౩. తతియవగ్గో
(౨౧) ౧. బలకథా
౩౫౪. తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. తథాగతబలం సావకబలం, సావకబలం తథాగతబలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ తథాగతబలం తం సావకబలం, తఞ్ఞేవ సావకబలం తం తథాగతబలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. యాదిసం తథాగతబలం తాదిసం సావకబలం, యాదిసం సావకబలం తాదిసం తథాగతబలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. యాదిసో తథాగతస్స పుబ్బయోగో పుబ్బచరియా ధమ్మక్ఖానం ధమ్మదేసనా తాదిసో సావకస్స పుబ్బయోగో పుబ్బచరియా ధమ్మక్ఖానం ధమ్మదేసనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. తథాగతో జినో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ ధమ్మస్సామీ ధమ్మప్పటిసరణోతి? ఆమన్తా. సావకో జినో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ ధమ్మస్సామీ ధమ్మప్పటిసరణోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. తథాగతో అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదోతి? ఆమన్తా. సావకో అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. సావకో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౫౫. సావకో ఠానాఠానం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో ఠానాఠానం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఠానాఠానం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో సబ్బత్థగామినిం పటిపదం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో సబ్బత్థగామినిం పటిపదం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సబ్బత్థగామినిం పటిపదం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో అనేకధాతుం నానాధాతుం లోకం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో అనేకధాతుం నానాధాతుం లోకం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనేకధాతుం నానాధాతుం లోకం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో సత్తానం నానాధిముత్తికతం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో సత్తానం నానాధిముత్తికతం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో పుబ్బేనివాసానుస్సతిం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో పుబ్బేనివాసానుస్సతిం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పుబ్బేనివాసానుస్సతి యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
సావకో సత్తానం చుతూపపాతం జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సావకో సత్తానం చుతూపపాతం జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సత్తానం చుతూపపాతం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
నను తథాగతస్సాపి ఆసవా ఖీణా సావకస్సాపి ఆసవా ఖీణాతి? ఆమన్తా. అత్థి కిఞ్చి నానాకరణం తథాగతస్స వా సావకస్స వా ఆసవక్ఖయేన వా ఆసవక్ఖయం విముత్తియా వా విముత్తీతి? నత్థి. హఞ్చి నత్థి కిఞ్చి నానాకరణం తథాగతస్స వా సావకస్స వా ఆసవక్ఖయేన వా ఆసవక్ఖయం విముత్తియా వా విముత్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణ’’న్తి.
౩౫౬. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే [అయమేత్థ సాధారణపక్ఖం సన్ధాయ పటిక్ఖేపో (టీకా ఓలోకేతబ్బా)] …పే….
ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? ఆమన్తా…పే…. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకఅసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? ఆమన్తా. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం సావకసాధారణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బలకథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౨) ౨. అరియన్తికథా
౩౫౭. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. మగ్గో ఫలం నిబ్బానం, సోతాపత్తిమగ్గో సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిమగ్గో సకదాగామిఫలం, అనాగామిమగ్గో అనాగామిఫలం, అరహత్తమగ్గో అరహత్తఫలం, సతిపట్ఠానం సమ్మప్పధానం ఇద్ధిపాదో ఇన్ద్రియం బలం బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానఞ్చ మనసి కరోతి, సుఞ్ఞతఞ్చ మనసి కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానఞ్చ మనసి కరోతి, సుఞ్ఞతఞ్చ మనసి కరోతీతి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానఞ్చ మనసి కరోతి, అప్పణిహితఞ్చ మనసి కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానఞ్చ మనసి కరోతి, అప్పణిహితఞ్చ మనసి కరోతీతి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౫౮. సతిపట్ఠానా అరియా సుఞ్ఞతారమ్మణాతి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సతిపట్ఠానా అరియా అనిమిత్తారమ్మణా…పే… అప్పణిహితారమ్మణాతి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమ్మప్పధానా, ఇద్ధిపాదా, ఇన్ద్రియా, బలా, బోజ్ఝఙ్గా అరియా సుఞ్ఞతారమ్మణాతి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోజ్ఝఙ్గా అరియా అనిమిత్తారమ్మణా… అప్పణిహితారమ్మణాతి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౫౯. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – ‘‘సుఞ్ఞతారమ్మణ’’న్తి? ఆమన్తా. సతిపట్ఠానా అరియా న వత్తబ్బా – ‘‘సుఞ్ఞతారమ్మణా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సతిపట్ఠానా అరియా న వత్తబ్బా – ‘‘అప్పణిహితారమ్మణా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – సుఞ్ఞతారమ్మణం…పే… అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సమ్మప్పధానం…పే… బోజ్ఝఙ్గా అరియా న వత్తబ్బా – ‘‘అప్పణిహితారమ్మణా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౦. