౨. దుతియవగ్గో

(౧౦) ౧. పరూపహారకథా

౩౦౭. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నత్థి అరహతో రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, అత్థి తస్స రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, అత్థి తస్స రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, నత్థి తస్స రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, నత్థి తస్స రాగో కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. కేనట్ఠేనాతి? హన్ద హి మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి.

మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? ఆమన్తా. అత్థి మారకాయికానం దేవతానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నత్థి మారకాయికానం దేవతానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి మారకాయికానం దేవతానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీ’’తి.

మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? ఆమన్తా. మారకాయికా దేవతా అత్తనో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తి, అఞ్ఞేసం అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తి, తస్స అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

మారకాయికా దేవతా నేవ అత్తనో న అఞ్ఞేసం న తస్స అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి మారకాయికా దేవతా నేవ అత్తనో న అఞ్ఞేసం న తస్స అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీ’’తి.

మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? ఆమన్తా. లోమకూపేహి ఉపసంహరన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౦౮. మారకాయికా దేవతా అరహతో అసుచిం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఉపసంహరన్తీతి? ఆమన్తా. కిం కారణాతి? హన్ద హి విమతిం గాహయిస్సామాతి. అత్థి అరహతో విమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో విమతీతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి విమతి, ధమ్మే విమతి, సఙ్ఘే విమతి, సిక్ఖాయ విమతి, పుబ్బన్తే విమతి, అపరన్తే విమతి, పుబ్బన్తాపరన్తే విమతి, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నత్థి అరహతో సత్థరి విమతి, ధమ్మే విమతి, సఙ్ఘే విమతి, సిక్ఖాయ విమతి, పుబ్బన్తే విమతి, అపరన్తే విమతి, పుబ్బన్తాపరన్తే విమతి, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి విమతి…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో విమతీ’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స విమతి, అత్థి తస్స సత్థరి విమతి…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో విమతి, అత్థి తస్స సత్థరి విమతి…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో విమతి, నత్థి తస్స సత్థరి విమతి…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స విమతి, నత్థి తస్స సత్థరి విమతి…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు విమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి కిస్స నిస్సన్దోతి? అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దోతి. అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దోతి? ఆమన్తా. యే కేచి అసన్తి పివన్తి ఖాదన్తి సాయన్తి, సబ్బేసంయేవ అత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

యే కేచి అసన్తి పివన్తి ఖాదన్తి సాయన్తి, సబ్బేసంయేవ అత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. దారకా అసన్తి పివన్తి ఖాదన్తి సాయన్తి, అత్థి దారకానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

పణ్డకా అసన్తి పివన్తి ఖాదన్తి సాయన్తి, అత్థి పణ్డకానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

దేవా అసన్తి పివన్తి ఖాదన్తి సాయన్తి, అత్థి దేవతానం అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౦౯. అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దోతి? ఆమన్తా. అత్థి తస్స ఆసయోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అరహతో ఉచ్చారపస్సావో అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దో, అత్థి తస్స ఆసయోతి? ఆమన్తా. అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దో, అత్థి తస్స ఆసయోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దో, నత్థి తస్స ఆసయోతి? ఆమన్తా. అరహతో ఉచ్చారపస్సావో అసితపీతఖాయితసాయితస్స నిస్సన్దో, నత్థి తస్స ఆసయోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౧౦. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. అరహా మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య [మేథునం ధమ్మం ఉప్పాదేయ్య (సీ. స్యా.)], పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, పుథుజ్జనో మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య, పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, అరహా మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య, పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, న చ అరహా మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య, పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, న చ పుథుజ్జనో మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య, పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో… మానో పహీనో… దిట్ఠి పహీనా… విచికిచ్ఛా పహీనా… థినం పహీనం… ఉద్ధచ్చం పహీనం… అహిరికం పహీనం…పే… అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

౩౧౧. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగప్పహానాయ సతిపట్ఠానా భావితా…పే… సమ్మప్పధానా భావితా… ఇద్ధిపాదా భావితా… ఇన్ద్రియా భావితా… బలా భావితా…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగప్పహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞావిముత్తో ఉక్ఖిత్తపలిఘో సఙ్కిణ్ణపరిఖో అబ్బూళ్హేసికో నిరగ్గళో అరియో పన్నద్ధజో పన్నభారో విసఞ్ఞుత్తో సువిజితవిజయో, దుక్ఖం తస్స పరిఞ్ఞాతం, సముదయో పహీనో, నిరోధో సచ్ఛికతో, మగ్గో భావితో, అభిఞ్ఞేయ్యం అభిఞ్ఞాతం, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిఞ్ఞాతం, పహాతబ్బం పహీనం, భావేతబ్బం భావితం, సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో కతకరణీయో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

