౩. సఙ్ఘానుస్సతికథావణ్ణనా

౧౫౪. అరియసఙ్ఘగుణాతి ఆరకత్తా కిలేసేహి, అనయే న ఇరియనతో, అయే చ ఇరియనతో, సదేవకేన చ లోకేన ‘‘సరణ’’న్తి అరణీయతో అరియో చ సో సఙ్ఘో చ, అరియానం వా సఙ్ఘో అరియసఙ్ఘో, తస్స గుణా.

౧౫౫. యం సమ్మాపటిపదం పటిపన్నో ‘‘సుట్ఠు పటిపన్నో’’తి వుచ్చతి. సా అరియమగ్గపటిపదా పటిపక్ఖధమ్మే అనివత్తిధమ్మే కత్వా పజహనతో పయోజనాభావా సయమ్పి అనివత్తిధమ్మా, అధిగన్తబ్బస్స చ నిబ్బానస్స ఏకంసతో అనులోమీతి. తతో ఏవ అపచ్చనీకా, అనుధమ్మభూతా చ, తస్సా చ పటిపన్నత్తా అరియసఙ్ఘో ‘‘సుప్పటిపన్నో’’తి వుత్తోతి దస్సేతుం ‘‘సుట్ఠు పటిపన్నో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ‘‘అనివత్తిపటిపద’’న్తి ఇమినా ఉజుప్పటిపత్తిం దస్సేతి. పునప్పునం నివత్తనే హి సతి ఉజుప్పటిపత్తి న హోతి. ‘‘అనులోమపటిపదం అపచ్చనీకపటిపద’’న్తి ఇమినా ఞాయప్పటిపత్తిం. పటిపజ్జితబ్బస్స హి నిబ్బానస్స అనులోమనేన, అపచ్చనీకతాయ చస్సా ఞాయతో. ‘‘ధమ్మానుధమ్మపటిపద’’న్తి ఇమినా సామీచిప్పటిపత్తిం అనుచ్ఛవికభావదీపనతో. ఏతేన పఠమపదస్స పపఞ్చనిద్దేసో, ఇతరాని తీణి పదానీతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘యస్మా పనా’’తిఆది.

యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జనేన కిచ్చసిద్ధితో అరియభావావహం సవనం సక్కచ్చసవనం నామాతి వుత్తం ‘‘సక్కచ్చం సుణన్తీతి సావకా’’తి, తేన అరియా ఏవ నిప్పరియాయతో సత్థు సావకా నామాతి దస్సేతి. సీలదిట్ఠిసామఞ్ఞతాయాతి అరియేన సీలేన, అరియాయ చ దిట్ఠియా సమానభావేన. అరియానఞ్హి సీలదిట్ఠియో మజ్ఝే భిన్నసువణ్ణం వియ నిన్నానాకరణం మగ్గేనాగతత్తా. తేన తే యత్థ కత్థచి ఠితాపి సంహతావ. తేనాహ ‘‘సఙ్ఘాతభావమాపన్నో’’తి. మాయాసాఠేయ్యాదిపాపధమ్మసముచ్ఛేదేన ఉజు. తతో ఏవ గోముత్తవఙ్కాభావేన అవఙ్కా. చన్దలేఖావఙ్కాభావేన అకుటిలా. నఙ్గలకోటివఙ్కాభావేన అజిమ్హా. అవఙ్కాదిభావేన వా ఉజు. పరిసుద్ధట్ఠేన అరియా. అపణ్ణకభావేన ఞాయతి కమతి నిబ్బానం, తం వా ఞాయతి పటివిజ్ఝీయతి ఏతేనాతి ఞాయో. వట్టదుక్ఖనియ్యానాయ అనుచ్ఛవికత్తా. అనురూపత్తా సామీచి ఓపాయికాతిపి సఙ్ఖం సమఞ్ఞం గతా సమ్మాపటిపత్తి, తాయ సమఙ్గితాయ సుప్పటిపన్నా ‘‘సమ్మా పటిపజ్జన్తీ’’తి కత్వా. వత్తమానత్థో హి అయం పటిపన్న-సద్దో యథా ‘‘సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో’’తి (పు. ప. ౨౦౬). అతీతం పటిపదన్తి యథావుత్తమగ్గసమ్మాపటిపత్తిం వదతి. ఉభయేన చ సామఞ్ఞనిద్దేసేన, ‘‘సుప్పటిపన్నా చ సుప్పటిపన్నా చ సుప్పటిపన్నా’’తి ఏకసేసనయేన వా గహితానం సమూహో ‘‘సుప్పటిపన్నో’’తి వుత్తోతి దస్సేతి.

