౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౩) ౧. గిహిస్స అరహాతికథా
౩౮౭. గిహిస్స అరహాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో గిహిసంయోజనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి అరహతో గిహిసంయోజనన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో గిహిసంయోజనం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి.
గిహిస్స అరహాతి? ఆమన్తా. నను అరహతో గిహిసంయోజనం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో గిహిసంయోజనం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి.
గిహిస్స అరహాతి? ఆమన్తా. అత్థి కోచి గిహీ గిహిసంయోజనం అప్పహాయ దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరోతి [మ. ని. ౨.౧౮౬]? నత్థి. హఞ్చి నత్థి కోచి గిహీ గిహిసంయోజనం అప్పహాయ దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖస్సన్తకరో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి.
గిహిస్స అరహాతి? ఆమన్తా. నను వచ్ఛగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భో గోతమ, కోచి గిహీ గిహిసంయోజనం అప్పహాయ కాయస్స భేదా దుక్ఖస్సన్తకరో’’తి? ‘‘నత్థి ఖో, వచ్ఛ, కోచి గిహీ గిహిసంయోజనం అప్పహాయ కాయస్స భేదా దుక్ఖస్సన్తకరో’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి.
గిహిస్స అరహాతి? ఆమన్తా. అరహా మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, మేథునం ఉప్పాదేయ్య, పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసేయ్య, కాసికచన్దనం పచ్చనుభవేయ్య, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేయ్య, జాతరూపరజతం సాదియేయ్య, అజేళకం పటిగ్గణ్హేయ్య, కుక్కుటసూకరం పటిగ్గణ్హేయ్య, హత్థిగవస్సవళవం పటిగ్గణ్హేయ్య, తిత్తిరవట్టకమోరకపిఞ్జరం [… కపిఞ్జలం (స్యా. కం. పీ.)] పటిగ్గణ్హేయ్య, చిత్తవణ్డవాలమోళిం [పీతవణ్టవాలమోళికం (స్యా. కం. పీ.)] ధారేయ్య, ఓదాతాని వత్థాని దీఘదసాని ధారేయ్య, యావజీవం అగారియభూతో అస్సాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి? ఆమన్తా. నను యసో కులపుత్తో, ఉత్తియో గహపతి, సేతు మాణవో, గిహిబ్యఞ్జనేన అరహత్తం పత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి యసో కులపుత్తో, ఉత్తియో గహపతి, సేతు మాణవో, గిహిబ్యఞ్జనేన అరహత్తం పత్తో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘గిహిస్స అరహా’’తి.
గిహిస్స అరహాతికథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౪) ౨. ఉపపత్తికథా
౩౮౮. సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. సహ ఉపపత్తియా సోతాపన్నో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. సహ ఉపపత్తియా సకదాగామీ హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. సహ ఉపపత్తియా అనాగామీ హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా సోతాపన్నో న హోతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సహ ఉపపత్తియా సోతాపన్నో న హోతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
సహ ఉపపత్తియా సకదాగామీ న హోతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సహ ఉపపత్తియా సకదాగామీ న హోతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
సహ ఉపపత్తియా అనాగామీ న హోతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సహ ఉపపత్తియా అనాగామీ న హోతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
౩౮౯. సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. సారిపుత్తో థేరో సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? న హేవం వత్తబ్బే. మహామోగ్గల్లానో థేరో …పే… మహాకస్సపో థేరో…పే… మహాకచ్చానో థేరో…పే… మహాకోట్ఠికో థేరో…పే… మహాపన్థకో థేరో సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సారిపుత్తో థేరో న సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సారిపుత్తో థేరో న సహ ఉపపత్తియా అరహా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
మహామోగ్గల్లానో థేరో…పే… మహాకస్సపో థేరో…పే… మహాకచ్చానో థేరో…పే… మహాకోట్ఠికో థేరో…పే… మహాపన్థకో థేరో న సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి మహాపన్థకో థేరో న సహ ఉపపత్తియా అరహా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
౩౯౦. సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. ఉపపత్తేసియేన చిత్తేన అరహత్తం సచ్ఛికరోతి లోకియేన సాసవేన…పే… సంకిలేసియేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. ఉపపత్తేసియం చిత్తం నియ్యానికం ఖయగామీ బోధగామీ అపచయగామీ అనాసవం…పే… అసంకిలేసియన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నను ఉపపత్తేసియం చిత్తం అనియ్యానికం న ఖయగామి న బోధగామి న అపచయగామి సాసవం…పే… సంకిలేసియన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఉపపత్తేసియం చిత్తం అనియ్యానికం న ఖయగామి న బోధగామి న అపచయగామి సాసవం…పే… సంకిలేసియం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సహ ఉపపత్తియా అరహా’’తి.
