౧౦. దసకనిద్దేసో

౮౦౯. (౧) తత్థ కతమం తథాగతస్స ఠానఞ్చ ఠానతో అట్ఠానఞ్చ అట్ఠానతో యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో కఞ్చి సఙ్ఖారం నిచ్చతో ఉపగచ్ఛేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పుథుజ్జనో కఞ్చి సఙ్ఖారం నిచ్చతో ఉపగచ్ఛేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో కఞ్చి సఙ్ఖారం సుఖతో ఉపగచ్ఛేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పుథుజ్జనో కఞ్చి సఙ్ఖారం సుఖతో ఉపగచ్ఛేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో కఞ్చి ధమ్మం అత్థతో ఉపగచ్ఛేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పుథుజ్జనో కఞ్చి ధమ్మం అత్థతో ఉపగచ్ఛేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో మాతరం జీవితా వోరోపేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పుథుజ్జనో మాతరం జీవితా వోరోపేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో పితరం జీవితా వోరోపేయ్య…పే… అరహన్తం జీవితా వోరోపేయ్య…పే… పదుట్ఠేన చిత్తేన తథాగతస్స లోహితం ఉప్పాదేయ్య…పే… సఙ్ఘం భిన్దేయ్య…పే… అఞ్ఞం సత్థారం ఉద్దిసేయ్య…పే… అట్ఠమం భవం నిబ్బత్తేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పుథుజ్జనో అట్ఠమం భవం నిబ్బత్తేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జేయ్యుం, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ఏకో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉప్పజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే రాజానో చక్కవత్తీ [చక్కవత్తి (సీ. స్యా.)] అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జేయ్యుం, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ఏకో రాజా చక్కవత్తీ ఉప్పజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఇత్థీ అరహం అస్స సమ్మాసమ్బుద్ధో, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పురిసో అరహం అస్స సమ్మాసమ్బుద్ధో, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఇత్థీ రాజా అస్స చక్కవత్తీ, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పురిసో రాజా అస్స చక్కవత్తీ, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఇత్థీ సక్కత్తం కరేయ్య, మారత్తం కరేయ్య, బ్రహ్మత్తం కరేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం పురిసో సక్కత్తం కరేయ్య, మారత్తం కరేయ్య, బ్రహ్మత్తం కరేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం కాయదుచ్చరితస్స ఇట్ఠో కన్తో మనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం కాయదుచ్చరితస్స అనిట్ఠో అకన్తో అమనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం వచీదుచ్చరితస్స…పే… యం మనోదుచ్చరితస్స ఇట్ఠో కన్తో మనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం వచీదుచ్చరితస్స…పే… యం మనోదుచ్చరితస్స అనిట్ఠో అకన్తో అమనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం కాయసుచరితస్స అనిట్ఠో అకన్తో అమనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం కాయసుచరితస్స ఇట్ఠో కన్తో మనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం వచీసుచరితస్స…పే… యం మనోసుచరితస్స అనిట్ఠో అకన్తో అమనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం వచీసుచరితస్స…పే… యం మనోసుచరితస్స ఇట్ఠో కన్తో మనాపో విపాకో నిబ్బత్తేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం కాయదుచ్చరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం కాయదుచ్చరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం వచీదుచ్చరితసమఙ్గీ…పే… యం మనోదుచ్చరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం వచీదుచ్చరితసమఙ్గీ…పే… యం మనోదుచ్చరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి.

‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం కాయసుచరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం కాయసుచరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం వచీసుచరితసమఙ్గీ…పే… యం మనోసుచరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం వచీసుచరితసమఙ్గీ …పే… యం మనోసుచరితసమఙ్గీ తన్నిదానం తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి పజానాతి. ‘‘యే యే ధమ్మా యేసం యేసం ధమ్మానం హేతూ పచ్చయా ఉపాదాయ తం తం ఠానం, యే యే ధమ్మా యేసం యేసం ధమ్మానం న హేతూ అప్పచ్చయా ఉపాదాయ తం తం అట్ఠాన’’న్తి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స ఠానఞ్చ ఠానతో అట్ఠానఞ్చ అట్ఠానతో యథాభూతం ఞాణం.

