(౧౨) ౩. కఙ్ఖాకథా
౩౧౮. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, అత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, అత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, నత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, నత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా, సఙ్ఘే కఙ్ఖా, సిక్ఖాయ కఙ్ఖా, పుబ్బన్తే కఙ్ఖా, అపరన్తే కఙ్ఖా, పుబ్బన్తాపరన్తే కఙ్ఖా, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.
నత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, అత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, అత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, నత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, నత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.
౩౧౯. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా; నను అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
౩౨౦. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖా, పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో …పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పరధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౨౧. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో! కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇతి రూపం’…పే… ‘ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో! కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి, భిక్ఖవే…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, అనభిజానం అపరిజానం అవిరాజయం అప్పజహం అభబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయ; సబ్బఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అభిజానం పరిజానం విరాజయం పజహం భబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయా’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సహావస్స దస్సనసమ్పదాయ …పే… ఛచ్చాభిఠానాని అభబ్బ కాతు’’న్తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి, సహ దస్సనుప్పాదా, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తీణి సంయోజనాని పహీయన్తి – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,
ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;
అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా,
యతో పజానాతి సహేతుధమ్మన్తి.
‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,
ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;
అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా,
యతో ఖయం పచ్చయానం అవేదీతి.
‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,
ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;
విధూపయం తిట్ఠతి మారసేనం,
సూరియోవ [సురియోవ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఓభాసయమన్తలిక్ఖన్తి [మహావ. ౩; ఉదా. ౩].
‘‘యా కాచి కఙ్ఖా ఇధ వా హురం వా,
సకవేదియా వా పరవేదియా వా;
ఝాయినో [యే ఝాయినో (ఉదానే)] తా పజహన్తి సబ్బా,
ఆతాపినో బ్రహ్మచరియం చరన్తాతి [ఉదా. ౪౭ ఉదానేపి].
‘‘యే కఙ్ఖాసమతిక్కన్తా, కఙ్ఖాభూతేసు పాణిసు;
అసంసయా విసంయుత్తా, తేసు దిన్నం మహప్ఫలన్తి.
‘‘ఏతాదిసీ ధమ్మపకాసనేత్థ,
న తత్థ కిం కఙ్ఖతి కోచి సావకో;
నిత్థిణ్ణఓఘం [నితిణ్ణఓఘం (సీ. క.), నిత్తిణ్ణఓఘం (స్యా. కం.)] విచికిచ్ఛఛిన్నం,
బుద్ధం నమస్సామ జినం జనిన్దా’’తి [దీ. ని. ౨.౩౫౪].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి? ఆమన్తా. నను అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్యా’’తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్య; తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.
అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్యాతి, అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిఫలే వా సకదాగామిఫలే వా అనాగామిఫలే వా అరహత్తే వా కఙ్ఖేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కఙ్ఖాకథా నిట్ఠితా.