ఏవం ఆదిపదత్థనిద్దేసభావేన ఇతరపదానం అత్థం వత్వా ఇదాని చతున్నమ్పి పదానం అవోమిస్సకం అత్థం దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యథానుసిట్ఠన్తి సత్థారా యథా అనుసిట్ఠం, తథా అనుసాసనీఅనురూపన్తి అత్థో. అపణ్ణకపటిపదన్తి అవిరజ్ఝనకపటిపదం, అనవజ్జపటిపత్తిన్తి అత్థో. ఏత్థ చ స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే అపణ్ణకపటిపదం పటిపన్నత్తాతి ఏవం సమ్బన్ధితబ్బం. పురిమపదేన సమ్బన్ధే దుతియపదం న వత్తబ్బం సియా, నను చ దుతియపదేన సమ్బన్ధేపి పఠమం పదం న వత్తబ్బం సియాతి? న తస్స పఠమం అపేక్ఖితత్తా. సా పన సావకానం అపణ్ణకపటిపదా యథానుసిట్ఠం పటిపదాతి దస్సనత్థం ‘‘యథానుసిట్ఠం పటిపన్నత్తా’’తి వత్తబ్బం. ఉభయస్సాపి వా సుప్పటిపన్నభావసాధనత్తా ఉభయం వుత్తం. తథా హి పి-సద్దేన ఉభయం సముచ్చినోతి.

కిలేసజిమ్హవసేన అన్తద్వయగాహోతి సబ్బసో తం పహాయ సమ్మాపటిపదా కాయాదివఙ్కప్పహాయినీ ఉజుప్పటిపత్తి హోతీతి ఆహ ‘‘మజ్ఝిమాయ పటిపదాయ…పే… ఉజుప్పటిపన్నో’’తి.

ఞాయో నామ యుత్తప్పత్తపటిపత్తి, నిబ్బానఞ్చ, సబ్బసఙ్ఖారసమథతాయ ఆదిత్తం చేలం, సీసం వా అజ్ఝుపేక్ఖిత్వాపి పటిపజ్జితబ్బమేవాతి ఆహ ‘‘ఞాయో వుచ్చతి నిబ్బాన’’న్తి. నిబ్బాయనకిరియాముఖేన చేత్థ నిబ్బానం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం, మగ్గఞాణాదీహి వా ఞాయతి పటివిజ్ఝీయతి సచ్ఛికరీయతి చాతి ఞాయో నిబ్బానన్తి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

గుణసమ్భావనాయ పరేహి కయిరమానం పచ్చుపట్ఠానాదిసామీచికమ్మం అరహన్తీతి సామీచికమ్మారహా.