౮౧౦. (౨) తత్థ కతమం తథాగతస్స అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో పజానాతి – ‘‘అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని గతిసమ్పత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని ఉపధిసమ్పత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని కాలసమ్పత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని పయోగసమ్పత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి.

‘‘అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని గతివిపత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని ఉపధివిపత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని కాలవిపత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని పాపకాని కమ్మసమాదానాని పయోగవిపత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి.

‘‘అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని గతివిపత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని ఉపధివిపత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని కాలవిపత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని పయోగవిపత్తిపటిబాళ్హాని న విపచ్చన్తి.

‘‘అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని గతిసమ్పత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని ఉపధిసమ్పత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని కాలసమ్పత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తి. అత్థేకచ్చాని కల్యాణాని కమ్మసమాదానాని పయోగసమ్పత్తిం ఆగమ్మ విపచ్చన్తీ’’తి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం ఞాణం.

౮౧౧. (౩) తత్థ కతమం తథాగతస్స సబ్బత్థగామినిం పటిపదం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా నిరయగామీ’’తి [నిరయగామినీతి (స్యా.)] పజానాతి, ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా తిరచ్ఛానయోనిగామీ’’తి [తిరచ్ఛానగామినీతి (స్యా.) ఏవముపరిపి. అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] పజానాతి, ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా పేత్తివిసయగామీ’’తి పజానాతి, ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా మనుస్సలోకగామీ’’తి పజానాతి, ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా దేవలోకగామీ’’తి పజానాతి, ‘‘అయం మగ్గో అయం పటిపదా నిబ్బానగామీ’’తి పజానాతీతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స సబ్బత్థగామినిం పటిపదం యథాభూతం ఞాణం.

౮౧౨. (౪) తత్థ కతమం తథాగతస్స అనేకధాతునానాధాతులోకం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో ఖన్ధనానత్తం పజానాతి, ఆయతననానత్తం పజానాతి, ధాతునానత్తం పజానాతి, అనేకధాతునానాధాతులోకనానత్తం పజానాతీతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స అనేకధాతునానాధాతులోకం యథాభూతం ఞాణం.

౮౧౩. (౫) తత్థ కతమం తథాగతస్స సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో పజానాతి – ‘‘సన్తి సత్తా హీనాధిముత్తికా, సన్తి సత్తా పణీతాధిముత్తికా. హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి. పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి.

‘‘అతీతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు, పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు.

‘‘అనాగతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తి, పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తీ’’తి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం ఞాణం.

౮౧౪. (౬) తత్థ కతమం తథాగతస్స పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో సత్తానం ఆసయం పజానాతి, అనుసయం పజానాతి, చరితం పజానాతి, అధిముత్తిం పజానాతి, అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే భబ్బాభబ్బే సత్తే పజానాతి.

౮౧౫. కతమో చ సత్తానం ఆసయో? ‘‘సస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అన్తవా లోకో’’తి వా, ‘‘అనన్తవా లోకో’’తి వా, ‘‘తం జీవం తం సరీర’’న్తి వా, ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’న్తి వా, ‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, ‘‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ‘‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ఇతి భవదిట్ఠిసన్నిస్సితా వా సత్తా హోన్తి విభవదిట్ఠిసన్నిస్సితా వా. ఏతే వా పన ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ ఇదప్పచ్చయతా పటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అనులోమికా ఖన్తి పటిలద్ధా హోతి యథాభూతం ఞాణం. అయం సత్తానం ఆసయో.

౮౧౬. కతమో చ సత్తానం అనుసయో? సత్తానుసయా – కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో, మానానుసయో, దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో. యం లోకే పియరూపం సాతరూపం ఏత్థ సత్తానం రాగానుసయో అనుసేతి. యం లోకే అప్పియరూపం అసాతరూపం ఏత్థ సత్తానం పటిఘానుసయో అనుసేతి. ఇతి ఇమేసు ద్వీసు ధమ్మేసు అవిజ్జానుపతితా. తదేకట్ఠో మానో చ దిట్ఠి చ విచికిచ్ఛా చ దట్ఠబ్బా. అయం సత్తానం అనుసయో.