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. మగ్గో ఫలం నిబ్బానం, సోతాపత్తిమగ్గో సోతాపత్తిఫలం…పే… బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సుఞ్ఞాతారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతఞ్చ మనసి కరోతి, సుఞ్ఞతఞ్చ మనసి కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతఞ్చ మనసి కరోతి, సుఞ్ఞతఞ్చ మనసి కరోతీతి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. అనిమిత్తారమ్మణం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతఞ్చ మనసి కరోతి, అప్పణిహితఞ్చ మనసి కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతఞ్చ మనసి కరోతి, అప్పణిహితఞ్చ మనసి కరోతీతి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౧. సతిపట్ఠానా అరియా సుఞ్ఞతారమ్మణా…పే… అనిమిత్తారమ్మణా…పే… అప్పణిహితారమ్మణాతి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమ్మప్పధానం …పే… బోజ్ఝఙ్గా అరియా సుఞ్ఞతారమ్మణా…పే… అనిమిత్తారమ్మణా…పే… అప్పణిహితారమ్మణాతి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – సుఞ్ఞతారమ్మణం…పే… అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సతిపట్ఠానా అరియా న వత్తబ్బా – ‘‘అప్పపణిహితారమ్మణా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౨. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – సుఞ్ఞతారమ్మణం…పే… అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. సమ్మప్పధానా…పే… బోజ్ఝఙ్గా అరియా న వత్తబ్బా – ‘‘అప్పణిహితారమ్మణా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? ఆమన్తా. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం న వత్తబ్బం – ‘‘అరియ’’న్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం న వత్తబ్బం – ‘‘అరియ’’న్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం న వత్తబ్బం – ‘‘అరియ’’న్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం న వత్తబ్బం – ‘‘అరియ’’న్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం సుఞ్ఞతారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అనిమిత్తారమ్మణం… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం సుఞ్ఞతారమ్మణం…పే… అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా…పే…. సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం అప్పణిహితారమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – ‘‘సుఞ్ఞతారమ్మణ’’న్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – ‘‘సుఞ్ఞతారమ్మణ’’న్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఠానాఠానే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – అనిమిత్తారమ్మణం… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – ‘‘అప్పణిహితారమ్మణ’’న్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సత్తానం చుతూపపాతే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – సుఞ్ఞతారమ్మణం…పే… అనిమిత్తారమ్మణం…పే… అప్పణిహితారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. ఆసవానం ఖయే యథాభూతం ఞాణం తథాగతబలం అరియం న వత్తబ్బం – ‘‘అప్పణిహితారమ్మణ’’న్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరియన్తికథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౩) ౩. విముత్తికథా
౩౬౩. సరాగం చిత్తం విముచ్చతీతి? ఆమన్తా. రాగసహగతం రాగసహజాతం రాగసంసట్ఠం రాగసమ్పయుత్తం రాగసహభు రాగానుపరివత్తి అకుసలం లోకియం సాసవం సంయోజనియం గన్థనియం ఓఘనియం యోగనియం నీవరణియం పరామట్ఠం ఉపాదానియం సంకిలేసియం చిత్తం విముచ్చతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సరాగం చిత్తం విముచ్చతి, రాగో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం…పే… ససఞ్ఞం…పే… సచేతనం…పే… సపఞ్ఞం [ససఞ్ఞం (సీ. క.)] చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సరాగం చిత్తం విముచ్చతి, రాగో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం సరాగం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. రాగో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం సరాగం…పే… ససఞ్ఞం సరాగం…పే… సచేతనం సరాగం…పే… సపఞ్ఞం సరాగం చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. రాగో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౪. సదోసం చిత్తం విముచ్చతీతి? ఆమన్తా. దోససహగతం దోససహజాతం దోససంసట్ఠం దోససమ్పయుత్తం దోససహభు దోసానుపరివత్తి అకుసలం లోకియం సాసవం…పే… సంకిలేసియం చిత్తం విముచ్చతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సదోసం చిత్తం విముచ్చతి, దోసో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం…పే… ససఞ్ఞం…పే… సచేతనం…పే… సపఞ్ఞం చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సదోసం చిత్తం విముచ్చతి, దోసో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం సదోసం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సదోసం చిత్తం విముచ్చతి, దోసో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం సదోసం… ససఞ్ఞం సదోసం… సచేతనం సదోసం… సపఞ్ఞం సదోసం చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. దోసో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౫. సమోహం చిత్తం విముచ్చతీతి? ఆమన్తా. మోహసహగతం మోహసహజాతం మోహసంసట్ఠం మోహసమ్పయుత్తం మోహసహభు మోహానుపరివత్తి అకుసలం లోకియం సాసవం…పే… సంకిలేసియం చిత్తం విముచ్చతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సమోహం చిత్తం విముచ్చతి, మోహో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం … ససఞ్ఞం… సచేతనం… సపఞ్ఞం చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. సమోహం చిత్తం విముచ్చతి, మోహో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఫస్సం సమోహం చిత్తం విముచ్చతి, ఫస్సో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. మోహో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవేదనం సమోహం… ససఞ్ఞం సమోహం… సచేతనం సమోహం…పే… సపఞ్ఞం సమోహం చిత్తం విముచ్చతి, పఞ్ఞా చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? ఆమన్తా. మోహో చ చిత్తఞ్చ ఉభో విముచ్చన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సరాగం సదోసం సమోహం చిత్తం విముచ్చతీతి? ఆమన్తా. వీతరాగం వీతదోసం వీతమోహం నిక్కిలేసం చిత్తం విముచ్చతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘సరాగం సదోసం సమోహం చిత్తం విముచ్చతీ’’తి.
