౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౩) ౧. విముత్తికథా
౪౧౮. విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. యం కిఞ్చి విముత్తిఞాణం సబ్బం తం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. పచ్చవేక్ఖణఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. సోతాపన్నస్స ఞాణం, సోతాపత్తిఫలం పత్తస్స పటిలద్ధస్స అధిగతస్స సచ్ఛికతస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. సకదాగామిస్స ఞాణం, సకదాగామిఫలం పత్తస్స పటిలద్ధస్స అధిగతస్స సచ్ఛికతస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. అనాగామిస్స ఞాణం, అనాగామిఫలం పత్తస్స పటిలద్ధస్స అధిగతస్స సచ్ఛికతస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. అరహతో ఞాణం, అరహత్తం పత్తస్స పటిలద్ధస్స అధిగతస్స సచ్ఛికతస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౧౯. సోతాపత్తిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అనాగామిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? ఆమన్తా. అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౦. సోతాపత్తిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అనాగామిఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తఫలసమఙ్గిస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స విముత్తిఞాణం విముత్తం తఞ్చ ఫలం పత్తస్స ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విముత్తికథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౪) ౨. అసేఖఞాణకథా
౪౨౧. సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. సేఖో అసేఖం ధమ్మం జానాతి పస్సతి, దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను సేఖో అసేఖం ధమ్మం న జానాతి న పస్సతి, అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం న ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సేఖో అసేఖం ధమ్మం న జానాతి న పస్సతి, అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం న ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థీ’’తి.
అసేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థి, అసేఖో అసేఖం ధమ్మం జానాతి పస్సతి, దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? ఆమన్తా. సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థి, సేఖో అసేఖం ధమ్మం జానాతి పస్సతి, దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౨. సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థి, సేఖో అసేఖం ధమ్మం న జానాతి న పస్సతి, అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం న ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? ఆమన్తా. అసేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థి, అసేఖో అసేఖం ధమ్మం న జానాతి న పస్సతి, అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం న ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, న కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స సోతాపత్తిమగ్గే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స సోతాపత్తిఫలే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామిఫల… అనాగామిఫల… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అరహత్తే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౩. న వత్తబ్బం – ‘‘సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థీ’’తి? ఆమన్తా. నను ఆయస్మా ఆనన్దో సేఖో – ‘‘భగవా ఉళారో’’తి జానాతి, ‘‘సారిపుత్తో థేరో, మహామోగ్గల్లానో థేరో ఉళారో’’తి జానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఆయస్మా ఆనన్దో సేఖో – ‘‘భగవా ఉళారో’’తి జానాతి, ‘‘సారిపుత్తో థేరో, మహామోగ్గల్లానో థేరో ఉళారో’’తి జానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సేఖస్స అసేఖం ఞాణం అత్థీ’’తి.
అసేఖఞాణకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౫) ౩. విపరీతకథా
౪౨౪. పథవీకసిణం సమాపత్తిం [పథవీకసిణసమాపత్తిం (సీ. క.)] సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనిచ్చే నిచ్చన్తి విపరియేసోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దుక్ఖే సుఖన్తి…పే… అనత్తని అత్తాతి…పే… అసుభే సుభన్తి విపరియేసోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అకుసలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను కుసలన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి కుసలం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణ’’న్తి.
అనిచ్చే నిచ్చన్తి విపరియేసో, సో చ అకుసలోతి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణం, తఞ్చ అకుసలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దుక్ఖే సుఖన్తి…పే… అనత్తని అత్తాతి…పే… అసుభే సుభన్తి విపరియేసో, సో చ అకుసలోతి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణం, తఞ్చ అకుసలన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౫. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణం, తఞ్చ అకుసలన్తి? ఆమన్తా. అనిచ్చే నిచ్చన్తి విపరియేసో, సో చ కుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణం, తఞ్చ అకుసలన్తి? ఆమన్తా. దుక్ఖే సుఖన్తి…పే… అనత్తని అత్తాతి…పే… అసుభే సుభన్తి విపరియేసో, సో చ కుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౬. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహా పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపజ్జేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపజ్జేయ్య, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణ’’న్తి.
పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణం, అరహా పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపజ్జేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో విపరియేసోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అరహతో విపరియేసోతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సఞ్ఞావిపరియేసో చిత్తవిపరియేసో దిట్ఠివిపరియేసోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నత్థి అరహతో సఞ్ఞావిపరియేసో చిత్తవిపరియేసో దిట్ఠివిపరియేసోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సఞ్ఞావిపరియేసో చిత్తవిపరియేసో దిట్ఠివిపరియేసో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో విపరియేసో’’తి.