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. ఉపపత్తేసియేన చిత్తేన రాగం పజహతి, దోసం పజహతి, మోహం పజహతి, అనోత్తప్పం పజహతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. ఉపపత్తేసియం చిత్తం మగ్గో… సతిపట్ఠానం…పే… సమ్మప్పధానం… ఇద్ధిపాదో… ఇన్ద్రియం… బలం… బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. ఉపపత్తేసియేన చిత్తేన దుక్ఖం పరిజానాతి, సముదయం పజహతి, నిరోధం సచ్ఛికరోతి, మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… సహ ఉపపత్తియా అరహాతి? ఆమన్తా. చుతిచిత్తం మగ్గచిత్తం ఉపపత్తేసియం చిత్తం ఫలచిత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఉపపత్తికథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౫) ౩. అనాసవకథా
౩౯౧. అరహతో సబ్బే ధమ్మా అనాసవాతి? ఆమన్తా. మగ్గో ఫలం నిబ్బానం, సోతాపత్తిమగ్గో సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిమగ్గో సకదాగామిఫలం, అనాగామిమగ్గో అనాగామిఫలం, అరహత్తమగ్గో అరహత్తఫలం, సతిపట్ఠానం సమ్మప్పధానం ఇద్ధిపాదో ఇన్ద్రియం బలం బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహతో సబ్బే ధమ్మా అనాసవాతి? ఆమన్తా. అరహతో చక్ఖుం అనాసవన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. అరహతో చక్ఖుం అనాసవన్తి? ఆమన్తా. మగ్గో ఫలం నిబ్బానం, సోతాపత్తిమగ్గో సోతాపత్తిఫలం…పే… బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహతో సోతం…పే… అరహతో ఘానం… అరహతో జివ్హా… అరహతో కాయో అనాసవోతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అరహతో కాయో అనాసవోతి? ఆమన్తా. మగ్గో ఫలం నిబ్బానం, సోతాపత్తిమగ్గో సోతాపత్తిఫలం…పే… బోజ్ఝఙ్గోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహతో కాయో అనాసవోతి? ఆమన్తా. అరహతో కాయో పగ్గహనిగ్గహుపగో ఛేదనభేదనుపగో కాకేహి గిజ్ఝేహి కులలేహి సాధారణోతి? ఆమన్తా. అనాసవో ధమ్మో పగ్గహనిగ్గహుపగో ఛేదనభేదనుపగో కాకేహి గిజ్ఝేహి కులలేహి సాధారణోతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే….