విముత్తికథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౪) ౪. విముచ్చమానకథా
౩౬౬. విముత్తం విముచ్చమానన్తి? ఆమన్తా. ఏకదేసం విముత్తం, ఏకదేసం అవిముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఏకదేసం విముత్తం, ఏకదేసం అవిముత్తన్తి? ఆమన్తా. ఏకదేసం సోతాపన్నో, ఏకదేసం న సోతాపన్నో, ఏకదేసం సోతాపత్తిఫలప్పత్తో పటిలద్ధో అధిగతో సచ్ఛికతో ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం సత్తక్ఖత్తుపరమో కోలఙ్కోలో ఏకబీజీ బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో, ఏకదేసం అరియకన్తేహి సీలేహి న సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఏకదేసం విముత్తం, ఏకదేసం అవిముత్తన్తి? ఆమన్తా. ఏకదేసం సకదాగామీ, ఏకదేసం న సకదాగామీ, ఏకదేసం సకదాగామిఫలప్పత్తో పటిలద్ధో అధిగతో సచ్ఛికతో ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఏకదేసం విముత్తం, ఏకదేసం అవిముత్తన్తి? ఆమన్తా. ఏకదేసం అనాగామీ, ఏకదేసం న అనాగామీ, ఏకదేసం అనాగామిఫలప్పత్తో పటిలద్ధో అధిగతో సచ్ఛికతో ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం అన్తరాపరినిబ్బాయీ, ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, ఉద్ధంసోతోఅకనిట్ఠగామీ, ఏకదేసం న ఉద్ధంసోతోఅకనిట్ఠగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఏకదేసం విముత్తం, ఏకదేసం అవిముత్తన్తి? ఆమన్తా. ఏకదేసం అరహా ఏకదేసం న అరహా, ఏకదేసం అరహత్తప్పత్తో పటిలద్ధో అధిగతో సచ్ఛికతో ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, ఏకదేసం వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… ఏకదేసం సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, ఏకదేసం సచ్ఛికాతబ్బం న సచ్ఛికతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విముత్తం విముచ్చమానన్తి? ఆమన్తా. ఉప్పాదక్ఖణే విముత్తం, భఙ్గక్ఖణే విముచ్చమానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౭. న వత్తబ్బం – ‘‘విముత్తం విముచ్చమాన’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతీ’’తి [దీ. ని. ౧.౨౪౮ ఆదయో]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి వత్తబ్బం [తేన హి (సీ. స్యా. కం.), తేన హి న వత్తబ్బం (క.)] – ‘‘విముత్తం విముచ్చమాన’’న్తి.
విముత్తం విముచ్చమానన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతీ’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘విముత్తం విముచ్చమాన’’న్తి.
అత్థి చిత్తం విముచ్చమానన్తి? ఆమన్తా. అత్థి చిత్తం రజ్జమానం దుస్సమానం ముయ్హమానం కిలిస్సమానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను రత్తఞ్చేవ అరత్తఞ్చ, దుట్ఠఞ్చేవ అదుట్ఠఞ్చ, మూళ్హఞ్చేవ అమూళ్హఞ్చ, ఛిన్నఞ్చేవ అఛిన్నఞ్చ, భిన్నఞ్చేవ అభిన్నఞ్చ, కతఞ్చేవ అకతఞ్చాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి రత్తఞ్చేవ అరత్తఞ్చ, దుట్ఠఞ్చేవ అదుట్ఠఞ్చ, మూళ్హఞ్చేవ అమూళ్హఞ్చ, ఛిన్నఞ్చేవ అఛిన్నఞ్చ, భిన్నఞ్చేవ అభిన్నఞ్చ, కతఞ్చేవ అకతఞ్చ, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి చిత్తం విముచ్చమాన’’న్తి.
