౬. దేవతానుస్సతికథావణ్ణనా

౧౬౨. అరియమగ్గవసేనాతి అరియమగ్గస్స అధిగమవసేన. సముదాగతేహీతి సమ్మదేవ తదుప్పత్తితో ఉద్ధం ఆగతేహి. యాదిసా హి అరియానం సన్తానే లోకియాపి సద్ధాదయో, న తాదిసా కదాచిపి పోథుజ్జనికా సద్ధాదయో. దిబ్బన్తీతి దేవా. చత్తారో మహారాజానో ఏతేసన్తి చతుమహారాజా, తే ఏవ చాతుమహారాజికా. తేత్తింస సహపుఞ్ఞకారినో తత్థూపపన్నాతి తంసహచరితం ఠానం తావతింసం, తన్నివాసినోపి దేవా తంసహచరణతో ఏవ తావతింసా. దుక్ఖతో యాతా అపయాతాతి యామా. తుసాయ పీతియా ఇతా ఉపగతాతి తుసితా. భోగానం నిమ్మానే రతి ఏతేసన్తి నిమ్మానరతినో. పరనిమ్మితేసు భోగేసు వసం వత్తేన్తీతి పరనిమ్మితవసవత్తినో. బ్రహ్మానం కాయో సమూహో బ్రహ్మకాయో, తప్పరియాపన్నతాయ తత్థ భవాతి బ్రహ్మకాయికా. తతుత్తరీతి తతో బ్రహ్మకాయికేహి ఉత్తరి, ఉపరి పరిత్తాభాదికే సన్ధాయ వదతి. దేవతా సక్ఖిట్ఠానే ఠపేత్వాతి ‘‘యథారూపాయ మగ్గేనాగతాయ సద్ధాయ సమన్నాగతా, సీలేన సుతేన చాగేన పఞ్ఞాయ సమన్నాగతా ఇతో చుతా తత్థ ఉపపన్నా తా దేవతా, మయ్హమ్పి తథారూపా సద్ధా సీలం సుతం చాగో పఞ్ఞా చ సంవిజ్జతీ’’తి దేవతా సక్ఖిట్ఠానే ఠపేత్వా సక్ఖిం ఓతారేన్తేన వియ అత్తనో సద్ధాదిగుణా అనుస్సరితబ్బా.

యది ఏవం సుత్తే (అ. ని. ౬.౧౦) ఉభయగుణానుస్సరణం వుత్తం, తం కథన్తి అనుయోగం మనసి కత్వా ఆహ ‘‘సుత్తే పనా’’తిఆది. తత్థ కిఞ్చాపి వుత్తన్తి ‘‘అత్తనో చ, తాసఞ్చ దేవతాన’’న్తి ఉభయం సమధురం వియ సుత్తే (అ. ని. ౬.౧౦) కిఞ్చాపి వుత్తం. అథ ఖో తం ‘‘దేవతానం సద్ధఞ్చ సీలఞ్చా’’తిఆదివచనం. సక్ఖిట్ఠానే ఠపేతబ్బన్తి ‘‘వుత్త’’న్తి పరతో పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం. కిమత్థం పన సక్ఖిట్ఠానే ఠపనన్తి ఆహ ‘‘దేవతానం అత్తనో సద్ధాదీహి సమానగుణదీపనత్థన్తి వేదితబ్బ’’న్తి. కస్మా పన సుత్తే యథారుతవసేన అత్థం అగ్గహేత్వా ఏవం అత్థో గయ్హతీతి ఆహ ‘‘అట్ఠకథాయఞ్హీ’’తిఆది.

౧౬౩. తస్మాతి యస్మా అట్ఠకథాయం దేవతా సక్ఖిట్ఠానే ఠపేత్వా అత్తనో గుణానుస్సరణం దళ్హం కత్వా వుత్తం, సీలచాగానుస్సతీసు వియ ఇధాపి అత్తనో గుణానుస్సరణం ఝానుప్పత్తినిమిత్తం యుత్తం, తస్మా. పుబ్బభాగే భావనారమ్భే. అపరభాగేతి యథా భావేన్తస్స ఉపచారజ్ఝానం ఇజ్ఝతి, తథా భావనాకాలే. యది అత్తనో ఏవ ఇధ గుణా అనుస్సరితబ్బా, కథమయం దేవతానుస్సతీతి ఆహ ‘‘దేవతానం గుణసదిససద్ధాదిగుణానుస్సరణవసేనా’’తి. తేన సదిసకప్పనాయ అయం భావనా ‘‘దేవతానుస్సతీ’’తి వుత్తా, న దేవతానం, తాసం గుణానం వా అనుస్సరణేనాతి దస్సేతి. పుబ్బభాగే వా పవత్తం దేవతాగుణానుస్సరణం ఉపాదాయ ‘‘దేవతానుస్సతీ’’తి ఇమిస్సా సమఞ్ఞా వేదితబ్బా. తథా హి వక్ఖతి ‘‘పుబ్బభాగే దేవతా ఆరబ్భ పవత్తచిత్తవసేనా’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పకిణ్ణకకథావణ్ణనా