౮౧౭. కతమఞ్చ సత్తానం చరితం? పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో, పరిత్తభూమకో వా మహాభూమకో వా – ఇదం సత్తానం చరితం.

౮౧౮. కతమా చ సత్తానం అధిముత్తి? సన్తి సత్తా హీనాధిముత్తికా, సన్తి సత్తా పణీతాధిముత్తికా. హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి. పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి.

అతీతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు. పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు.

అనాగతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తి. పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తి. అయం సత్తానం అధిముత్తి.

౮౧౯. కతమే తే సత్తా మహారజక్ఖా? దస కిలేసవత్థూని – లోభో, దోసో, మోహో, మానో, దిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, థినం, ఉద్ధచ్చం, అహిరికం, అనోత్తప్పం. యేసం సత్తానం ఇమాని దస కిలేసవత్థూని ఆసేవితాని భావితాని బహులీకతాని ఉస్సదగతాని, ఇమే తే సత్తా మహారజక్ఖా.

౮౨౦. కతమే తే సత్తా అప్పరజక్ఖా? యేసం సత్తానం ఇమాని దస కిలేసవత్థూని అనాసేవితాని అభావితాని అబహులీకతాని అనుస్సదగతాని, ఇమే తే సత్తా అప్పరజక్ఖా.

౮౨౧. కతమే తే సత్తా ముదిన్ద్రియా? పఞ్చిన్ద్రియాని – సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. యేసం సత్తానం ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని అనాసేవితాని అభావితాని అబహులీకతాని అనుస్సదగతాని, ఇమే తే సత్తా ముదిన్ద్రియా.

౮౨౨. కతమే తే సత్తా తిక్ఖిన్ద్రియా? యేసం సత్తానం ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ఆసేవితాని భావితాని బహులీకతాని ఉస్సదగతాని, ఇమే తే సత్తా తిక్ఖిన్ద్రియా.

౮౨౩. కతమే తే సత్తా ద్వాకారా? యే తే సత్తా పాపాసయా పాపానుసయా పాపచరితా పాపాధిముత్తికా మహారజక్ఖా ముదిన్ద్రియా, ఇమే తే సత్తా ద్వాకారా.

౮౨౪. కతమే తే సత్తా స్వాకారా? యే తే సత్తా కల్యాణాసయా కల్యాణచరితా కల్యాణాధిముత్తికా అప్పరజక్ఖా తిక్ఖిన్ద్రియా, ఇమే తే సత్తా స్వాకారా.

౮౨౫. కతమే తే సత్తా దువిఞ్ఞాపయా? యే చ తే సత్తా ద్వాకారా, తేవ తే సత్తా దువిఞ్ఞాపయా. యే చ తే సత్తా స్వాకారా, తేవ తే సత్తా సువిఞ్ఞాపయా.

౮౨౬. కతమే తే సత్తా అభబ్బా? యే తే సత్తా కమ్మావరణేన సమన్నాగతా కిలేసావరణేన సమన్నాగతా విపాకావరణేన సమన్నాగతా అస్సద్ధా అచ్ఛన్దికా దుప్పఞ్ఞా అభబ్బా నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం, ఇమే తే సత్తా అభబ్బా.

౮౨౭. కతమే తే సత్తా భబ్బా? యే తే సత్తా న కమ్మావరణేన సమన్నాగతా న కిలేసావరణేన సమన్నాగతా న విపాకావరణేన సమన్నాగతా సద్ధా ఛన్దికా పఞ్ఞవన్తో భబ్బా నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం, ఇమే తే సత్తా భబ్బాతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం.

౮౨౮. (౭) తత్థ కతమం తథాగతస్స ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం యథాభూతం ఞాణం? ఝాయీతి. చత్తారో ఝాయీ. అత్థేకచ్చో ఝాయీ సమ్పత్తియేవ [సమ్పత్తియేవ (క.)] సమానం విపత్తీతి పచ్చేతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ విపత్తింయేవ [విపత్తియేవ (క.)] సమానం సమ్పత్తీతి పచ్చేతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ సమ్పత్తియేవ సమానం సమ్పత్తీతి పచ్చేతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ విపత్తియేవ సమానం విపత్తీతి పచ్చేతి – ఇమే చత్తారో ఝాయీ.

