మాతికా
౧. ఏకకనిద్దేసో
౭౬౧. పఞ్చ విఞ్ఞాణా న హేతుమేవ, అహేతుకమేవ, హేతువిప్పయుత్తమేవ, సప్పచ్చయమేవ, సఙ్ఖతమేవ, అరూపమేవ, లోకియమేవ, సాసవమేవ, సంయోజనియమేవ, గన్థనియమేవ, ఓఘనియమేవ, యోగనియమేవ, నీవరణియమేవ, పరామట్ఠమేవ, ఉపాదానియమేవ, సంకిలేసికమేవ, అబ్యాకతమేవ, సారమ్మణమేవ, అచేతసికమేవ, విపాకమేవ, ఉపాదిన్నుపాదానియమేవ, అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికమేవ, న సవితక్కసవిచారమేవ, న అవితక్కవిచారమత్తమేవ, అవితక్కఅవిచారమేవ, న పీతిసహగతమేవ, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బమేవ, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకమేవ, నేవాచయగామినాపచయగామిమేవ, నేవసేక్ఖనాసేక్ఖమేవ, పరిత్తమేవ, కామావచరమేవ, న రూపావచరమేవ, న అరూపావచరమేవ, పరియాపన్నమేవ, నో అపరియాపన్నమేవ, అనియతమేవ, అనియ్యానికమేవ, ఉప్పన్నం మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞేయ్యమేవ, అనిచ్చమేవ, జరాభిభూతమేవ.
౭౬౨. పఞ్చ విఞ్ఞాణా ఉప్పన్నవత్థుకా, ఉప్పన్నారమ్మణాతి ఉప్పన్నస్మిం వత్థుస్మిం ఉప్పన్నే ఆరమ్మణే ఉప్పజ్జన్తి.
పురేజాతవత్థుకా, పురేజాతారమ్మణాతి పురేజాతస్మిం వత్థుస్మిం పురేజాతే ఆరమ్మణే ఉప్పజ్జన్తి.
అజ్ఝత్తికవత్థుకా, బాహిరారమ్మణాతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం వత్థు అజ్ఝత్తికా ఆరమ్మణా బాహిరా.
అసమ్భిన్నవత్థుకా, అసమ్భిన్నారమ్మణాతి అసమ్భిన్నస్మిం వత్థుస్మిం అసమ్భిన్నే ఆరమ్మణే ఉప్పజ్జన్తి.
నానావత్థుకా, నానారమ్మణాతి అఞ్ఞం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స వత్థు చ ఆరమ్మణఞ్చ, అఞ్ఞం సోతవిఞ్ఞాణస్స వత్థు చ ఆరమ్మణఞ్చ, అఞ్ఞం ఘానవిఞ్ఞాణస్స వత్థు చ ఆరమ్మణఞ్చ, అఞ్ఞం జివ్హావిఞ్ఞాణస్స వత్థు చ ఆరమ్మణఞ్చ, అఞ్ఞం కాయవిఞ్ఞాణస్స వత్థు చ ఆరమ్మణఞ్చ.
౭౬౩. న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తీతి చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం సోతవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, సోతవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం ఘానవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, ఘానవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం జివ్హావిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, జివ్హావిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం కాయవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, కాయవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. సోతవిఞ్ఞాణస్స…పే… ఘానవిఞ్ఞాణస్స…పే… జివ్హావిఞ్ఞాణస్స…పే… కాయవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం చక్ఖువిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి కాయవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం సోతవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, సోతవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి కాయవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం ఘానవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, ఘానవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి కాయవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయం జివ్హావిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి, జివ్హావిఞ్ఞాణస్స గోచరవిసయమ్పి కాయవిఞ్ఞాణం న పచ్చనుభోతి.
౭౬౪. న అసమన్నాహారా ఉప్పజ్జన్తీతి సమన్నాహరన్తస్స ఉప్పజ్జన్తి.
న అమనసికారా ఉప్పజ్జన్తీతి మనసికరోన్తస్స ఉప్పజ్జన్తి.
