౬. పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గో

౧. సుత్తన్తభాజనీయం

౨౨౫. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౨౬. తత్థ కతమా అవిజ్జా? దుక్ఖే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖసముదయే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే అఞ్ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అఞ్ఞాణం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా? పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో, కాయసఙ్ఖారో, వచీసఙ్ఖారో, చిత్తసఙ్ఖారో.

తత్థ కతమో పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో? కుసలా చేతనా కామావచరా రూపావచరా దానమయా సీలమయా భావనామయా – అయం వుచ్చతి ‘‘పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమో అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో? అకుసలా చేతనా కామావచరా – అయం వుచ్చతి ‘‘అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమో ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో? కుసలా చేతనా అరూపావచరా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమో కాయసఙ్ఖారో? కాయసఞ్చేతనా కాయసఙ్ఖారో, వచీసఞ్చేతనా వచీసఙ్ఖారో, మనోసఞ్చేతనా చిత్తసఙ్ఖారో. ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా’’.

౨౨౭. తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం? చక్ఖువిఞ్ఞాణం, సోతవిఞ్ఞాణం, ఘానవిఞ్ఞాణం, జివ్హావిఞ్ఞాణం, కాయవిఞ్ఞాణం, మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం’’.

౨౨౮. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం? అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చత్తారో మహాభూతా, చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం’’.

౨౨౯. తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా సళాయతనం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతనం’’.

౨౩౦. తత్థ కతమో సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో? చక్ఖుసమ్ఫస్సో సోతసమ్ఫస్సో ఘానసమ్ఫస్సో జివ్హాసమ్ఫస్సో కాయసమ్ఫస్సో మనోసమ్ఫస్సో – అయం వుచ్చతి ‘‘సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో’’.

౨౩౧. తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా? చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా, సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా, ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా, జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా, కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా, మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా’’.

౨౩౨. తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా? రూపతణ్హా, సద్దతణ్హా, గన్ధతణ్హా, రసతణ్హా, ఫోట్ఠబ్బతణ్హా, ధమ్మతణ్హా – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా’’.

౨౩౩. తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం? కాముపాదానం, దిట్ఠుపాదానం, సీలబ్బతుపాదానం, అత్తవాదుపాదానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం’’.

౨౩౪. తత్థ కతమో ఉపాదానపచ్చయా భవో? భవో దువిధేన – అత్థి కమ్మభవో, అత్థి ఉపపత్తిభవో. తత్థ కతమో కమ్మభవో? పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో – అయం వుచ్చతి ‘‘కమ్మభవో’’. సబ్బమ్పి భవగామికమ్మం కమ్మభవో.

తత్థ కతమో ఉపపత్తిభవో? కామభవో, రూపభవో, అరూపభవో, సఞ్ఞాభవో, అసఞ్ఞాభవో, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవో, ఏకవోకారభవో, చతువోకారభవో, పఞ్చవోకారభవో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపపత్తిభవో’’. ఇతి అయఞ్చ కమ్మభవో, అయఞ్చ ఉపపత్తిభవో. అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపాదానపచ్చయా భవో’’.

౨౩౫. తత్థ కతమా భవపచ్చయా జాతి? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జాతి సఞ్జాతి ఓక్కన్తి అభినిబ్బత్తి, ఖన్ధానం పాతుభావో, ఆయతనానం పటిలాభో – అయం వుచ్చతి ‘‘భవపచ్చయా జాతి’’.

౨౩౬. తత్థ కతమం జాతిపచ్చయా జరామరణం? అత్థి జరా, అత్థి మరణం. తత్థ కతమా జరా? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జరా జీరణతా ఖణ్డిచ్చం పాలిచ్చం వలిత్తచతా ఆయునో సంహాని ఇన్ద్రియానం పరిపాకో – అయం వుచ్చతి ‘‘జరా’’.

తత్థ కతమం మరణం? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హా తమ్హా సత్తనికాయా చుతి చవనతా భేదో అన్తరధానం మచ్చు మరణం కాలకిరియా [కాలంకిరియా (క.)] ఖన్ధానం భేదో కళేవరస్స నిక్ఖేపో జీవితిన్ద్రియస్సుపచ్ఛేదో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘మరణం’’. ఇతి అయఞ్చ జరా, ఇదఞ్చ మరణం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణం’’.

౨౩౭. తత్థ కతమో సోకో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స సోకో సోచనా సోచితత్తం అన్తోసోకో అన్తోపరిసోకో చేతసో పరిజ్ఝాయనా దోమనస్సం సోకసల్లం – అయం వుచ్చతి ‘‘సోకో’’.

౨౩౮. తత్థ కతమో పరిదేవో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పనా లాలప్పితత్తం – అయం వుచ్చతి పరిదేవో’’.

౨౩౯. తత్థ కతమం దుక్ఖం? యం కాయికం అసాతం కాయికం దుక్ఖం కాయసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం కాయసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

౨౪౦. తత్థ కతమం దోమనస్సం? యం చేతసికం అసాతం, చేతసికం దుక్ఖం, చేతోసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం, చేతోసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దోమనస్సం’’.