అరహతో కాయే విసం కమేయ్య, సత్థం కమేయ్య, అగ్గి కమేయ్యాతి? ఆమన్తా. అనాసవే ధమ్మే విసం కమేయ్య, సత్థం కమేయ్య, అగ్గి కమేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లబ్భా అరహతో కాయో అద్దుబన్ధనేన బన్ధితుం, రజ్జుబన్ధనేన బన్ధితుం, సఙ్ఖలికబన్ధనేన బన్ధితుం, గామబన్ధనేన బన్ధితుం, నిగమబన్ధనేన బన్ధితుం, నగరబన్ధనేన బన్ధితుం, జనపదబన్ధనేన బన్ధితుం, కణ్ఠపఞ్చమేహి బన్ధనేహి బన్ధితున్తి? ఆమన్తా. లబ్భా అనాసవో ధమ్మో అద్దుబన్ధనేన బన్ధితుం, రజ్జుబన్ధనేన బన్ధితుం, సఙ్ఖలికబన్ధనేన బన్ధితుం, గామనిగమనగరజనపదబన్ధనేన బన్ధితుం, కణ్ఠపఞ్చమేహి బన్ధనేహి బన్ధితున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౯౨. యది అరహా పుథుజ్జనస్స చీవరం దేతి, అనాసవం హుత్వా సాసవం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అనాసవం హుత్వా సాసవం హోతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ అనాసవం తం సాసవన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తఞ్ఞేవ అనాసవం తం సాసవన్తి? ఆమన్తా. మగ్గో అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఫలం… సతిపట్ఠానం… సమ్మప్పధానం… ఇద్ధిపాదో… ఇన్ద్రియం… బలం… బోజ్ఝఙ్గో అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యది అరహా పుథుజ్జనస్స పిణ్డపాతం దేతి, సేనాసనం దేతి, గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దేతి, అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ అనాసవం తం సాసవన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తఞ్ఞేవ అనాసవం తం సాసవన్తి? ఆమన్తా. మగ్గో అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఫలం… సతిపట్ఠానం… సమ్మప్పధానం… ఇద్ధిపాదో… ఇన్ద్రియం… బలం… బోజ్ఝఙ్గో అనాసవో హుత్వా సాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యది పుథుజ్జనో అరహతో చీవరం దేతి, సాసవం హుత్వా అనాసవం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సాసవం హుత్వా అనాసవం హోతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ సాసవం తం అనాసవన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తఞ్ఞేవ సాసవం తం అనాసవన్తి? ఆమన్తా. రాగో సాసవో హుత్వా అనాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దోసో…పే… మోహో…పే… అనోత్తప్పం సాసవం హుత్వా అనాసవం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యది పుథుజ్జనో అరహతో పిణ్డపాతం దేతి, సేనాసనం దేతి, గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దేతి, సాసవో హుత్వా అనాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సాసవో హుత్వా అనాసవో హోతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ సాసవం తం అనాసవన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తఞ్ఞేవ సాసవం తం అనాసవన్తి? ఆమన్తా. రాగో సాసవో హుత్వా అనాసవో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దోసో…పే… మోహో…పే… అనోత్తప్పం సాసవం హుత్వా అనాసవం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘అరహతో సబ్బే ధమ్మా అనాసవా’’తి? ఆమన్తా. నను అరహా అనాసవోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా అనాసవో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహతో సబ్బే ధమ్మా అనాసవా’’తి.
అనాసవకథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౬) ౪. సమన్నాగతకథా
౩౯౩. అరహా చతూహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా చతూహి ఫస్సేహి చతూహి వేదనాహి చతూహి సఞ్ఞాహి చతూహి చేతనాహి చతూహి చిత్తేహి చతూహి సద్ధాహి చతూహి వీరియేహి చతూహి సతీహి చతూహి సమాధీహి చతూహి పఞ్ఞాహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామీ తీహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ తీహి ఫస్సేహి…పే… తీహి పఞ్ఞాహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామీ ద్వీహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. సకదాగామీ ద్వీహి ఫస్సేహి…పే… ద్వీహి పఞ్ఞాహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహా సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపన్నో సత్తక్ఖత్తుపరమో, కోలఙ్కోలో, ఏకబీజీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహా సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా సకదాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అరహా అనాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా అనాగామీ, అన్తరాపరినిబ్బాయీ, ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ, అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ, ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సోతాపన్నో సత్తక్ఖత్తుపరమో, కోలఙ్కోలో, ఏకబీజీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అనాగామీ సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సకదాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. సకదాగామీ సోతాపన్నో సత్తక్ఖత్తుపరమో, కోలఙ్కోలో, ఏకబీజీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౯౪. సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘సోతాపన్నో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ అరహా, సో సోతాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘సకదాగామీ’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అరహా సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ అరహా, సో సకదాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘అనాగామీ’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అరహా అనాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ అరహా, సో అనాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘సోతాపన్నో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ అనాగామీ, సో సోతాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘సకదాగామీ’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ అనాగామీ, సో సకదాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో ‘‘సోతాపన్నో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. స్వేవ సకదాగామీ, సో సోతాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౯౫. అరహా సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను అరహా సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహా సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
అరహా సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిమగ్గం వీతివత్తో, సక్కాయదిట్ఠిం విచికిచ్ఛం సీలబ్బతపరామాసం, అపాయగమనీయం రాగం, అపాయగమనీయం దోసం, అపాయగమనీయం మోహం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహా సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను అరహా సకదాగామిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా సకదాగామిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహా సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
అరహా సకదాగామిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా సకదాగామిమగ్గం వీతివత్తో, ఓళారికం కామరాగం, ఓళారికం బ్యాపాదం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహా అనాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను అరహా అనాగామిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా అనాగామిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహా అనాగామిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
అరహా అనాగామిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా అనాగామిమగ్గం వీతివత్తో, అణుసహగతం కామరాగం, అణుసహగతం బ్యాపాదం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను అనాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
అనాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సోతాపత్తిమగ్గం వీతివత్తో, సక్కాయదిట్ఠిం…పే… అపాయగమనీయం మోహం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామీ సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను అనాగామీ సకదాగామిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనాగామీ సకదాగామిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనాగామీ సకదాగామిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
అనాగామీ సకదాగామిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామీ సకదాగామిమగ్గం వీతివత్తో, ఓళారికం కామరాగం, ఓళారికం బ్యాపాదం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. నను సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలేన సమన్నాగతో’’తి.