అపరేపి చత్తారో ఝాయీ. అత్థేకచ్చో ఝాయీ దన్ధం సమాపజ్జతి ఖిప్పం వుట్ఠాతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ ఖిప్పం సమాపజ్జతి దన్ధం వుట్ఠాతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ దన్ధం సమాపజ్జతి దన్ధం వుట్ఠాతి, అత్థేకచ్చో ఝాయీ ఖిప్పం సమాపజ్జతి ఖిప్పం వుట్ఠాతి – ఇమే చత్తారో ఝాయీ.

అపరేపి చత్తారో ఝాయీ. అత్థేకచ్చో ఝాయీ సమాధిస్మిం సమాధికుసలో హోతి, న సమాధిస్మిం సమాపత్తికుసలో; అత్థేకచ్చో ఝాయీ సమాధిస్మిం సమాపత్తికుసలో హోతి, న సమాధిస్మిం సమాధికుసలో; అత్థేకచ్చో ఝాయీ సమాధిస్మిం సమాధికుసలో చ హోతి, సమాధిస్మిం సమాపత్తికుసలో చ; అత్థేకచ్చో ఝాయీ నేవ సమాధిస్మిం సమాధికుసలో హోతి, న సమాధిస్మిం సమాపత్తికుసలో – ఇమే చత్తారో ఝాయీ.

‘‘ఝాన’’న్తి. చత్తారి ఝానాని – పఠమం ఝానం, దుతియం ఝానం, తతియం ఝానం, చతుత్థం ఝానం.

‘‘విమోక్ఖో’’తి. అట్ఠ విమోక్ఖా. రూపీ రూపాని పస్సతి – అయం పఠమో విమోక్ఖో.

అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ బహిద్ధా రూపాని పస్సతి – అయం దుతియో విమోక్ఖో.

సుభన్తేవ అధిముత్తో హోతి – అయం తతియో విమోక్ఖో.

సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తో ఆకాసో’’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం చతుత్థో విమోక్ఖో.

సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం పఞ్చమో విమోక్ఖో.

సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘నత్థి కిఞ్చి’’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం ఛట్ఠో విమోక్ఖో.

సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం సత్తమో విమోక్ఖో.

సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం అట్ఠమో విమోక్ఖో.

‘‘సమాధీ’’తి. తయో సమాధీ – సవితక్కసవిచారో సమాధి, అవితక్కవిచారమత్తో సమాధి, అవితక్కఅవిచారో సమాధి.

‘‘సమాపత్తీ’’తి. నవ అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తియో – పఠమజ్ఝానసమాపత్తి, దుతియజ్ఝానసమాపత్తి, తతియజ్ఝానసమాపత్తి, చతుత్థజ్ఝానసమాపత్తి, ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి, సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి.

‘‘సంకిలేస’’న్తి హానభాగియో ధమ్మో. ‘‘వోదాన’’న్తి విసేసభాగియో ధమ్మో. ‘‘వుట్ఠాన’’న్తి. వోదానమ్పి వుట్ఠానం, తమ్హా తమ్హా సమాధిమ్హా వుట్ఠానమ్పి వుట్ఠానన్తి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం యథాభూతం ఞాణం.

౮౨౯. (౮) తత్థ కతమం తథాగతస్స పుబ్బేనివాసానుస్సతి యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే ‘‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతీతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స పుబ్బేనివాసానుస్సతి యథాభూతం ఞాణం.

౮౩౦. (౯) తత్థ కతమం తథాగతస్స సత్తానం చుతూపపాతం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి – ‘‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతీతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స సత్తానం చుతూపపాతం యథాభూతం ఞాణం.

౮౩౧. (౧౦) తత్థ కతమం తథాగతస్స ఆసవానం ఖయం యథాభూతం ఞాణం? ఇధ తథాగతో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీతి. యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం తథాగతస్స ఆసవానం ఖయం యథాభూతం ఞాణన్తి.

దసకం.

ఞాణవిభఙ్గో నిట్ఠితో.