౧౫౬. యదిదన్తి అన్తోగధలిఙ్గవచనభేదో నిపాతోతి తస్స వచనభేదేన అత్థమాహ ‘‘యా ఇమానీ’’తి. ఏవన్తి పకారత్థే నిపాతో, ఇమినా పకారేనాతి అత్థో. తేన ఇతరాని తీణి యుగళాని దస్సితాని హోన్తీతి ఆహ ‘‘ఏవం చత్తారి పురిసయుగళాని హోన్తీ’’తి. ఏతన్తి ఏతం ‘‘పురిసపుగ్గలా’’తి బహువచనవసేన వుత్తం పదం. పురిసా చ తే పుగ్గలా చ పురిసపుగ్గలా. తత్థ ‘‘పురిసా’’తి ఇమినా పఠమాయ పకతియా గహణం, ‘‘పుగ్గలా’’తి పన దుతియాయపి సత్తసామఞ్ఞేనాతి ఏవం వా ఏత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. చతున్నం పచ్చయానం కీదిసానం? ఆనేత్వా హునితబ్బానన్తి అధికారతో పాకటోయమత్థో. దాతబ్బన్తి వా పచ్చత్తవచనం ‘‘చతున్నం పచ్చయాన’’న్తి పదం అపేక్ఖిత్వా సామివసేన పరిణామేతబ్బం, అఞ్ఞథా యేసం కేసఞ్చి చతున్నం పచ్చయానం ‘‘ఆహున’’న్తి సమఞ్ఞా సియా. ఆహునం అరహతీతి వా ఆహునేయ్యో. సక్కాదీనమ్పి వా ఆహవనన్తి సక్కాదీహిపి దియ్యమానం దానం. యత్థ హుతం మహప్ఫలన్తి యస్మిం ఆవహనీయగ్గిమ్హి హుతం దధిఆది ఆహునేయ్యగ్గిగహపతగ్గిదక్ఖిణేయ్యగ్గీసు హుతతో ఉళారఫలన్తి తేసం బ్రాహ్మణానం లద్ధి. హుతన్తి దిన్నం. నికాయన్తరేతి సబ్బత్థికవాదినికాయే.

ఠపేత్వా ౧౬౫ తేతి తే పియమనాపే ఞాతిమిత్తే అపనేత్వా, తేసం అదత్వాతి అధిప్పాయో. ఏస ఏసో. ఏకబుద్ధన్తరే చ దిస్సతీతి ఏకస్మిం బుద్ధన్తరే వీతివత్తే దిస్సతి. చ-సద్దేన కదాచి అసఙ్ఖ్యేయ్యేపి కప్పే వీతివత్తేతి దస్సేతి. అబ్బోకిణ్ణన్తి పటిపక్ఖేహి అవోమిస్సం, కిరియావిసేసకఞ్చేతం. పియమనాపత్తకరధమ్మా నామ సీలాదయో, తే అరియసఙ్ఘే సుప్పతిట్ఠితా. అయం హేత్థ అధిప్పాయో – ఞాతిమిత్తా విప్పయుత్తా న చిరస్సేవ సమాగచ్ఛన్తి, అనవట్ఠితా చ తేసు పియమనాపతా, న ఏవమరియసఙ్ఘో. తస్మా సఙ్ఘోవ పాహునేయ్యోతి. పుబ్బకారన్తి అగ్గకిరియం. సబ్బప్పకారేనాతి ఆదరగారవబహుమానాదినా, దేయ్యధమ్మస్స సక్కచ్చకరణాదినా చ సబ్బేన పకారేన. స్వాయం పాహవనీయ-సద్దో ‘‘పాహునేయ్యో’’తి వుచ్చతి పరియాయభావేన.

దక్ఖన్తి ఏతాయ సత్తా యథాధిప్పేతాహి సమ్పత్తీహి వడ్ఢన్తీతి దక్ఖిణా. తథాభావకరణేన దక్ఖిణం అరహతి. యథా ఉళారాతివిపులుద్రయలాభేన విసోధితం నామ హోతి, ఏవం దక్ఖిణా విపులఫలతాయాతి వుత్తం ‘‘మహప్ఫలకరణతాయ విసోధేతీ’’తి.

పుఞ్ఞత్థికేహి అఞ్జలి కరణీయా ఏత్థాతి అఞ్జలికరణీయో.

యదిపి పాళియం ‘‘అనుత్తర’’న్తి వుత్తం. నత్థి ఇతో ఉత్తరం విసిట్ఠన్తి హి అనుత్తరం. సమమ్పిస్స పన నత్థీతి దస్సేన్తో ‘‘అసదిస’’న్తి ఆహ. ఖిత్తం వుత్తం బీజం మహప్ఫలభావకరణేన తాయతి రక్ఖతి, ఖిపన్తి వపన్తి ఏత్థ బీజానీతి వా ఖేత్తం, కేదారాది, ఖేత్తం వియ ఖేత్తం, పుఞ్ఞానం ఖేత్తం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం. సేసం బుద్ధానుస్సతియం వుత్తనయానుసారేన వేదితబ్బం.