౩౧౨. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠి, పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౧౩. అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యే తే [యే కేచి (సీ.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుథుజ్జనా సీలసమ్పన్నా సతా సమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి, తేసం అసుచి న ముచ్చతి. యేపి తే, భిక్ఖవే, బాహిరకా ఇసయో కామేసు వీతరాగా, తేసమ్పి అసుచి న ముచ్చతి. అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో యం అరహతో అసుచి ముచ్చేయ్యా’’తి [మహావ. ౩౫౩ అత్థతో సమానం; అ. ని. ౫.౨౧౦ పస్సితబ్బం]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అసుచి సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో పరూపహారో’’తి? ఆమన్తా. నను అరహతో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరే ఉపసంహరేయ్యున్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరే ఉపసంహరేయ్యుం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పరూపహారో’’తి.

అరహతో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరే ఉపసంహరేయ్యున్తి, అత్థి అరహతో పరూపహారోతి? ఆమన్తా. అరహతో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా పరే ఉపసంహరేయ్యున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరూపహారకథా నిట్ఠితా.

౨. దుతియవగ్గో

(౧౧) ౨. అఞ్ఞాణకథా

౩౧౪. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య, ముసా భణేయ్య, పిసుణం భణేయ్య, ఫరుసం భణేయ్య, సమ్ఫం పలపేయ్య, సన్ధిం ఛిన్దేయ్య, నిల్లోపం హరేయ్య, ఏకాగారియం కరేయ్య, పరిపన్థే తిట్ఠేయ్య, పరదారం గచ్ఛేయ్య, గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, పుథుజ్జనో అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య, ముసా భణేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, న చ అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, న చ పుథుజ్జనో అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం, సిక్ఖాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

నత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం, సిక్ఖాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

౩౧౫. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగప్పహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో …పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా వీతరాగో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

౩౧౬. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణం, పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో …పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౧౭. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం [జానతాహం (సీ.), జానత్వాహం (స్యా. పీ. క.)], భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో, ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి [సం. ని. ౩.౧౦౧; ఇతివు. ౧౦౨; సం. ని. ౫.౧౦౯౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి – భిక్ఖవే, జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి [సం. ని. ౫.౧౦౯౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, అనభిజానం అపరిజానం అవిరాజయం అప్పజహం అభబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయ, సబ్బఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అభిజానం పరిజానం విరాజయం పజహం భబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయా’’తి [సం. ని. ౪.౨౬; ఇతివు. ౭ ఇతివుత్తకేపి]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘సహావస్స దస్సనసమ్పదాయ,

తయస్సు ధమ్మా జహితా భవన్తి;

సక్కాయదిట్ఠీ విచికిచ్ఛితఞ్చ,

సీలబ్బతం వాపి యదత్థి కిఞ్చి;

చతూహపాయేహి చ విప్పముత్తో,

ఛచ్చాభిఠానాని అభబ్బ కాతు’’న్తి.

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి, సహ దస్సనుప్పాదా, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తీణి సంయోజనాని పహీయన్తి – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. నను అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్య, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్యాతి, అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా న జానేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అఞ్ఞాణకథా నిట్ఠితా.

౨. దుతియవగ్గో

(౧౨) ౩. కఙ్ఖాకథా

౩౧౮. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, అత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, అత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, నత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, నత్థి తస్స విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా, సఙ్ఘే కఙ్ఖా, సిక్ఖాయ కఙ్ఖా, పుబ్బన్తే కఙ్ఖా, అపరన్తే కఙ్ఖా, పుబ్బన్తాపరన్తే కఙ్ఖా, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

నత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, అత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, అత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖా, నత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స కఙ్ఖా, నత్థి తస్స సత్థరి కఙ్ఖా, ధమ్మే కఙ్ఖా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

౩౧౯. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా; నను అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

౩౨౦. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖా, పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో …పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం…పే… రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స కఙ్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౨౧. అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో! కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇతి రూపం’…పే… ‘ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో! కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి, భిక్ఖవే…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, అనభిజానం అపరిజానం అవిరాజయం అప్పజహం అభబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయ; సబ్బఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అభిజానం పరిజానం విరాజయం పజహం భబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయా’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సహావస్స దస్సనసమ్పదాయ …పే… ఛచ్చాభిఠానాని అభబ్బ కాతు’’న్తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి, సహ దస్సనుప్పాదా, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తీణి సంయోజనాని పహీయన్తి – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,

ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;

అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా,

యతో పజానాతి సహేతుధమ్మన్తి.