సకదాగామీ సోతాపత్తిఫలం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. సకదాగామీ సోతాపత్తిమగ్గం వీతివత్తో, సక్కాయదిట్ఠిం…పే… అపాయగమనీయం మోహం వీతివత్తో తేన సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౯౬. న వత్తబ్బం – ‘‘అరహా చతూహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి? ఆమన్తా. నను అరహతా చత్తారి ఫలాని పటిలద్ధాని, తేహి చ అపరిహీనోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతా చత్తారి ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహా చతూహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘అనాగామీ తీహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి? ఆమన్తా. నను అనాగామినా తీణి ఫలాని పటిలద్ధాని, తేహి చ అపరిహీనోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనాగామినా తీణి ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనాగామీ తీహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘సకదాగామీ ద్వీహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి? ఆమన్తా. నను సకదాగామినా ద్వే ఫలాని పటిలద్ధాని, తేహి చ అపరిహీనోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సకదాగామినా ద్వే ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సకదాగామీ ద్వీహి ఫలేహి సమన్నాగతో’’తి.
అరహతా చత్తారి ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనోతి, అరహా చతూహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహతా చత్తారో మగ్గా పటిలద్ధా తేహి చ అపరిహీనోతి, అరహా చతూహి మగ్గేహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగామినా తీణి ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనోతి, అనాగామీ తీహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అనాగామినా తయో మగ్గా పటిలద్ధా తేహి చ అపరిహీనోతి, అనాగామీ తీహి మగ్గేహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామినా ద్వే ఫలాని పటిలద్ధాని తేహి చ అపరిహీనోతి, సకదాగామీ ద్వీహి ఫలేహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. సకదాగామినా ద్వే మగ్గా పటిలద్ధా, తేహి చ అపరిహీనోతి, సకదాగామీ ద్వీహి మగ్గేహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమన్నాగతకథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౭) ౫. ఉపేక్ఖాసమన్నాగతకథా
౩౯౭. అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా ఛహి ఫస్సేహి, ఛహి వేదనాహి, ఛహి సఞ్ఞాహి…పే… ఛహి పఞ్ఞాహి సమన్నాగతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. అరహా చక్ఖునా రూపం పస్సన్తో సోతేన సద్దం సుణాతి, ఘానేన గన్ధం ఘాయతి, జివ్హాయ రసం సాయతి, కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతి, మనసా ధమ్మం విజానాతి…పే… మనసా ధమ్మం విజానన్తో చక్ఖునా రూపం పస్సతి, సోతేన సద్దం సుణాతి, ఘానేన గన్ధం ఘాయతి, జివ్హాయ రసం సాయతి, కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతోతి? ఆమన్తా. సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతో సమోహితో [సమాహితో (స్యా.)], ఛ ఉపేక్ఖాయో పచ్చుపట్ఠితాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతో’’తి? ఆమన్తా. నను అరహా ఛళఙ్గుపేక్ఖోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా ఛళఙ్గుపేక్ఖో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహా ఛహి ఉపేక్ఖాహి సమన్నాగతో’’తి…పే….