న అబ్బోకిణ్ణా ఉప్పజ్జన్తీతి న పటిపాటియా ఉప్పజ్జన్తి.
న అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జన్తీతి న ఏకక్ఖణే ఉప్పజ్జన్తి.
౭౬౫. న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సమనన్తరా ఉప్పజ్జన్తీతి చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా సోతవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, సోతవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా ఘానవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, ఘానవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా జివ్హావిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, జివ్హావిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా కాయవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, కాయవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి చక్ఖువిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. సోతవిఞ్ఞాణస్స…పే… ఘానవిఞ్ఞాణస్స…పే… జివ్హావిఞ్ఞాణస్స…పే… కాయవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా చక్ఖువిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి కాయవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా సోతవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, సోతవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి కాయవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా ఘానవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, ఘానవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి కాయవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి. కాయవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరా జివ్హావిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి, జివ్హావిఞ్ఞాణస్స ఉప్పన్నసమనన్తరాపి కాయవిఞ్ఞాణం న ఉప్పజ్జతి.
౭౬౬. పఞ్చ విఞ్ఞాణా అనాభోగాతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం నత్థి ఆవట్టనా వా ఆభోగో వా సమన్నాహారో వా మనసికారో వా.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతి.
అఞ్ఞత్ర అభినిపాతమత్తాతి అఞ్ఞత్ర ఆపాతమత్తా.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతి.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతి – గమనం వా ఠానం వా నిసజ్జం వా సేయ్యం వా.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతి – గమనం వా ఠానం వా నిసజ్జం వా సేయ్యం వా.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతి.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతి.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతి.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతి.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతి.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతి.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న చవతి న ఉప్పజ్జతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న చవతి న ఉప్పజ్జతి.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న చవతి న ఉప్పజ్జతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న చవతి న ఉప్పజ్జతి.
పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతీతి పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతి.
పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతీతి పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరా మనోధాతుయాపి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతి. ఏవం యాథావకవత్థువిభావనా పఞ్ఞా.
ఏవం ఏకవిధేన ఞాణవత్థు.
ఏకకం.
౨. దుకనిద్దేసో
౭౬౭. (౧) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా లోకియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా లోకుత్తరా పఞ్ఞా.
(౨) సబ్బావ పఞ్ఞా కేనచి విఞ్ఞేయ్యా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా.
(౩) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా సాసవా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనాసవా పఞ్ఞా.
(౪) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా పఞ్ఞా.
(౫) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా సంయోజనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అసంయోజనియా పఞ్ఞా.
(౬) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా పఞ్ఞా.
(౭) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా గన్థనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అగన్థనియా పఞ్ఞా.
(౮) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా పఞ్ఞా.
(౯) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా ఓఘనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనోఘనియా పఞ్ఞా.
(౧౦) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా ఓఘవిప్పయుత్తా ఓఘనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా ఓఘవిప్పయుత్తా అనోఘనియా పఞ్ఞా.
(౧౧) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా యోగనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అయోగనియా పఞ్ఞా.
(౧౨) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా యోగవిప్పయుత్తా యోగనియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా యోగవిప్పయుత్తా అయోగనియా పఞ్ఞా.
(౧౩) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా నీవరణియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనీవరణియా పఞ్ఞా.
(౧౪) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా పఞ్ఞా.
(౧౫) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా పరామట్ఠా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అపరామట్ఠా పఞ్ఞా.
(౧౬) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా పరామాసవిప్పయుత్తా పరామట్ఠా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా పరామాసవిప్పయుత్తా అపరామట్ఠా పఞ్ఞా.
(౧౭) తీసు భూమీసు విపాకే పఞ్ఞా ఉపాదిన్నా పఞ్ఞా, తీసు భూమీసు కుసలే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనుపాదిన్నా పఞ్ఞా.
(౧౮) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా ఉపాదానియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనుపాదానియా పఞ్ఞా.