౪౨౭. న వత్తబ్బం – పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపజ్జన్తస్స సబ్బేవ పథవీతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి.
పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను పథవీ అత్థి, అత్థి చ కోచి పథవిం పథవితో సమాపజ్జతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పథవీ అత్థి, అత్థి చ కోచి పథవిం పథవితో సమాపజ్జతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణ’’న్తి.
పథవీ అత్థి, పథవిం పథవితో సమాపజ్జన్తస్స విపరీతం హోతీతి? ఆమన్తా. నిబ్బానం అత్థి, నిబ్బానం నిబ్బానతో సమాపజ్జన్తస్స విపరీతం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స విపరీతే ఞాణ’’న్తి.
విపరీతకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౬) ౪. నియామకథా
౪౨౮. అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నియతస్స అనియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నియతస్స అనియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నియతస్స నియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స అనియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనియతస్స అనియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౨౯. అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి నియామోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి సతిపట్ఠానా… సమ్మప్పధానా… ఇద్ధిపాదా… ఇన్ద్రియా… బలా… బోజ్ఝఙ్గాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి నియామోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి నియామో, నో వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణ’’న్తి.
అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి సతిపట్ఠానా…పే… బోజ్ఝఙ్గాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనియతస్స నియామగమనాయ నత్థి బోజ్ఝఙ్గా, నో వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణ’’న్తి.
౪౩౦. అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణన్తి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స సోతాపత్తిమగ్గే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స సోతాపత్తిఫలే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అరహత్తే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౩౧. న వత్తబ్బం – ‘‘అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. నను భగవా జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతి, భబ్బో అయం పుగ్గలో ధమ్మం అభిసమేతు’’న్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతి, భబ్బో అయం పుగ్గలో ధమ్మం అభిసమేతుం,’’ తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణ’’న్తి.
నియామకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౭) ౫. పటిసమ్భిదాకథా
౪౩౨. సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. సమ్ముతిఞాణం పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్ముతిఞాణం పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. యే కేచి సమ్ముతిం జానన్తి, సబ్బే తే పటిసమ్భిదాపత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. చేతోపరియాయే ఞాణం పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చేతోపరియాయే ఞాణం పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. యే కేచి పరచిత్తం జానన్తి, సబ్బే తే పటిసమ్భిదాపత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. సబ్బా పఞ్ఞా పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సబ్బా పఞ్ఞా పటిసమ్భిదాతి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స అత్థి పఞ్ఞా, సా పఞ్ఞా పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఆపోకసిణం…పే… తేజోకసిణం…పే… వాయోకసిణం…పే… నీలకసిణం…పే… పీతకసిణం…పే… లోహితకసిణం…పే… ఓదాతకసిణం…పే… ఆకాసానఞ్చాయతనం…పే… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స…పే… దానం దదన్తస్స…పే… చీవరం దదన్తస్స…పే… పిణ్డపాతం దదన్తస్స…పే… సేనాసనం దదన్తస్స…పే… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దదన్తస్స అత్థి పఞ్ఞా, సా పఞ్ఞా పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౩౩. న వత్తబ్బం – ‘‘సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదా’’తి? ఆమన్తా. అత్థి లోకుత్తరా పఞ్ఞా, సా పఞ్ఞా న పటిసమ్భిదాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి.