విముచ్చమానకథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౫) ౫. అట్ఠమకకథా
౩౬౮. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలప్పత్తో పటిలద్ధో అధిగతో సచ్ఛికతో ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో సోతాపన్నో సోతాపత్తిఫలప్పత్తో…పే… కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠానుసయో పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛానుసయో… సీలబ్బతపరామాసో పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛానుసయో పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠానుసయో… సీలబ్బతపరామాసో పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠానుసయో అప్పహీనోతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం అప్పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠానుసయో అప్పహీనోతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం అప్పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛానుసయో… సీలబ్బతపరామాసో అప్పహీనోతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం అప్పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స సీలబ్బతపరామాసో అప్పహీనోతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం అప్పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౬౯. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానపహానాయ మగ్గో భావితోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానపహానాయ సతిపట్ఠానా భావితా…పే… సమ్మప్పధానా…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? న హేవం వత్తబ్బే.
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానపహానాయ మగ్గో అభావితోతి? ఆమన్తా. అమగ్గేన పహీనం లోకియేన సాసవేన…పే… సంకిలేసియేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానపహానాయ సతిపట్ఠానా…పే… బోజ్ఝఙ్గా అభావితాతి? ఆమన్తా. అమగ్గేన పహీనం లోకియేన సాసవేన…పే… సంకిలేసియేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానపహానాయ మగ్గో అభావితో…పే… సతిపట్ఠానా…పే… బోజ్ఝఙ్గా అభావితాతి? ఆమన్తా. అమగ్గేన పహీనం లోకియేన సాసవేన…పే… సంకిలేసియేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౭౦. న వత్తబ్బం – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీన’’న్తి? ఆమన్తా. ఉప్పజ్జిస్సతీతి? నుప్పజ్జిస్సతి. హఞ్చి నుప్పజ్జిస్సతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం పహీన’’న్తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీన’’న్తి? ఆమన్తా. ఉప్పజ్జిస్సతీతి? నుప్పజ్జిస్సతి. హఞ్చి నుప్పజ్జిస్సతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం పహీన’’న్తి.
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠానుసయో నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛానుసయో… సీలబ్బతపరామాసో నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛానుసయో… సీలబ్బతపరామాసో నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స దిట్ఠిపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం నుప్పజ్జిస్సతీతి కత్వా పహీనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకకథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౬) ౬. అట్ఠమకస్సఇన్ద్రియకథా
౩౭౧. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సద్ధాతి? న హేవం వత్తబ్బే. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి వీరియిన్ద్రియం…పే… నత్థి సతిన్ద్రియం…పే… నత్థి సమాధిన్ద్రియం…పే… నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి పఞ్ఞాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధాతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి వీరియం…పే… అత్థి సతి… అత్థి సమాధి… అత్థి పఞ్ఞాతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి మనో, అత్థి మనిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, అత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి మనో, అత్థి మనిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సోమనస్సం, అత్థి సోమనస్సిన్ద్రియం, అత్థి జీవితం, అత్థి జీవితిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, అత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి జీవితం, అత్థి జీవితిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స…పే… అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి మనో, నత్థి మనిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సోమనస్సం, నత్థి సోమనస్సిన్ద్రియన్తి…పే… అత్థి జీవితం, నత్థి జీవితిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి మనో, నత్థి మనిన్ద్రియన్తి? అత్థి సోమనస్సం, నత్థి సోమనస్సిన్ద్రియన్తి? అత్థి జీవితం, నత్థి జీవితిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో అస్సద్ధోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి వీరియిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో కుసీతో హీనవీరియోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సతిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సమాధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో అసమాహితో విబ్భన్తచిత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో దుప్పఞ్ఞో ఏలమూగోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, సా చ సద్ధా నియ్యానికాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, సా చ సద్ధా నియ్యానికా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి సద్ధిన్ద్రియ’’న్తి. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి వీరియం, తఞ్చ వీరియం నియ్యానికం; అత్థి సతి, సా చ సతి నియ్యానికా; అత్థి సమాధి, సో చ సమాధి నియ్యానికో; అత్థి పఞ్ఞా, సా చ పఞ్ఞా నియ్యానికాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, సా చ పఞ్ఞా నియ్యానికా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియ’’న్తి.