(౧౯) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా ఉపాదానవిప్పయుత్తా ఉపాదానియా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా ఉపాదానవిప్పయుత్తా అనుపాదానియా పఞ్ఞా.
(౨౦) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా సంకిలేసికా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అసంకిలేసికా పఞ్ఞా.
(౨౧) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా కిలేసవిప్పయుత్తా సంకిలేసికా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా కిలేసవిప్పయుత్తా అసంకిలేసికా పఞ్ఞా.
(౨౨) వితక్కసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సవితక్కా పఞ్ఞా, వితక్కవిప్పయుత్తా పఞ్ఞా అవితక్కా పఞ్ఞా.
(౨౩) విచారసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సవిచారా పఞ్ఞా, విచారవిప్పయుత్తా పఞ్ఞా అవిచారా పఞ్ఞా.
(౨౪) పీతిసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సప్పీతికా పఞ్ఞా, పీతివిప్పయుత్తా పఞ్ఞా అప్పీతికా పఞ్ఞా.
(౨౫) పీతిసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా పీతిసహగతా పఞ్ఞా, పీతివిప్పయుత్తా పఞ్ఞా న పీతిసహగతా పఞ్ఞా.
(౨౬) సుఖసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సుఖసహగతా పఞ్ఞా, సుఖవిప్పయుత్తా పఞ్ఞా న సుఖసహగతా పఞ్ఞా.
(౨౭) ఉపేక్ఖాసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా, ఉపేక్ఖావిప్పయుత్తా పఞ్ఞా న ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా.
(౨౮) కామావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా కామావచరా పఞ్ఞా, రూపావచరా పఞ్ఞా అరూపావచరా పఞ్ఞా, అపరియాపన్నా పఞ్ఞా న కామావచరా పఞ్ఞా.
(౨౯) రూపావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా రూపావచరా పఞ్ఞా, కామావచరా పఞ్ఞా అరూపావచరా పఞ్ఞా అపరియాపన్నా పఞ్ఞా న రూపావచరా పఞ్ఞా.
(౩౦) అరూపావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా అరూపావచరా పఞ్ఞా, కామావచరా పఞ్ఞా రూపావచరా పఞ్ఞా అపరియాపన్నా పఞ్ఞా న అరూపావచరా పఞ్ఞా.
(౩౧) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా పరియాపన్నా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అపరియాపన్నా పఞ్ఞా.
(౩౨) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా నియ్యానికా పఞ్ఞా, తీసు భూమీసు కుసలే చతూసు భూమీసు విపాకే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా అనియ్యానికా పఞ్ఞా.
(౩౩) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా నియతా పఞ్ఞా, తీసు భూమీసు కుసలే చతూసు భూమీసు విపాకే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా అనియతా పఞ్ఞా.
(౩౪) తీసు భూమీసు కుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా సఉత్తరా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనుత్తరా పఞ్ఞా.
(౩౫) తత్థ కతమా అత్థజాపికా పఞ్ఞా?
చతూసు భూమీసు కుసలే అరహతో అభిఞ్ఞం ఉప్పాదేన్తస్స సమాపత్తిం ఉప్పాదేన్తస్స కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా అత్థజాపికా పఞ్ఞా, చతూసు భూమీసు విపాకే అరహతో ఉప్పన్నాయ అభిఞ్ఞాయ ఉప్పన్నాయ సమాపత్తియా కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా జాపితత్థా పఞ్ఞా.
ఏవం దువిధేన ఞాణవత్థు.
దుకం.
౩. తికనిద్దేసో
౭౬౮. (౧. క) తత్థ కతమా చిన్తామయా పఞ్ఞా?
యోగవిహితేసు వా కమ్మాయతనేసు యోగవిహితేసు వా సిప్పాయతనేసు యోగవిహితేసు వా విజ్జాట్ఠానేసు కమ్మస్సకతం వా సచ్చానులోమికం వా రూపం అనిచ్చన్తి వా వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనిచ్చన్తి వా, యం ఏవరూపిం అనులోమికం ఖన్తిం దిట్ఠిం రుచిం ముదిం పేక్ఖం ధమ్మనిజ్ఝానక్ఖన్తిం పరతో అస్సుత్వా పటిలభతి – అయం వుచ్చతి ‘‘చిన్తామయా పఞ్ఞా’’.