పటిసమ్భిదాకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౮) ౬. సమ్ముతిఞాణకథా
౪౩౪. న వత్తబ్బం – ‘‘సమ్ముతిఞాణం సచ్చారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి? ఆమన్తా. నను పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స అత్థి ఞాణం, పథవీకసిణఞ్చ సమ్ముతిసచ్చమ్హీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స అత్థి ఞాణం, పథవీకసిణఞ్చ సమ్ముతిసచ్చమ్హి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమ్ముతిఞాణం సచ్చారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘సమ్ముతిఞాణం సచ్చారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి? ఆమన్తా…పే… నను ఆపోకసిణం…పే… తేజోకసిణం…పే… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దదన్తస్స అత్థి ఞాణం, గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో చ సమ్ముతిసచ్చమ్హీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దదన్తస్స అత్థి ఞాణం, గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో చ సమ్ముతిసచ్చమ్హి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమ్ముతిఞాణం సచ్చారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
౪౩౫. సమ్ముతిఞాణం సచ్చారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. తేన ఞాణేన దుక్ఖం పరిజానాతి, సముదయం పజహతి, నిరోధం సచ్ఛికరోతి, మగ్గం భావేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమ్ముతిఞాణకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౪౯) ౭. చిత్తారమ్మణకథా
౪౩౬. చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణన్తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కోచి ‘‘సరాగం చిత్తం సరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి ‘‘సరాగం చిత్తం సరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
నను అత్థి కోచి వీతరాగం చిత్తం…పే… సదోసం చిత్తం… వీతదోసం చిత్తం… సమోహం చిత్తం… వీతమోహం చిత్తం… సంఖిత్తం చిత్తం… విక్ఖిత్తం చిత్తం… మహగ్గతం చిత్తం… అమహగ్గతం చిత్తం… సఉత్తరం చిత్తం… అనుత్తరం చిత్తం… సమాహితం చిత్తం… అసమాహితం చిత్తం… విముత్తం చిత్తం…పే… అవిముత్తం చిత్తం ‘‘అవిముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి ‘‘అవిముత్తం చిత్తం అవిముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
౪౩౭. ఫస్సారమ్మణే ఞాణం వత్తబ్బం – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఫస్సారమ్మణే ఞాణం వత్తబ్బం చేతోపరియాయే ఞాణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి. వేదనారమ్మణే ఞాణం…పే… సఞ్ఞారమ్మణే ఞాణం… చేతనారమ్మణే ఞాణం… చిత్తారమ్మణే ఞాణం… సద్ధారమ్మణే ఞాణం… వీరియారమ్మణే ఞాణం… సతారమ్మణే ఞాణం… సమాధారమ్మణే ఞాణం… పఞ్ఞారమ్మణే ఞాణం… రాగారమ్మణే ఞాణం … దోసారమ్మణే ఞాణం… మోహారమ్మణే ఞాణం…పే… అనోత్తప్పారమ్మణే ఞాణం వత్తబ్బం – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనోత్తప్పారమ్మణే ఞాణం వత్తబ్బం చేతోపరియాయే ఞాణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
ఫస్సారమ్మణే ఞాణం న వత్తబ్బం – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. ఫస్సపరియాయే ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వేదనారమ్మణే ఞాణం…పే… సఞ్ఞారమ్మణే ఞాణం…పే… అనోత్తప్పారమ్మణే ఞాణం న వత్తబ్బం – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. అనోత్తప్పపరియాయే ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౩౮. న వత్తబ్బం – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి? ఆమన్తా. నను చేతోపరియాయే ఞాణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి చేతోపరియాయే ఞాణం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతోపరియాయే ఞాణం చిత్తారమ్మణఞ్ఞేవ న అఞ్ఞారమ్మణ’’న్తి.
చిత్తారమ్మణకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౫౦) ౮. అనాగతఞాణకథా
౪౩౯. అనాగతే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. అనాగతం మూలతో జానాతి, హేతుతో జానాతి, నిదానతో జానాతి, సమ్భవతో జానాతి, పభవతో జానాతి, సముట్ఠానతో జానాతి, ఆహారతో జానాతి, ఆరమ్మణతో జానాతి, పచ్చయతో జానాతి, సముదయతో జానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగతే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. అనాగతం హేతుపచ్చయతం జానాతి, ఆరమ్మణపచ్చయతం జానాతి, అధిపతిపచ్చయతం జానాతి, అనన్తరపచ్చయతం జానాతి, సమనన్తరపచ్చయతం జానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనాగతే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. గోత్రభునో పుగ్గలస్స సోతాపత్తిమగ్గే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స సోతాపత్తిఫలే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామి…పే… అనాగామి …పే… అరహత్తసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నస్స పుగ్గలస్స అరహత్తే ఞాణం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౪౦. న వత్తబ్బం – ‘‘అనాగతే ఞాణం అత్థీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘పాటలిపుత్తస్స ఖో, ఆనన్ద, తయో అన్తరాయా భవిస్సన్తి – అగ్గితో వా ఉదకతో వా మిథుభేదా వా’’తి [మహావ. ౨౮౬; దీ. ని. ౨.౧౫౨; ఉదా. ౭౬]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి అనాగతే ఞాణం అత్థీతి.
