సతం సహస్సానన్తి నిరబ్బుదగణనాయ సతసహస్సఞ్చ. ఛత్తింసతీతి అపరాని ఛత్తింసతి నిరబ్బుదాని. పఞ్చ చాతి అబ్బుదగణనాయ పఞ్చ అబ్బుదాని. యమరియగరహీతి యం అరియే గరహన్తో నిరయం ఉపపజ్జతి, తత్థ ఏత్తకం ఆయుప్పమాణన్తి అత్థో.
కాలమకాసీతి ఉపజ్ఝాయే పక్కన్తే కాలం అకాసి. పదుమనిరయన్తి పాటియేక్కో పదుమనిరయో నామ నత్థి, అవీచిమహానిరయస్మింయేవ పన పదుమగణనాయ పచ్చితబ్బే ఏకస్మిం ఠానే నిబ్బత్తి.
వీసతిఖారికోతి మాగధకేన పత్థేన చత్తారో పత్థా, కోసలరట్ఠే ఏకో పత్థో హోతి. తేన పత్థేన చత్తారో పత్థా ఆళ్హకం, చత్తారి ఆళ్హకాని దోణం, చతుదోణా మానికా, చతుమానికా ఖారీ, తాయ ఖారియా వీసతిఖారికో. తిలవాహోతి మాగధకానం సుఖుమతిలానం తిలసకటం. అబ్బుదో నిరయోతి అబ్బుదో నామ పాటియేక్కో నిరయో నత్థి, అవీచిమ్హియేవ పన అబ్బుదగణనాయ పచ్చితబ్బట్ఠానస్సేతం నామం. నిరబ్బుదాదీసుపి ఏసేవ నయో.
వస్సగణనాపి పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బా – యథేవ హి సతం సతసహస్సాని కోటి హోతి, ఏవం సతం సతసహస్సకోటియో పకోటి నామ హోతి, సతం సతసహస్సపకోటియో కోటిపకోటి నామ, సతం సతసహస్సకోటిపకోటియో నహుతం, సతం సతసహస్సనహుతాని నిన్నహుతం, సతం సతసహస్సనిన్నహుతాని ఏకం అబ్బుదం, తతో వీసతిగుణం నిరబ్బుదం, ఏస నయో సబ్బత్థాతి. దసమం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.
థేరవగ్గో చతుత్థో.