(ఖ) తత్థ కతమా సుతమయా పఞ్ఞా? యోగవిహితేసు వా కమ్మాయతనేసు యోగవిహితేసు వా సిప్పాయతనేసు యోగవిహితేసు వా విజ్జాట్ఠానేసు కమ్మస్సకతం వా సచ్చానులోమికం వా రూపం అనిచ్చన్తి వా వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనిచ్చన్తి వా, యం ఏవరూపిం అనులోమికం ఖన్తిం దిట్ఠిం రుచిం ముదిం పేక్ఖం ధమ్మనిజ్ఝానక్ఖన్తిం పరతో సుత్వా పటిలభతి – అయం వుచ్చతి ‘‘సుతమయా పఞ్ఞా’’.
(గ) సబ్బాపి సమాపన్నస్స పఞ్ఞా భావనామయా పఞ్ఞా.
౭౬౯. (౨. క) తత్థ కతమా దానమయా పఞ్ఞా? దానం ఆరబ్భ దానాధిగచ్ఛ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘దానమయా పఞ్ఞా’’.
(ఖ) తత్థ కతమా సీలమయా పఞ్ఞా? సీలం ఆరబ్భ సీలాధిగచ్ఛ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘సీలమయా పఞ్ఞా’’.
(గ) సబ్బాపి సమాపన్నస్స పఞ్ఞా భావనామయా పఞ్ఞా.
౭౭౦. (౩. క) తత్థ కతమా అధిసీలే పఞ్ఞా? పాతిమోక్ఖసంవరం సంవరన్తస్స యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అధిసీలే పఞ్ఞా’’.
(ఖ) తత్థ కతమా అధిచిత్తే పఞ్ఞా? రూపావచరారూపావచరసమాపత్తిం సమాపజ్జన్తస్స యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అధిచిత్తే పఞ్ఞా’’.
(గ) తత్థ కతమా అధిపఞ్ఞాయ పఞ్ఞా? చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా – అయం వుచ్చతి ‘‘అధిపఞ్ఞాయ పఞ్ఞా’’.
౭౭౧. (౪. క) తత్థ కతమం ఆయకోసల్లం? ‘‘ఇమే ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా న ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పహీయన్తి. ఇమే వా పనిమే ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సంవత్తన్తీ’’తి – యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘ఆయకోసల్లం’’.
(ఖ) తత్థ కతమం అపాయకోసల్లం? ‘‘ఇమే ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా న ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా నిరుజ్ఝన్తి. ఇమే వా పనిమే ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తన్తీ’’తి – యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘అపాయకోసల్లం’’.
(గ) సబ్బాపి తత్రుపాయా పఞ్ఞా ఉపాయకోసల్లం.
౭౭౨. (౫. క) చతూసు భూమీసు విపాకే పఞ్ఞా విపాకా పఞ్ఞా.
(ఖ) చతూసు భూమీసు కుసలే పఞ్ఞా విపాకధమ్మధమ్మా పఞ్ఞా.
(గ) తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా పఞ్ఞా.
౭౭౩. (౬. క) తీసు భూమీసు విపాకే పఞ్ఞా ఉపాదిన్నుపాదానియా పఞ్ఞా.
(ఖ) తీసు భూమీసు కుసలే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా అనుపాదిన్నుపాదానియా పఞ్ఞా.
(గ) చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అనుపాదిన్నఅనుపాదానియా పఞ్ఞా.
౭౭౪. (౭. క) వితక్కవిచారసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సవితక్కసవిచారా పఞ్ఞా.
(ఖ) వితక్కవిప్పయుత్తా విచారసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా అవితక్కవిచారమత్తా పఞ్ఞా.
(గ) వితక్కవిచారవిప్పయుత్తా పఞ్ఞా అవితక్కఅవిచారా పఞ్ఞా.
౭౭౫. (౮. క) పీతిసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా పీతిసహగతా పఞ్ఞా.
