౨. అభిధమ్మభాజనీయం

౪౦౮. చత్తారో సమ్మప్పధానా – ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౦౯. కథఞ్చ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౧౦. ఛన్దం జనేతీతి. తత్థ కతమో ఛన్దో? యో ఛన్దో ఛన్దికతా కత్తుకమ్యతా కుసలో ధమ్మచ్ఛన్దో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛన్దో’’. ఇమం ఛన్దం జనేతి సఞ్జనేతి ఉట్ఠపేతి సముట్ఠపేతి నిబ్బత్తేతి అభినిబ్బత్తేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఛన్దం జనేతీ’’తి.

౪౧౧. వాయమతీతి. తత్థ కతమో వాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘వాయామో’’. ఇమినా వాయామేన ఉపేతో హోతి సముపేతో ఉపాగతో సముపాగతో ఉపపన్నో సమ్పన్నో సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘వాయమతీ’’తి.

౪౧౨. వీరియం ఆరభతీతి. తత్థ కతమం వీరియం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘వీరియం’’. ఇమం వీరియం ఆరభతి సమారభతి ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘వీరియం ఆరభతీ’’తి.

౪౧౩. చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి. తత్థ కతమం చిత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘చిత్తం’’. ఇమం చిత్తం పగ్గణ్హాతి సమ్పగ్గణ్హాతి ఉపత్థమ్భేతి పచ్చుపత్థమ్భేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘చిత్తం పగ్గణ్హాతీ’’తి.

౪౧౪. పదహతీతి. తత్థ కతమం సమ్మప్పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సమ్మప్పధానం’’. అవసేసా ధమ్మా సమ్మప్పధానసమ్పయుత్తా.

౪౧౫. కథఞ్చ భిక్ఖు ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౧౬. ఛన్దం జనేతీతి…పే… వాయమతీతి…పే… వీరియం ఆరభతీతి…పే… చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి…పే… పదహతీతి. తత్థ కతమం సమ్మప్పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సమ్మప్పధానం’’. అవసేసా ధమ్మా సమ్మప్పధానసమ్పయుత్తా.

౪౧౭. కథఞ్చ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౧౮. ఛన్దం జనేతీతి…పే… వాయమతీతి…పే… వీరియం ఆరభతీతి…పే… చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి…పే… పదహతీతి. తత్థ కతమం సమ్మప్పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో …పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సమ్మప్పధానం’’. అవసేసా ధమ్మా సమ్మప్పధానసమ్పయుత్తా.

౪౧౯. కథఞ్చ భిక్ఖు ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

౪౨౦. ఠితియాతి. యా ఠితి సో అసమ్మోసో, యో అసమ్మోసో సో భియ్యోభావో, యో భియ్యోభావో తం వేపుల్లం, యం వేపుల్లం సా భావనా, యా భావనా సా పారిపూరీ.

౪౨౧. ఛన్దం జనేతీతి. తత్థ కతమో ఛన్దో? యో ఛన్దో ఛన్దికతా కత్తుకమ్యతా కుసలో ధమ్మచ్ఛన్దో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛన్దో’’. ఇమం ఛన్దం జనేతి సఞ్జనేతి ఉట్ఠపేతి సముట్ఠపేతి నిబ్బత్తేతి అభినిబ్బత్తేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఛన్దం జనేతీ’’తి.

౪౨౨. వాయమతీతి. తత్థ కతమో వాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘వాయామో’’. ఇమినా వాయామేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో. తేన వుచ్చతి ‘‘వాయమతీ’’తి.

౪౨౩. వీరియం ఆరభతీతి. తత్థ కతమం వీరియం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘వీరియం’’. ఇమం వీరియం ఆరభతి సమారభతి ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘వీరియం ఆరభతీ’’తి.

౪౨౪. చిత్తం పగ్గణ్హాతీతి. తత్థ కతమం చిత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘చిత్తం’’. ఇమం చిత్తం పగ్గణ్హాతి సమ్పగ్గణ్హాతి ఉపత్థమ్భేతి పచ్చుపత్థమ్భేతి. తేన వుచ్చతి ‘‘చిత్తం పగ్గణ్హాతీ’’తి.

౪౨౫. పదహతీతి. తత్థ కతమం సమ్మప్పధానం? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సమ్మప్పధానం’’. అవసేసా ధమ్మా సమ్మప్పధానసమ్పయుత్తా.

౪౨౬. తత్థ కతమం సమ్మప్పధానం? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, యో తస్మిం సమయే చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సమ్మప్పధానం’’. అవసేసా ధమ్మా సమ్మప్పధానసమ్పయుత్తా.

అభిధమ్మభాజనీయం.