ఉపేక్ఖాసమన్నాగతకథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౮) ౬. బోధియా బుద్ధోతికథా
౩౯౮. బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. బోధియా నిరుద్ధాయ విగతాయ పటిపస్సద్ధాయ అబుద్ధో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. అతీతాయ బోధియా బుద్ధోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అతీతాయ బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి, సముదయం పజహతి, నిరోధం సచ్ఛికరోతి, మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. అనాగతాయ బోధియా బుద్ధోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగతాయ బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. అతీతాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి, సముదయం పజహతి, నిరోధం సచ్ఛికరోతి, మగ్గం భావేతీతి? ఆమన్తా. అతీతాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. అనాగతాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? ఆమన్తా. అనాగతాయ బోధియా బుద్ధో, తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అతీతాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అతీతాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? ఆమన్తా. పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగతాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? ఆమన్తా. పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా బోధికరణీయం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగతాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? ఆమన్తా. పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధో, న చ తాయ బోధియా దుక్ఖం పరిజానాతి…పే… మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౩౯౯. అతీతాయ బోధియా బుద్ధో, అనాగతాయ బోధియా బుద్ధో, పచ్చుప్పన్నాయ బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. తీహి బోధీహి బుద్ధోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తీహి బోధీహి బుద్ధోతి? ఆమన్తా. సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం తీహి బోధీహి సమన్నాగతో సమోహితో, తిస్సో బోధియో పచ్చుపట్ఠితాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘బోధియా బుద్ధో’’తి? ఆమన్తా. నను బోధిపటిలాభా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి బోధిపటిలాభా బుద్ధో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బోధియా బుద్ధో’’తి.
బోధిపటిలాభా బుద్ధోతి, బోధియా బుద్ధోతి? ఆమన్తా. బోధిపటిలాభా బోధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధియా బుద్ధోతికథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౩౯) ౭. లక్ఖణకథా
౪౦౦. లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తోతి? ఆమన్తా. పదేసలక్ఖణేహి సమన్నాగతో పదేసబోధిసత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తోతి? ఆమన్తా. తిభాగలక్ఖణేహి సమన్నాగతో తిభాగబోధిసత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తోతి? ఆమన్తా. ఉపడ్ఢలక్ఖణేహి సమన్నాగతో ఉపడ్ఢబోధిసత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తోతి? ఆమన్తా. చక్కవత్తిసత్తో లక్ఖణసమన్నాగతో, చక్కవత్తిసత్తో బోధిసత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
చక్కవత్తిసత్తో లక్ఖణసమన్నాగతో, చక్కవత్తిసత్తో బోధిసత్తోతి? ఆమన్తా. యాదిసో బోధిసత్తస్స పుబ్బయోగో పుబ్బచరియా ధమ్మక్ఖానం ధమ్మదేసనా, తాదిసో చక్కవత్తిసత్తస్స పుబ్బయోగో పుబ్బచరియా ధమ్మక్ఖానం ధమ్మదేసనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౦౧. యథా బోధిసత్తస్స జాయమానస్స దేవా పఠమం పటిగ్గణ్హన్తి పచ్ఛా మనుస్సా [దీ. ని. ౨.౨౭; మ. ని. ౩.