౭. సత్తకనిద్దేసో

(౧) సత్తానుసయా

౯౪౯. తత్థ కతమే సత్తానుసయా? కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో, మానానుసయో, దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో – ఇమే సత్త అనుసయా.

(౨) సత్త సంయోజనాని

తత్థ కతమాని సత్త సంయోజనాని? కామరాగసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, మానసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, భవరాగసంయోజనం, అవిజ్జాసంయోజనం – ఇమాని సత్త సంయోజనాని.

(౩) సత్త పరియుట్ఠానాని

తత్థ కతమాని సత్త పరియుట్ఠానాని? కామరాగపరియుట్ఠానం, పటిఘపరియుట్ఠానం, మానపరియుట్ఠానం, దిట్ఠిపరియుట్ఠానం, విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం, భవరాగపరియుట్ఠానం, అవిజ్జాపరియుట్ఠానం – ఇమాని సత్త పరియుట్ఠానాని.

(౪) సత్త అసద్ధమ్మా

౯౫౦. తత్థ కతమే సత్త అసద్ధమ్మా? అస్సద్ధో హోతి, అహిరికో హోతి, అనోత్తప్పీ హోతి, అప్పస్సుతో హోతి, కుసీతో హోతి, ముట్ఠస్సతీ హోతి, దుప్పఞ్ఞో హోతి – ఇమే సత్త అసద్ధమ్మా.

(౫) సత్త దుచ్చరితాని

తత్థ కతమాని సత్త దుచ్చరితాని? పాణాతిపాతో, అదిన్నాదానం, కామేసుమిచ్ఛాచారో, ముసావాదో, పిసుణా వాచా, ఫరుసా వాచా, సమ్ఫప్పలాపో – ఇమాని సత్త దుచ్చరితాని.

(౬) సత్త మానా

తత్థ కతమే సత్త మానా? మానో, అతిమానో, మానాతిమానో, ఓమానో, అధిమానో, అస్మిమానో, మిచ్ఛామానో – ఇమే సత్త మానా.

(౭) సత్త దిట్ఠియో

౯౫౧. (క) తత్థ కతమా సత్త దిట్ఠియో? ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవంవాదీ హోతి ఏవందిట్ఠి – ‘‘యతో ఖో, భో, అయం అత్తా రూపీ చాతుమహాభూతికో [చాతుమ్మహాభూతికో (సీ. స్యా.)] మాతాపేత్తికసమ్భవో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(ఖ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో భో అఞ్ఞో అత్తా దిబ్బో రూపీ కామావచరో కబళీకారభక్ఖో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మాసముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(గ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా దిబ్బో రూపీ మనోమయో సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గీ అహీనిన్ద్రియో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(ఘ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా అనన్తో ఆకాసోతి ఆకాసానఞ్చాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(ఙ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ అనన్తం విఞ్ఞాణన్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(చ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.

(ఛ) తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో పన ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి. ‘నేసో నత్థీ’తి వదామి. నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి. ఇమా సత్త దిట్ఠియో.

సత్తకం.