౧౬౪. ఏతాసన్తి ఏతాసం బుద్ధానుస్సతిఆదీనం ఛన్నం అనుస్సతీనం. విత్థారదేసనాయన్తి విత్థారవసేన పవత్తదేసనాయం, మహానామసుత్తం (అ. ని. ౬.౧౦; ౧౧.౧౧) సన్ధాయ వదతి. భగవాతిఆదీనం అత్థన్తి భగవాతిఆదీనం పదానం అత్థం. అత్థవేదన్తి వా హేతుఫలం పటిచ్చ ఉప్పన్నం తుట్ఠిమాహ. ధమ్మవేదన్తి హేతుం పటిచ్చ ఉప్పన్నం తుట్ఠిం. ‘‘ఆరకత్తా అరహ’’న్తి అనుస్సరన్తస్స హి యం తం భగవతో కిలేసేహి ఆరకత్తం, సో హేతు. ఞాపకో చేత్థ హేతు అధిప్పేతో, న కారకో, సమ్పాపకో వా. యోనేన ఞాయమానో అరహత్తత్థో, తం ఫలం. ఇమినా నయేన సేసపదేసుపి హేతుఫలవిభాగో వేదితబ్బో. ధమ్మానుస్సతిఆదీసుపి ‘‘ఆదిమజ్ఝపరియోసానకల్యాణత్తా’’తిఆదినా, ‘‘యస్మా పన సా సమ్మాపటిపదా’’తిఆదినా చ తత్థ తత్థ హేతుఅపదేసో కతోయేవాతి. ధమ్మూపసంహితన్తి యథావుత్తహేతుహేతుఫలసఙ్ఖాతగుణూపసంహితం. గుణేతి అత్తనో గుణే.

౧౬౫. అరియసావకానఞ్ఞేవ ఇజ్ఝన్తీతి అరియసావకానం ఇజ్ఝన్తియేవాతి ఉత్తరపదావధారణం దట్ఠబ్బం, అవధారణఞ్చ తేసం సుఖసిద్ధిదస్సనత్థం. తేనాహ ‘‘తేసం హీ’’తిఆది. న పుథుజ్జనానం సబ్బేన సబ్బం ఇజ్ఝన్తీతి. తథా హి వక్ఖతి ‘‘ఏవం సన్తేపీ’’తిఆది. యది ఏవం, కస్మా మహానామసుత్తాదీసు (అ. ని. ౬.౧౦; ౧౧.౧౧) బహూసు సుత్తేసు అరియసావకగ్గహణం కతన్తి? తేసం బహులవిహారతాయాతి ఆచరియా.

నిక్ఖన్తన్తి నిగ్గతం నిస్సటం. ముత్తన్తి విస్సట్ఠం. వుట్ఠితన్తి అపేతం. సబ్బమేతం విక్ఖమ్భనమేవ సన్ధాయ వదతి. గేధమ్హాతి పలిబోధతో. ఇదమ్పీతి బుద్ధానుస్సతివసేన లద్ధం ఉపచారజ్ఝానమాహ. ఆరమ్మణం కరిత్వాతి పచ్చయం కత్వా, పాదకం కత్వాతి అత్థో. విసుజ్ఝన్తీతి పరమత్థవిసుద్ధిం పాపుణన్తి.

సమ్బాధేతి తణ్హాసంకిలేసాదినా సమ్పీళే సంకటే ఘరావాసే. ఓకాసాధిగమో లోకుత్తరధమ్మస్స అధిగమాయ అధిగన్తబ్బఓకాసో. అనుస్సతియో ఏవ అనుస్సతిట్ఠానాని. విసుద్ధిధమ్మాతి విసుజ్ఝనసభావా, విసుజ్ఝితుం వా భబ్బా. పరమత్థవిసుద్ధిధమ్మతాయాతి పరమత్థవిసుద్ధియా నిబ్బానస్స భబ్బభావేన. ఉపక్కమేనాతి పయోగేన. పరియోదపనాతి విసోధనా.

౧౬౬. ఏవం సన్తేపీతి ఏవం మహానామసుత్తాదీసు అనేకేసు సుత్తేసు అరియసావకస్సేవ వసేన ఛసు అనుస్సతీసు దేసితాసుపి. యస్సానుభావేనాతి యస్స చిత్తప్పసాదస్స బలేన. పీతిం పటిలభిత్వాతి అనుస్సవవసేన బుద్ధారమ్మణం పీతిం ఉప్పాదేత్వా.

ఛఅనుస్సతినిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి సత్తమపరిచ్ఛేదవణ్ణనా.