౨౦౫ వుత్తం దిస్సాయ పుచ్ఛతి], ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తస్స జాయమానస్స దేవా పఠమం పటిగ్గణ్హన్తి పచ్ఛా మనుస్సాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా బోధిసత్తస్స జాయమానస్స చత్తారో నం దేవపుత్తా పటిగ్గహేత్వా మాతు పురతో ఠపేన్తి – ‘‘అత్తమనా, దేవి, హోహి! మహేసక్ఖో తే పుత్తో ఉప్పన్నో’’తి, ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తస్స జాయమానస్స చత్తారో నం దేవపుత్తా పటిగ్గహేత్వా మాతు పురతో ఠపేన్తి – ‘‘అత్తమనా, దేవి, హోహి! మహేసక్ఖో తే పుత్తో ఉప్పన్నో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా బోధిసత్తస్స జాయమానస్స ద్వే ఉదకస్స ధారా అన్తలిక్ఖా పాతుభవన్తి – ఏకా సీతస్స, ఏకా ఉణ్హస్స – యేన బోధిసత్తస్స ఉదకకిచ్చం కరోన్తి మాతు చ, ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తస్స జాయమానస్స ద్వే ఉదకస్స ధారా అన్తలిక్ఖా పాతుభవన్తి – ఏకా సీతస్స, ఏకా ఉణ్హస్స – యేన చక్కవత్తిసత్తస్స ఉదకకిచ్చం కరోన్తి మాతు చాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా సమ్పతిజాతో బోధిసత్తో సమేహి పాదేహి పతిట్ఠహిత్వా ఉత్తరేన అభిముఖో సత్తపదవీతిహారేన గచ్ఛతి సేతమ్హి ఛత్తే అనుధారియమానే, సబ్బా చ దిసా విలోకేతి, ఆసభిఞ్చ వాచం భాసతి – ‘‘అగ్గోహమస్మి లోకస్స, జేట్ఠోహమస్మి లోకస్స, సేట్ఠోహమస్మి లోకస్స, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి, ఏవమేవం సమ్పతిజాతో చక్కవత్తిసత్తో సమేహి పాదేహి పతిట్ఠహిత్వా ఉత్తరేన అభిముఖో సత్తపదవీతిహారేన గచ్ఛతి సేతమ్హి ఛత్తే అనుధారియమానే, సబ్బా చ దిసా విలోకేతి, ఆసభిఞ్చ వాచం భాసతి – ‘‘అగ్గోహమస్మి లోకస్స, జేట్ఠోహమస్మి లోకస్స, సేట్ఠోహమస్మి లోకస్స, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా బోధిసత్తస్స జాయమానస్స మహతో ఆలోకస్స మహతో ఓభాసస్స మహతో భూమిచాలస్స పాతుభావో హోతి, ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తస్స జాయమానస్స మహతో ఆలోకస్స మహతో ఓభాసస్స మహతో భూమిచాలస్స పాతుభావో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా బోధిసత్తస్స పకతికాయో సమన్తా బ్యామం ఓభాసతి, ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తస్స పకతికాయో సమన్తా బ్యామం ఓభాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యథా బోధిసత్తో మహాసుపినం పస్సతి, ఏవమేవం చక్కవత్తిసత్తో మహాసుపినం పస్సతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౦౨. న వత్తబ్బం – ‘‘లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ద్వత్తింసిమాని, భిక్ఖవే, మహాపురిసస్స మహాపురిసలక్ఖణాని, యేహి సమన్నాగతస్స మహాపురిసస్స ద్వేవ గతియో భవన్తి అనఞ్ఞా [న అఞ్ఞా (క.)]! సచే అగారం అజ్ఝావసతి, రాజా హోతి చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా చాతురన్తో విజితావీ జనపదత్థావరియప్పత్తో సత్తరతనసమన్నాగతో. తస్సిమాని సత్త రతనాని భవన్తి, సేయ్యథిదం – చక్కరతనం, హత్థిరతనం, అస్సరతనం, మణిరతనం, ఇత్థిరతనం, గహపతిరతనం, పరిణాయకరతనమేవ సత్తమం. పరోసహస్సం ఖో పనస్స పుత్తా భవన్తి సూరా వీరఙ్గరూపా పరసేనప్పమద్దనా. సో ఇమం పథవిం సాగరపరియన్తం అదణ్డేన అసత్థేన ధమ్మేన అభివిజియ అజ్ఝావసతి. సచే ఖో పన అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, అరహం హోతి సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే వివట్టచ్ఛదో’’తి [దీ. ని. ౩.౨౦౦]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి లక్ఖణసమన్నాగతో బోధిసత్తోతి.
లక్ఖణకథా నిట్ఠితా.
౪. చతుత్థవగ్గో
(౪౦) ౮. నియామోక్కన్తికథా
౪౦౩. బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియోతి [మ. ని. ౨.౨౮౨ ఘటికారసుత్తం నిస్సాయ పుచ్ఛతి]? ఆమన్తా. బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. సావకో హుత్వా బుద్ధో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సావకో హుత్వా బుద్ధో హోతీతి? ఆమన్తా. అనుస్సవియోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనుస్సవియోతి? ఆమన్తా. నను భగవా సయమ్భూతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా సయమ్భూ, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనుస్సవియో’’తి.