(ఖ) సుఖసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా సుఖసహగతా పఞ్ఞా.
(గ) ఉపేక్ఖాసమ్పయుత్తా పఞ్ఞా ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా.
౭౭౬. (౯. క) తీసు భూమీసు కుసలే పఞ్ఞా ఆచయగామినీ పఞ్ఞా.
(ఖ) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా అపచయగామినీ పఞ్ఞా.
(గ) చతూసు భూమీసు విపాకే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా నేవాచయగామినాపచయగామినీ పఞ్ఞా.
౭౭౭. (౧౦. క) చతూసు మగ్గేసు తీసు ఫలేసు పఞ్ఞా సేక్ఖా పఞ్ఞా.
(ఖ) ఉపరిట్ఠిమా [ఉపరిట్ఠిమే (స్యా.), ఉపరిట్ఠిమం (క.)] అరహత్తఫలే పఞ్ఞా అసేక్ఖా పఞ్ఞా.
(గ) తీసు భూమీసు కుసలే తీసు భూమీసు విపాకే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా పఞ్ఞా.
౭౭౮. (౧౧. క) కామావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా పరిత్తా పఞ్ఞా.
(ఖ) రూపావచరారూపావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా మహగ్గతా పఞ్ఞా.
(గ) చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అప్పమాణా పఞ్ఞా.
౭౭౯. (౧౨. క) తత్థ కతమా పరిత్తారమ్మణా పఞ్ఞా? పరిత్తే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘పరిత్తారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౦. (ఖ) తత్థ కతమా మహగ్గతారమ్మణా పఞ్ఞా? మహగ్గతే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘మహగ్గతారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౧. (గ) తత్థ కతమా అప్పమాణారమ్మణా పఞ్ఞా? అప్పమాణే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అప్పమాణారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౨. (౧౩. క) తత్థ కతమా మగ్గారమ్మణా పఞ్ఞా? అరియమగ్గం ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘మగ్గారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
(ఖ) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా మగ్గహేతుకా పఞ్ఞా.
౭౮౩. (గ) తత్థ కతమా మగ్గాధిపతినీ పఞ్ఞా? అరియమగ్గం అధిపతిం కరిత్వా యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘మగ్గాధిపతినీ పఞ్ఞా’’.
౭౮౪. (౧౪) చతూసు భూమీసు విపాకే పఞ్ఞా సియా ఉప్పన్నా, సియా ఉప్పాదినీ, న వత్తబ్బా అనుప్పన్నాతి. చతూసు భూమీసు కుసలే తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతే పఞ్ఞా సియా ఉప్పన్నా, సియా అనుప్పన్నా, న వత్తబ్బా ఉప్పాదినీతి.
౭౮౫. (౧౫) సబ్బావ పఞ్ఞా సియా అతీతా, సియా అనాగతా, సియా పచ్చుప్పన్నా.
౭౮౬. (౧౬. క) తత్థ కతమా అతీతారమ్మణా పఞ్ఞా? అతీతే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అతీతారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౭. (ఖ) తత్థ కతమా అనాగతారమ్మణా పఞ్ఞా? అనాగతే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అనాగతారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౮. (గ) తత్థ కతమా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా పఞ్ఞా? పచ్చుప్పన్నే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా …పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘పచ్చుప్పన్నారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౮౯. (౧౭) సబ్బావ పఞ్ఞా సియా అజ్ఝత్తా, సియా బహిద్ధా, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధా.
౭౯౦. (౧౮. క) తత్థ కతమా అజ్ఝత్తారమ్మణా పఞ్ఞా? అజ్ఝత్తే ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అజ్ఝత్తారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౯౧. (ఖ) తత్థ కతమా బహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా? బహిద్ధాధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘బహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
౭౯౨. (గ) తత్థ కతమా అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా? అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మే ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – అయం వుచ్చతి ‘‘అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా’’.
ఏవం తివిధేన ఞాణవత్థు.
తికం.