అనాగతఞాణకథా నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౫౧) ౯. పటుప్పన్నకథా
౪౪౧. పటుప్పన్నే [పచ్చుప్పన్నే (సీ. స్యా.)] ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. తేన ఞాణేన తం ఞాణం జానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన ఞాణేన తం ఞాణం జానాతీతి? ఆమన్తా. తేన ఞాణేన తం ఞాణం ‘‘ఞాణ’’న్తి జానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన ఞాణేన తం ఞాణం ‘‘ఞాణ’’న్తి జానాతీతి? ఆమన్తా. తం ఞాణం తస్స ఞాణస్స ఆరమ్మణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తం ఞాణం తస్స ఞాణస్స ఆరమ్మణన్తి? ఆమన్తా. తేన ఫస్సేన తం ఫస్సం ఫుసతి, తాయ వేదనాయ తం వేదనం వేదేతి, తాయ సఞ్ఞాయ తం సఞ్ఞం సఞ్జానాతి, తాయ చేతనాయ తం చేతనం చేతేతి, తేన చిత్తేన తం చిత్తం చిన్తేతి, తేన వితక్కేన తం వితక్కం వితక్కేతి, తేన విచారేన తం విచారం విచారేతి, తాయ పీతియా తం పీతిం పియాయతి, తాయ సతియా తం సతిం సరతి, తాయ పఞ్ఞాయ తం పఞ్ఞం పజానాతి, తేన ఖగ్గేన తం ఖగ్గం ఛిన్దతి, తేన ఫరసునా తం ఫరసుం తచ్ఛతి, తాయ కుధారియా తం కుధారిం తచ్ఛతి, తాయ వాసియా తం వాసిం తచ్ఛతి, తాయ సూచియా తం సూచిం సిబ్బేతి, తేన అఙ్గులగ్గేన తం అఙ్గులగ్గం పరామసతి, తేన నాసికగ్గేన తం నాసికగ్గం పరామసతి, తేన మత్థకేన తం మత్థకం పరామసతి, తేన గూథేన తం గూథం ధోవతి, తేన ముత్తేన తం ముత్తం ధోవతి, తేన ఖేళేన తం ఖేళం ధోవతి, తేన పుబ్బేన తం పుబ్బం ధోవతి, తేన లోహితేన తం లోహితం ధోవతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే….
౪౪౨. న వత్తబ్బం – ‘‘పటుప్పన్నే ఞాణం అత్థీ’’తి? ఆమన్తా. నను సబ్బసఙ్ఖారే అనిచ్చతో దిట్ఠే తమ్పి ఞాణం అనిచ్చతో దిట్ఠం హోతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సబ్బసఙ్ఖారే అనిచ్చతో దిట్ఠే తమ్పి ఞాణం అనిచ్చతో దిట్ఠం హోతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పటుప్పన్నే ఞాణం అత్థీ’’తి.
పటుప్పన్నఞాణకథా [పచ్చుప్పన్నకథా (సీ.)] నిట్ఠితా.
౫. పఞ్చమవగ్గో
(౫౨) ౧౦. ఫలఞాణకథా
౪౪౩. సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. సావకో ఫలస్స కతం పఞ్ఞాపేతీతి? న హేవం వత్తబ్బ…పే….
సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. అత్థి సావకస్స ఫలపరోపరియత్తి ఇన్ద్రియపరోపరియత్తి పుగ్గలపరోపరియత్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. అత్థి సావకస్స ఖన్ధపఞ్ఞత్తి ఆయతనపఞ్ఞత్తి ధాతుపఞ్ఞత్తి సచ్చపఞ్ఞత్తి ఇన్ద్రియపఞ్ఞత్తి పుగ్గలపఞ్ఞత్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. సావకో జినో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ ధమ్మస్సామీ ధమ్మప్పటిసరణోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి? ఆమన్తా. సావకో అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౪౪. న వత్తబ్బం – ‘‘సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీ’’తి? ఆమన్తా. సావకో అఞ్ఞాణీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి సావకస్స ఫలే ఞాణం అత్థీతి…పే….
ఫలఞాణకథా నిట్ఠితా.
పఞ్చమవగ్గో.
తస్సుద్దానం –
విముత్తిఞాణం విముత్తం, సేఖస్స అసేఖం ఞాణం, విపరీతే ఞాణం, అనియతస్స నియామగమనాయ అత్థి ఞాణం, సబ్బం ఞాణం పటిసమ్భిదాతి, సమ్ముతిఞాణం, చేతోపరియాయే ఞాణం, అనాగతే ఞాణం, పటుప్పన్నే ఞాణం, సావకస్స ఫలే ఞాణన్తి.
మహాపణ్ణాసకో.
తస్సాపి ఉద్దానం –
సత్తుపలద్ధిం, ఉపహరతో, బలం, గిహిస్స అరహా చ, విముత్తిపఞ్చమన్తి.