౨౪౧. తత్థ కతమో ఉపాయాసో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆయాసో ఉపాయాసో ఆయాసితత్తం ఉపాయాసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపాయాసో’’.

౨౪౨. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీతి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సఙ్గతి హోతి, సమాగమో హోతి, సమోధానం హోతి, పాతుభావో హోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

సుత్తన్తభాజనీయం.

౨. అభిధమ్మభాజనీయం

౧. పచ్చయచతుక్కం

౨౪౩. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

పచ్చయచతుక్కం.

౨. హేతుచతుక్కం

౨౪౪. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

హేతుచతుక్కం.

౩. సమ్పయుత్తచతుక్కం

౨౪౫. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామసమ్పయుత్తం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం, నామపచ్చయా ఫస్సో నామసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం నామం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపసమ్పయుత్తం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం నామం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామసమ్పయుత్తం ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం ఉపాదానసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

సమ్పయుత్తచతుక్కం.

౪. అఞ్ఞమఞ్ఞచతుక్కం

౨౪౬. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జా; సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయాపి సఙ్ఖారో; విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయాపి విఞ్ఞాణం; నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయాపి నామం; ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయాపి ఛట్ఠాయతనం; ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయాపి ఫస్సో; వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయాపి వేదనా; తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయాపి తణ్హా; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జా; సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయాపి సఙ్ఖారో; విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయాపి విఞ్ఞాణం; నామపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయాపి నామం; ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయాపి ఫస్సో; వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయాపి వేదనా; తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయాపి తణ్హా; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జా; సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయాపి సఙ్ఖారో; విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయాపి విఞ్ఞాణం; నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయాపి నామరూపం; ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయాపి ఛట్ఠాయతనం; ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయాపి ఫస్సో; వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయాపి వేదనా; తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయాపి తణ్హా; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయాపి అవిజ్జా; సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయాపి సఙ్ఖారో; విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయాపి విఞ్ఞాణం; నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయాపి నామరూపం; ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయాపి ఛట్ఠాయతనం; ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయాపి ఫస్సో; వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయాపి వేదనా; తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయాపి తణ్హా; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

అఞ్ఞమఞ్ఞచతుక్కం.

మాతికా

౨౪౭. సఙ్ఖారపచ్చయా అవిజ్జా…పే… విఞ్ఞాణపచ్చయా అవిజ్జా…పే… నామపచ్చయా అవిజ్జా…పే… ఛట్ఠాయతనపచ్చయా అవిజ్జా…పే… ఫస్సపచ్చయా అవిజ్జా…పే… వేదనాపచ్చయా అవిజ్జా…పే… తణ్హాపచ్చయా అవిజ్జా…పే… ఉపాదానపచ్చయా అవిజ్జా…పే… అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

మాతికా.

౫. పచ్చయచతుక్కం

౨౪౮. కతమే ధమ్మా అకుసలా? యస్మిం సమయే అకుసలం చిత్తం ఉప్పన్నం హోతి సోమనస్ససహగతం దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తం రూపారమ్మణం వా సద్దారమ్మణం వా గన్ధారమ్మణం వా రసారమ్మణం వా ఫోట్ఠబ్బారమ్మణం వా ధమ్మారమ్మణం వా యం యం వా పనారబ్భ, తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౪౯. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం [చేతయితత్తం (సీ. క.)] – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం? యం చిత్తం మనో మానసం హదయం పణ్డరం మనో మనాయతనం మనిన్ద్రియం విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం’’.

తత్థ కతమం నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం? యం చిత్తం మనో మానసం హదయం పణ్డరం మనో మనాయతనం మనిన్ద్రియం విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో’’.

తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా? యం చేతసికం సాతం చేతసికం సుఖం చేతోసమ్ఫస్సజం సాతం సుఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా సాతా సుఖా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా’’.

తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా? యో రాగో సారాగో అనునయో అనురోధో నన్దీ నన్దిరాగో చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా’’.

తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం? యా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారో దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో [విపరియేసగ్గాహో (బహూసు)] – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం’’.

తత్థ కతమో ఉపాదానపచ్చయా భవో? ఠపేత్వా ఉపాదానం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపాదానపచ్చయా భవో’’.

తత్థ కతమా భవపచ్చయా జాతి? యా తేసం తేసం ధమ్మానం జాతి సఞ్జాతి నిబ్బత్తి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో – అయం వుచ్చతి ‘‘భవపచ్చయా జాతి’’.

తత్థ కతమం జాతిపచ్చయా జరామరణం? అత్థి జరా, అత్థి మరణం. తత్థ కతమా జరా? యా తేసం తేసం ధమ్మానం జరా జీరణతా ఆయునో సంహాని – అయం వుచ్చతి ‘‘జరా’’. తత్థ కతమం మరణం? యో తేసం తేసం ధమ్మానం ఖయో వయో భేదో పరిభేదో అనిచ్చతా అన్తరధానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘మరణం’’. ఇతి అయఞ్చ జరా, ఇదఞ్చ మరణం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణం’’.

ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీతి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సఙ్గతి హోతి, సమాగమో హోతి, సమోధానం హోతి, పాతుభావో హోతి. తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౫౦. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం, నామపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౧. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం’’.