౩౭౨. సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, అత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, అత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, అత్థి సద్ధిన్ద్రియం…పే… అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, అత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి సద్ధా, నత్థి సద్ధిన్ద్రియన్తి…పే… అత్థి పఞ్ఞా, నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? ఆమన్తా. అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్ఞా, నత్థి పఞ్ఞిన్ద్రియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స నత్థి పఞ్చిన్ద్రియానీతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని! కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సమత్తా పరిపూరత్తా అరహా హోతి. తతో ముదుతరేహి అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో హోతి, తతో ముదుతరేహి అనాగామీ హోతి, తతో ముదుతరేహి అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో హోతి, తతో ముదుతరేహి సకదాగామీ హోతి, తతో ముదుతరేహి సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో హోతి, తతో ముదుతరేహి సోతాపన్నో హోతి, తతో ముదుతరేహి సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో హోతి. యస్స ఖో, భిక్ఖవే, ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం నత్థి, తమహం ‘బాహిరో పుథుజ్జనపక్ఖే ఠితో’తి వదామీ’’తి [సం. ని. ౫.౪౮౮]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. అట్ఠమకో పుగ్గలో బాహిరో పుథుజ్జనపక్ఖే ఠితోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి అట్ఠమకస్స పుగ్గలస్స అత్థి పఞ్చిన్ద్రియానీతి.
అట్ఠమకస్స ఇన్ద్రియకథా నిట్ఠితా.
౩. తతియవగ్గో
(౨౭) ౭. దిబ్బచక్ఖుకథా
౩౭౩. మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. మంసచక్ఖుం దిబ్బచక్ఖుం, దిబ్బచక్ఖుం మంసచక్ఖున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. యాదిసం మంసచక్ఖుం తాదిసం దిబ్బచక్ఖుం, యాదిసం దిబ్బచక్ఖుం తాదిసం మంసచక్ఖున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ మంసచక్ఖుం తం దిబ్బచక్ఖుం, తం దిబ్బచక్ఖుం తం మంసచక్ఖున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. యాదిసో మంసచక్ఖుస్స విసయో ఆనుభావో గోచరో తాదిసో దిబ్బస్స చక్ఖుస్స విసయో ఆనుభావో గోచరోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. ఉపాదిణ్ణం [ఉపాదిన్నం (స్యా. కం.)] హుత్వా అనుపాదిణ్ణం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఉపాదిణ్ణం హుత్వా అనుపాదిణ్ణం హోతీతి? ఆమన్తా. కామావచరం హుత్వా రూపావచరం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామావచరం హుత్వా రూపావచరం హోతీతి? ఆమన్తా. రూపావచరం హుత్వా అరూపావచరం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
రూపావచరం హుత్వా అరూపావచరం హోతీతి? ఆమన్తా. పరియాపన్నం హుత్వా అపరియాపన్నం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౭౪. మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. దిబ్బచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం మంసచక్ఖుం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. దిబ్బచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం పఞ్ఞాచక్ఖుం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. దిబ్బచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం మంసచక్ఖుం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మంసచక్ఖుం ధమ్ముపత్థద్ధం దిబ్బచక్ఖుం హోతీతి? ఆమన్తా. ద్వేవ చక్ఖూనీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ద్వేవ చక్ఖూనీతి? ఆమన్తా. నను తీణి చక్ఖూని వుత్తాని భగవతా – మంసచక్ఖుం, దిబ్బచక్ఖుం, పఞ్ఞాచక్ఖున్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి తీణి చక్ఖూని వుత్తాని భగవతా – మంసచక్ఖుం, దిబ్బచక్ఖుం, పఞ్ఞాచక్ఖుం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ద్వేవ చక్ఖూనీ’’తి.
ద్వేవ చక్ఖూనీతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, చక్ఖూని! కతమాని తీణి? మంసచక్ఖుం, దిబ్బచక్ఖుం, పఞ్ఞాచక్ఖున్తి – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి చక్ఖూనీ’’తి.
‘‘మంసచక్ఖుం దిబ్బచక్ఖుం, పఞ్ఞాచక్ఖుం అనుత్తరం;
ఏతాని తీణి చక్ఖూని, అక్ఖాసి పురిసుత్తమో.
‘‘మంసచక్ఖుస్స ఉప్పాదో, మగ్గో దిబ్బస్స చక్ఖునో;
యదా చ ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞాచక్ఖుం అనుత్తరం;
తస్స చక్ఖుస్స పటిలాభా, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి [ఇతివు. ౬౧ ఇతివుత్తకే].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘ద్వేవ చక్ఖూనీ’’తి.
దిబ్బచక్ఖుకథా నిట్ఠితా.