౪. చతుక్కనిద్దేసో
౭౯౩. (౧. క) తత్థ కతమం కమ్మస్సకతఞాణం? ‘‘అత్థి దిన్నం, అత్థి యిట్ఠం, అత్థి హుతం, అత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అత్థి అయం లోకో, అత్థి పరో లోకో, అత్థి మాతా, అత్థి పితా, అత్థి సత్తా ఓపపాతికా, అత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’’తి – యా ఏవరూపా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘కమ్మస్సకతఞాణం’’. ఠపేత్వా సచ్చానులోమికం ఞాణం, సబ్బాపి సాసవా కుసలా పఞ్ఞా కమ్మస్సకతఞాణం.
(ఖ) తత్థ కతమం సచ్చానులోమికం ఞాణం? ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి వా వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… ‘‘విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి వా యా ఏవరూపీ అనులోమికా ఖన్తి దిట్ఠి రుచి ముది పేక్ఖా ధమ్మనిజ్ఝానక్ఖన్తి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘సచ్చానులోమికం ఞాణం’’.
(గ) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా మగ్గసమఙ్గిస్స ఞాణం.
(ఘ) చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా ఫలసమఙ్గిస్స ఞాణం.
౭౯౪. (౨) మగ్గసమఙ్గిస్స ఞాణం దుక్ఖేపేతం ఞాణం, దుక్ఖసముదయేపేతం ఞాణం, దుక్ఖనిరోధేపేతం ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపేతం ఞాణం.
(క) తత్థ కతమం దుక్ఖే ఞాణం? దుక్ఖం ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖే ఞాణం’’.
(ఖ-ఘ) దుక్ఖసముదయం ఆరబ్భ…పే… దుక్ఖనిరోధం ఆరబ్భ…పే… దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం ఆరబ్భ యా ఉప్పజ్జతి పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం’’.
౭౯౫. (౩) కామావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా కామావచరా పఞ్ఞా, రూపావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా రూపావచరా పఞ్ఞా, అరూపావచరకుసలాబ్యాకతే పఞ్ఞా అరూపావచరా పఞ్ఞా, చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా అపరియాపన్నా పఞ్ఞా.
౭౯౬. (౪. క) తత్థ కతమం ధమ్మే ఞాణం? చతూసు మగ్గేసు చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా ధమ్మే ఞాణం.
(ఖ) సో ఇమినా ధమ్మేన ఞాతేన దిట్ఠేన పత్తేన విదితేన పరియోగాళ్హేన అతీతానాగతేన నయం నేతి. ‘‘యే హి కేచి అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా దుక్ఖం అబ్భఞ్ఞంసు [అబ్భఞ్ఞింసు (స్యా.) ఏవముపరిపి], దుక్ఖసముదయం అబ్భఞ్ఞంసు, దుక్ఖనిరోధం అబ్భఞ్ఞంసు, దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అబ్భఞ్ఞంసు, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖం అబ్భఞ్ఞంసు, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖసముదయం అబ్భఞ్ఞంసు, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖనిరోధం అబ్భఞ్ఞంసు, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అబ్భఞ్ఞంసు. యే హి కేచి అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా దుక్ఖం అభిజానిస్సన్తి, దుక్ఖసముదయం అభిజానిస్సన్తి, దుక్ఖనిరోధం అభిజానిస్సన్తి, దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అభిజానిస్సన్తి, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖం అభిజానిస్సన్తి, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖసముదయం అభిజానిస్సన్తి, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖనిరోధం అభిజానిస్సన్తి, ఇమఞ్ఞేవ తే దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అభిజానిస్సన్తీ’’తి – యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘అన్వయే ఞాణం’’.
