౧. సుత్తన్తభాజనీయం

౩౯౦. చత్తారో సమ్మప్పధానా – ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౩౯౧. కథఞ్చ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? తత్థ కతమే అనుప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా? తీణి అకుసలమూలాని – లోభో, దోసో, మోహో. తదేకట్ఠా చ కిలేసా. తంసమ్పయుత్తో వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, తంసముట్ఠానం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అనుప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా’’. ఇతి ఇమేసం అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౩౯౨. ఛన్దం జనేతీతి. తత్థ కతమో ఛన్దో? యో ఛన్దో ఛన్దికతా [ఛన్దీకతా (స్యా.)] కత్తుకమ్యతా కుసలో ధమ్మచ్ఛన్దో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛన్దో’’. ఇమం ఛన్దం జనేతి సఞ్జనేతి ఉట్ఠపేతి సముట్ఠపేతి [ఉట్ఠాపేతి సముట్ఠాపేతి (స్యా.) ఏవముపరిపి] నిబ్బత్తేతి అభినిబ్బత్తేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఛన్దం జనేతీ’’తి.

౩౯౩. వాయమతీతి. తత్థ కతమో వాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – అయం వుచ్చతి ‘‘వాయామో’’. ఇమినా వాయామేన ఉపేతో హోతి సముపేతో ఉపాగతో సముపాగతో ఉపపన్నో సమ్పన్నో సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘వాయమతీ’’తి.

౩౯౪. వీరియం ఆరభతీతి. తత్థ కతమం వీరియం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘వీరియం’’. ఇమం వీరియం ఆరభతి సమారభతి ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘వీరియం ఆరభతీ’’తి.

౩౯౫. చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి. తత్థ కతమం చిత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘చిత్తం’’. ఇమం చిత్తం పగ్గణ్హాతి సమ్పగ్గణ్హాతి ఉపత్థమ్భేతి పచ్చుపత్థమ్భేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘చిత్తం పగ్గణ్హాతీ’’తి.

౩౯౬. పదహతీతి. తత్థ కతమం పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘పధానం’’. ఇమినా పధానేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘పదహతీ’’తి.

౩౯౭. కథఞ్చ భిక్ఖు ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? తత్థ కతమే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా? తీణి అకుసలమూలాని – లోభో, దోసో, మోహో. తదేకట్ఠా చ కిలేసా. తంసమ్పయుత్తో వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, తంసముట్ఠానం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా’’. ఇతి ఇమేసం ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౩౯౮. ఛన్దం జనేతీతి. తత్థ కతమో ఛన్దో? యో ఛన్దో ఛన్దికతా కత్తుకమ్యతా కుసలో ధమ్మచ్ఛన్దో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛన్దో’’. ఇమం ఛన్దం జనేతి సఞ్జనేతి ఉట్ఠపేతి సముట్ఠపేతి నిబ్బత్తేతి అభినిబ్బత్తేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఛన్దం జనేతీ’’తి.

౩౯౯. వాయమతీతి. తత్థ కతమో వాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – అయం వుచ్చతి ‘‘వాయామో’’. ఇమినా వాయామేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘వాయమతీ’’తి.

౪౦౦. వీరియం ఆరభతీతి. తత్థ కతమం వీరియం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘వీరియం’’. ఇమం వీరియం ఆరభతి సమారభతి ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘వీరియం ఆరభతీ’’తి.

౪౦౧. చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి. తత్థ కతమం చిత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘చిత్తం’’. ఇమం చిత్తం పగ్గణ్హాతి సమ్పగ్గణ్హాతి ఉపత్థమ్భేతి పచ్చుపత్థమ్భేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘చిత్తం పగ్గణ్హాతీ’’తి.

౪౦౨. పదహతీతి. తత్థ కతమం పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘పధానం’’. ఇమినా పధానేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘పదహతీ’’తి.

౪౦౩. కథఞ్చ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? తత్థ కతమే అనుప్పన్నా కుసలా ధమ్మా? తీణి కుసలమూలాని – అలోభో, అదోసో, అమోహో. తంసమ్పయుత్తో వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో. తంసముట్ఠానం కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, మనోకమ్మం – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అనుప్పన్నా కుసలా ధమ్మా’’. ఇతి ఇమేసం అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౦౪. ఛన్దం జనేతీతి…పే… వాయమతీతి…పే… వీరియం ఆరభతీతి…పే… చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి…పే… పదహతీతి. తత్థ కతమం పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో …పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘పధానం’’. ఇమినా పధానేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘పదహతీ’’తి.

౪౦౫. కథఞ్చ భిక్ఖు ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? తత్థ కతమే ఉప్పన్నా కుసలా ధమ్మా? తీణి కుసలమూలాని – అలోభో, అదోసో, అమోహో. తంసమ్పయుత్తో వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, తంసముట్ఠానం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘ఉప్పన్నా కుసలా ధమ్మా’’. ఇతి ఇమేసం ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౦౬. ఠితియాతి. యా ఠితి సో అసమ్మోసో, యో అసమ్మోసో సో భియ్యోభావో, యో భియ్యోభావో తం వేపుల్లం, యం వేపుల్లం సా భావనా, యా భావనా సా పారిపూరీ.

౪౦౭. ఛన్దం జనేతీతి…పే… వాయమతీతి…పే… వీరియం ఆరభతీతి…పే… చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి…పే… పదహతీతి. తత్థ కతమం పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘పధానం’’. ఇమినా పధానేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘పదహతీ’’తి.

సుత్తన్తభాజనీయం.