౫. పచ్చయచతుక్కం

౨౪౮. కతమే ధమ్మా అకుసలా? యస్మిం సమయే అకుసలం చిత్తం ఉప్పన్నం హోతి సోమనస్ససహగతం దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తం రూపారమ్మణం వా సద్దారమ్మణం వా గన్ధారమ్మణం వా రసారమ్మణం వా ఫోట్ఠబ్బారమ్మణం వా ధమ్మారమ్మణం వా యం యం వా పనారబ్భ, తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౪౯. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం [చేతయితత్తం (సీ. క.)] – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం? యం చిత్తం మనో మానసం హదయం పణ్డరం మనో మనాయతనం మనిన్ద్రియం విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం’’.

తత్థ కతమం నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం? యం చిత్తం మనో మానసం హదయం పణ్డరం మనో మనాయతనం మనిన్ద్రియం విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో’’.

తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా? యం చేతసికం సాతం చేతసికం సుఖం చేతోసమ్ఫస్సజం సాతం సుఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా సాతా సుఖా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా’’.

తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా? యో రాగో సారాగో అనునయో అనురోధో నన్దీ నన్దిరాగో చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా’’.

తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం? యా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో [విపరియేసగ్గాహో (బహూసు)] – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం’’.

తత్థ కతమో ఉపాదానపచ్చయా భవో? ఠపేత్వా ఉపాదానం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపాదానపచ్చయా భవో’’.

తత్థ కతమా భవపచ్చయా జాతి? యా తేసం తేసం ధమ్మానం జాతి సఞ్జాతి నిబ్బత్తి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో – అయం వుచ్చతి ‘‘భవపచ్చయా జాతి’’.

తత్థ కతమం జాతిపచ్చయా జరామరణం? అత్థి జరా, అత్థి మరణం. తత్థ కతమా జరా? యా తేసం తేసం ధమ్మానం జరా జీరణతా ఆయునో సంహాని – అయం వుచ్చతి ‘‘జరా’’. తత్థ కతమం మరణం? యో తేసం తేసం ధమ్మానం ఖయో వయో భేదో పరిభేదో అనిచ్చతా అన్తరధానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘మరణం’’. ఇతి అయఞ్చ జరా, ఇదఞ్చ మరణం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణం’’.

ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీతి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సఙ్గతి హోతి, సమాగమో హోతి, సమోధానం హోతి, పాతుభావో హోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౫౦. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౧. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం’’.

నామపచ్చయా ఫస్సోతి. తత్థ కతమం నామం? ఠపేత్వా ఫస్సం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’.

తత్థ కతమో నామపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఫస్సో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౩. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం? అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చక్ఖాయతనస్స ఉపచయో, సోతాయతనస్స ఉపచయో, ఘానాయతనస్స ఉపచయో, జివ్హాయతనస్స ఉపచయో, కాయాయతనస్స ఉపచయో, యం వా పనఞ్ఞమ్పి అత్థి రూపం చిత్తజం చిత్తహేతుకం చిత్తసముట్ఠానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం’’.

నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? యం రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౫౪. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౫. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

నామరూపపచ్చయా సళాయతనన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చత్తారో చ మహాభూతా, యఞ్చ రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా సళాయతనం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతనం’’.

పచ్చయచతుక్కం.