(గ) తత్థ కతమం పరియే ఞాణం? ఇధ భిక్ఖు పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి. సరాగం వా చిత్తం ‘‘సరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘‘వీతరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సదోసం వా చిత్తం ‘‘సదోసం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతదోసం వా చిత్తం ‘‘వీతదోసం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమోహం వా చిత్తం ‘‘సమోహం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతమోహం వా చిత్తం ‘‘వీతమోహం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సంఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘సంఖిత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘విక్ఖిత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, మహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘మహగ్గతం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అమహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘అమహగ్గతం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సఉత్తరం వా చిత్తం ‘‘సఉత్తరం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అనుత్తరం వా చిత్తం ‘‘అనుత్తరం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమాహితం వా చిత్తం ‘‘సమాహితం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అసమాహితం వా చిత్తం ‘‘అసమాహితం చిత్త’’న్తి పజానాతి, విముత్తం వా చిత్తం ‘‘విముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అవిముత్తం వా చిత్తం ‘‘అవిముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతీతి – యా తత్థ పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి – ఇదం వుచ్చతి ‘‘పరియే ఞాణం’’.
(ఘ) ఠపేత్వా ధమ్మే ఞాణం అన్వయే ఞాణం పరియే ఞాణం, అవసేసా పఞ్ఞా సమ్ముతిఞాణం.
౭౯౭. (౫. క) తత్థ కతమా పఞ్ఞా ఆచయాయ నో అపచయాయ? కామావచరకుసలే పఞ్ఞా ఆచయాయ నో అపచయాయ.
(ఖ) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా అపచయాయ నో ఆచయాయ.
(గ) రూపావచరారూపావచరకుసలే పఞ్ఞా ఆచయాయ చేవ అపచయాయ చ.
(ఘ) అవసేసా పఞ్ఞా నేవ ఆచయాయ నో అపచయాయ.
౭౯౮. (౬. క) తత్థ కతమా పఞ్ఞా నిబ్బిదాయ నో పటివేధాయ? యాయ పఞ్ఞాయ కామేసు వీతరాగో హోతి, న చ అభిఞ్ఞాయో పటివిజ్ఝతి న చ సచ్చాని – అయం వుచ్చతి ‘‘పఞ్ఞా నిబ్బిదాయ నో పటివేధాయ’’.
(ఖ) స్వేవ పఞ్ఞాయ కామేసు వీతరాగో సమానో అభిఞ్ఞాయో పటివిజ్ఝతి న చ సచ్చాని – అయం వుచ్చతి ‘‘పఞ్ఞా పటివేధాయ నో నిబ్బిదాయ’’.
(గ) చతూసు మగ్గేసు పఞ్ఞా నిబ్బిదాయ చేవ పటివేధాయ చ.
(ఘ) అవసేసా పఞ్ఞా నేవ నిబ్బిదాయ నో పటివేధాయ.
౭౯౯. (౭. క) తత్థ కతమా హానభాగినీ పఞ్ఞా? పఠమస్స ఝానస్స లాభిం కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా.
(ఖ) తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా.
(గ) అవితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా.
(ఘ) నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. దుతియస్స ఝానస్స లాభిం వితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. ఉపేక్ఖాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. తతియస్స ఝానస్స లాభిం పీతిసుఖసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. అదుక్ఖమసుఖసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. చతుత్థస్స ఝానస్స లాభిం ఉపేక్ఖాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. ఆకాసానఞ్చాయతనస్స లాభిం రూపసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్స లాభిం ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనస్స లాభిం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా.
౮౦౦. (౮) తత్థ కతమా చతస్సో పటిసమ్భిదా? అత్థపటిసమ్భిదా, ధమ్మపటిసమ్భిదా, నిరుత్తిపటిసమ్భిదా, పటిభానపటిసమ్భిదా. అత్థే ఞాణం అత్థపటిసమ్భిదా, ధమ్మే ఞాణం ధమ్మపటిసమ్భిదా, తత్ర ధమ్మనిరుత్తాభిలాపే ఞాణం నిరుత్తిపటిసమ్భిదా, ఞాణేసు ఞాణం పటిభానపటిసమ్భిదా. ఇమా చతస్సో పటిసమ్భిదా.
౮౦౧. (౯) తత్థ కతమా చతస్సో పటిపదా? దుక్ఖపటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా పఞ్ఞా, దుక్ఖపటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా పఞ్ఞా, సుఖపటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా పఞ్ఞా, సుఖపటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా పఞ్ఞా.