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,

ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;

అథస్స కఙ్ఖా వపయన్తి సబ్బా,

యతో ఖయం పచ్చయానం అవేదీతి.

‘‘యదా హవే పాతుభవన్తి ధమ్మా,

ఆతాపినో ఝాయతో బ్రాహ్మణస్స;

విధూపయం తిట్ఠతి మారసేనం,

సూరియోవ [సురియోవ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఓభాసయమన్తలిక్ఖన్తి [మహావ. ౩; ఉదా. ౩].

‘‘యా కాచి కఙ్ఖా ఇధ వా హురం వా,

సకవేదియా వా పరవేదియా వా;

ఝాయినో [యే ఝాయినో (ఉదానే)] తా పజహన్తి సబ్బా,

ఆతాపినో బ్రహ్మచరియం చరన్తాతి [ఉదా. ౪౭ ఉదానేపి].

‘‘యే కఙ్ఖాసమతిక్కన్తా, కఙ్ఖాభూతేసు పాణిసు;

అసంసయా విసంయుత్తా, తేసు దిన్నం మహప్ఫలన్తి.

‘‘ఏతాదిసీ ధమ్మపకాసనేత్థ,

న తత్థ కిం కఙ్ఖతి కోచి సావకో;

నిత్థిణ్ణఓఘం [నితిణ్ణఓఘం (సీ. క.), నిత్తిణ్ణఓఘం (స్యా. కం.)] విచికిచ్ఛఛిన్నం,

బుద్ధం నమస్సామ జినం జనిన్దా’’తి [దీ. ని. ౨.౩౫౪].

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి? ఆమన్తా. నను అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్యా’’తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్య; తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో కఙ్ఖా’’తి.

అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తే కఙ్ఖేయ్య, మగ్గామగ్గే కఙ్ఖేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామే కఙ్ఖేయ్యాతి, అత్థి అరహతో కఙ్ఖాతి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిఫలే వా సకదాగామిఫలే వా అనాగామిఫలే వా అరహత్తే వా కఙ్ఖేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

కఙ్ఖాకథా నిట్ఠితా.

౨. దుతియవగ్గో

(౧౩) ౪. పరవితారణకథా

౩౨౨. అత్థి అరహతో పరవితారణాతి? ఆమన్తా. అరహా పరనేయ్యో పరపత్తియో పరపచ్చయో పరపటిబద్ధభూ, న జానాతి న పస్సతి సమ్మూళ్హో అసమ్పజానోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నను అరహా న పరనేయ్యో న పరపత్తియో న పరపచ్చయో న పరపటిబద్ధభూ జానాతి పస్సతి అసమ్మూళ్హో సమ్పజానోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా న పరనేయ్యో న పరపత్తియో న పరపచ్చయో న పరపటిబద్ధభూ, జానాతి పస్సతి అసమ్మూళ్హో సమ్పజానో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పరవితారణా’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స పరవితారణా, సో చ పరనేయ్యో పరపత్తియో పరపచ్చయో పరపటిబద్ధభూ, న జానాతి న పస్సతి సమ్మూళ్హో అసమ్పజానోతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో పరవితారణా, సో చ పరనేయ్యో పరపత్తియో పరపచ్చయో పరపటిబద్ధభూ, న జానాతి న పస్సతి సమ్మూళ్హో అసమ్పజానోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో పరవితారణా, సో చ న పరనేయ్యో న పరపత్తియో న పరపచ్చయో న పరపటిబద్ధభూ, జానాతి పస్సతి అసమ్మూళ్హో సమ్పజానోతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స పరవితారణా, సో చ న పరనేయ్యో న పరపత్తియో న పరపచ్చయో న పరపటిబద్ధభూ, జానాతి పస్సతి అసమ్మూళ్హో సమ్పజానోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో పరవితారణాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా, సఙ్ఘే పరవితారణా, సిక్ఖాయ పరవితారణా, పుబ్బన్తే పరవితారణా, అపరన్తే పరవితారణా, పుబ్బన్తాపరన్తే పరవితారణా, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నత్థి అరహతో సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదపచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పరవితారణా’’తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స పరవితారణా, అత్థి తస్స సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో పరవితారణా, అత్థి తస్స సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అత్థి అరహతో పరవితారణా, నత్థి తస్స సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స పరవితారణా, నత్థి తస్స సత్థరి పరవితారణా, ధమ్మే పరవితారణా…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు పరవితారణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౨౩. అత్థి అరహతో పరవితారణాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పరవితారణా’’తి.