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియోతి? ఆమన్తా. భగవతా బోధియా మూలే తీణేవ సామఞ్ఞఫలాని అభిసమ్బుద్ధానీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నను భగవతా బోధియా మూలే చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని అభిసమ్బుద్ధానీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవతా బోధియా మూలే చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని అభిసమ్బుద్ధాని, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో’’తి.
౪౦౪. బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియోతి? ఆమన్తా. బోధిసత్తో దుక్కరకారియం అకాసీతి? ఆమన్తా. దస్సనసమ్పన్నో పుగ్గలో దుక్కరకారియం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధిసత్తో అపరన్తపం [అమరం తపం (సం. ని. ౧.౧౩౭)] అకాసి, అఞ్ఞం సత్థారం ఉద్దిసీతి? ఆమన్తా. దస్సనసమ్పన్నో పుగ్గలో అఞ్ఞం సత్థారం ఉద్దిసేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
చిత్తో గహపతి హత్థకో ఆళవకో భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, చిత్తో గహపతి హత్థకో ఆళవకో భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, న చ కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, న చ భగవతో సావకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, న చ కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. చిత్తో గహపతి హత్థకో ఆళవకో భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, న చ భగవతో సావకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో, న చ కస్సపస్స భగవతో సావకోతి? ఆమన్తా. సావకో జాతిం వీతివత్తో అసావకో హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౦౫. న వత్తబ్బం – ‘‘బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘కస్సపే అహం, ఆనన్ద, భగవతి బ్రహ్మచరియం అచరిం ఆయతిం సమ్బోధాయా’’తి! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో’’తి.
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘సబ్బాభిభూ సబ్బవిదూహమస్మి,
సబ్బేసు ధమ్మేసు అనుపలిత్తో;
సబ్బఞ్జహో తణ్హక్ఖయే విముత్తో,
సయం అభిఞ్ఞాయ కముద్దిసేయ్యం.
‘‘న మే ఆచరియో అత్థి, సదిసో మే న విజ్జతి;
సదేవకస్మిం లోకస్మిం, నత్థి మే పటిపుగ్గలో.
‘‘అహఞ్హి అరహా లోకే, అహం సత్థా అనుత్తరో;
ఏకోమ్హి సమ్మాసమ్బుద్ధో, సీతిభూతోస్మి నిబ్బుతో.
‘‘ధమ్మచక్కం పవత్తేతుం, గచ్ఛామి కాసినం పురం;
అన్ధీభూతస్మిం [అన్ధభూతస్మిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] లోకస్మిం, ఆహఞ్ఛం [ఆహఞ్ఞిం (క.)] అమతదున్దుభి’’న్తి [దుద్రభిన్తి (క.)].
‘‘యథా ఖో త్వం, ఆవుసో, పటిజానాసి, అరహసి అనన్తజినో’’తి?
‘‘మాదిసా వే జినా హోన్తి, యే పత్తా ఆసవక్ఖయం;
జితా మే పాపకా ధమ్మా, తస్మాహం ఉపక జినో’’తి [మహావ. ౧౧; మ. ని. ౧.౨౮౫; ౨.౩౪౧].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో’’తి.
బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాది. ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖం అరియసచ్చం పరిఞ్ఞేయ్య’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… పరిఞ్ఞాతన్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది…పే… ఆలోకో ఉదపాది. ‘ఇదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా. కం.)] అరియసచ్చం పహాతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… పహీనన్తి మే, భిక్ఖవే…పే… ‘ఇదం దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా. కం.)] అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం సచ్ఛికాతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… సచ్ఛికతన్తి మే, భిక్ఖవే…పే… ‘ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… ‘తం ఖో పనిదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం భావేతబ్బ’న్తి మే, భిక్ఖవే…పే… భావితన్తి మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది, ఞాణం ఉదపాది, పఞ్ఞా ఉదపాది, విజ్జా ఉదపాది, ఆలోకో ఉదపాదీ’’తి [మహావ. ౧౫; సం. ని. ౫.౧౦౮౧; పటి. మ. ౨.౩౦]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘బోధిసత్తో కస్సపస్స భగవతో పావచనే ఓక్కన్తనియామో చరితబ్రహ్మచరియో’’తి.