నామపచ్చయా ఫస్సోతి. తత్థ కతమం నామం? ఠపేత్వా ఫస్సం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’.

తత్థ కతమో నామపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఫస్సో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౩. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం? అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చక్ఖాయతనస్స ఉపచయో, సోతాయతనస్స ఉపచయో, ఘానాయతనస్స ఉపచయో, జివ్హాయతనస్స ఉపచయో, కాయాయతనస్స ఉపచయో, యం వా పనఞ్ఞమ్పి అత్థి రూపం చిత్తజం చిత్తహేతుకం చిత్తసముట్ఠానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం’’.

నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? యం రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౫౪. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౫. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

నామరూపపచ్చయా సళాయతనన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చత్తారో చ మహాభూతా, యఞ్చ రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా సళాయతనం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతనం’’.

పచ్చయచతుక్కం.

౬. హేతుచతుక్కం

౨౫౬. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౭. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం’’.

తత్థ కతమం నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామహేతుకం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో’’.

తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా? యం చేతసికం సాతం చేతసికం సుఖం చేతోసమ్ఫస్సజం సాతం సుఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా సాతా సుఖా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా’’.

తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా? యో రాగో సారాగో…పే… చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా’’.

తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం? యా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం…పే… తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి’’తి.

౨౫౮. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౫౯. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం.

నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకోతి. తత్థ కతమం నామం? ఠపేత్వా ఫస్సం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’.

తత్థ కతమో నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఫస్సో నామహేతుకో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౬౦. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౧. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం? అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చక్ఖాయతనస్స ఉపచయో, సోతాయతనస్స ఉపచయో, ఘానాయతనస్స ఉపచయో, జివ్హాయతనస్స ఉపచయో, కాయాయతనస్స ఉపచయో, యం వా పనఞ్ఞమ్పి అత్థి రూపం చిత్తజం చిత్తహేతుకం చిత్తసముట్ఠానం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం’’.

నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? యం రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామరూపహేతుకం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో’’…పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౬౨. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాహేతుకో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారహేతుకం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం విఞ్ఞాణహేతుకం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనహేతుకో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్సహేతుకా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాహేతుకా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాహేతుకం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౩. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకన్తి. అత్థి నామం, అత్థి రూపం. తత్థ కతమం నామం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’. తత్థ కతమం రూపం? చత్తారో చ మహాభూతా, యఞ్చ రూపం నిస్సాయ మనోవిఞ్ఞాణధాతు వత్తతి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘రూపం’’. ఇతి ఇదఞ్చ నామం, ఇదఞ్చ రూపం. ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపం’’.

తత్థ కతమం నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం? చక్ఖాయతనం, సోతాయతనం, ఘానాయతనం, జివ్హాయతనం, కాయాయతనం, మనాయతనం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతనం నామరూపహేతుకం’’.

హేతుచతుక్కం.

౭. సమ్పయుత్తచతుక్కం

తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం, నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామసమ్పయుత్తం, ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౫. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

తత్థ కతమో అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో? యా చేతనా సఞ్చేతనా సఞ్చేతయితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో’’.

తత్థ కతమం సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం’’.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం’’.

తత్థ కతమం నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామసమ్పయుత్తం? యం చిత్తం మనో మానసం…పే… తజ్జామనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామపచ్చయా ఛట్ఠాయతనం నామసమ్పయుత్తం’’.

తత్థ కతమో ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో? యో ఫస్సో ఫుసనా సమ్ఫుసనా సమ్ఫుసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఛట్ఠాయతనపచ్చయా ఫస్సో ఛట్ఠాయతనసమ్పయుత్తో’’.

తత్థ కతమా ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా? యం చేతసికం సాతం చేతసికం సుఖం చేతోసమ్ఫస్సజం సాతం సుఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా సాతా సుఖా వేదనా – అయం వుచ్చతి ‘‘ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా’’.

తత్థ కతమా వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా? యో రాగో సారాగో…పే… చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా’’.

తత్థ కతమం తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం? యా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం…పే… తిత్థాయతనం విపరియాసగ్గాహో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం’’ …పే… తేన వుచ్చతి ‘‘ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’తి.

౨౬౬. తస్మిం సమయే అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారో అవిజ్జాసమ్పయుత్తో, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారసమ్పయుత్తం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామం విఞ్ఞాణసమ్పయుత్తం, నామపచ్చయా ఫస్సో నామసమ్పయుత్తో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా ఫస్ససమ్పయుత్తా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా వేదనాసమ్పయుత్తా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం తణ్హాసమ్పయుత్తం; ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

౨౬౭. తత్థ కతమా అవిజ్జా? యం అఞ్ఞాణం అదస్సనం…పే… అవిజ్జాలఙ్గీ మోహో అకుసలమూలం – అయం వుచ్చతి ‘‘అవిజ్జా’’.

నామపచ్చయా ఫస్సో నామసమ్పయుత్తోతి. తత్థ కతమం నామం? ఠపేత్వా ఫస్సం, వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘నామం’’.