౬. హేతుచతుక్కం

౨౫౬. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౭. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం’’.

తత్థ కతమం నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో’’.

తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా? యం చేతసికం సాతం చేతసికం సుఖం చేతోసమ్ఫస్సజం సాతం సుఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా సాతా సుఖా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా’’.

తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా? యో రాగో సారాగో…పే… చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా’’.

తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం? యా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం…పే… తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి’’తి.

౨౫౮. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౯. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం.

నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకోతి. తత్థ కతమం నామం? ఠపేత్వా ఫస్సం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’.

తత్థ కతమో నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౬౦. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౧. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం? అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చక్ఖాయతనస్స ఉపచయో, సోతాయతనస్స ఉపచయో, ఘానాయతనస్స ఉపచయో, జివ్హాయతనస్స ఉపచయో, కాయాయతనస్స ఉపచయో, యం వా పనఞ్ఞమ్పి అత్థి రూపం చిత్తజం చిత్తహేతుకం చిత్తసముట్ఠానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం’’.

నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? యం రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౬౨. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౩. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చత్తారో చ మహాభూతా, యఞ్చ రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం’’.

హేతుచతుక్కం.