౧౧. సమాధినిద్దేసో
ఆహారేపటిక్కూలభావనా
౨౯౪. ఇదాని ఆరుప్పానన్తరం ఏకా సఞ్ఞాతి ఏవం ఉద్దిట్ఠాయ ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞాయ భావనానిద్దేసో అనుప్పత్తో. తత్థ ఆహరతీతి ఆహారో. సో చతుబ్బిధో కబళీకారాహారో, ఫస్సాహారో, మనోసఞ్చేతనాహారో, విఞ్ఞాణాహారోతి.
కో పనేత్థ కిమాహరతీతి? కబళీకారాహారో ఓజట్ఠమకం రూపం ఆహరతి. ఫస్సాహారో తిస్సో వేదనా ఆహరతి. మనోసఞ్చేతనాహారో తీసు భవేసు పటిసన్ధిం ఆహరతి. విఞ్ఞాణాహారో పటిసన్ధిక్ఖణే నామరూపం ఆహరతి.
తేసు కబళీకారాహారే నికన్తిభయం. ఫస్సాహారే ఉపగమనభయం. మనోసఞ్చేతనాహారే ఉపపత్తిభయం. విఞ్ఞాణాహారే పటిసన్ధిభయం. ఏవం సప్పటిభయేసు చ తేసు కబళీకారాహారో పుత్తమంసూపమేన (సం. ని. ౨.౬౩) దీపేతబ్బో. ఫస్సాహారో నిచ్చమ్మగావూపమేన (సం. ని. ౨.౬౩). మనోసఞ్చేతనాహారో అఙ్గారకాసూపమేన (సం. ని. ౨.౬౩). విఞ్ఞాణాహారో సత్తిసతూపమేనాతి (సం. ని. ౨.౬౩). ఇమేసు పన చతూసు ఆహారేసు అసితపీతఖాయితసాయితప్పభేదో కబళీకారో ఆహారోవ ఇమస్మిం అత్థే ఆహారోతి అధిప్పేతో. తస్మిం ఆహారే పటిక్కూలాకారగ్గహణవసేన ఉప్పన్నా సఞ్ఞా ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞా.
తం ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞం భావేతుకామేన కమ్మట్ఠానం ఉగ్గహేత్వా ఉగ్గహతో ఏకపదమ్పి అవిరజ్ఝన్తేన రహోగతేన పటిసల్లీనేన అసితపీతఖాయితసాయితప్పభేదే కబళీకారాహారే దసహాకారేహి పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా. సేయ్యథిదం, గమనతో, పరియేసనతో, పరిభోగతో, ఆసయతో, నిధానతో, అపరిపక్కతో, పరిపక్కతో, ఫలతో, నిస్సన్దతో, సమ్మక్ఖనతోతి.
౨౯౫. తత్థ గమనతోతి ఏవం మహానుభావే నామ సాసనే పబ్బజితేన సకలరత్తిం బుద్ధవచనసజ్ఝాయం వా సమణధమ్మం వా కత్వా కాలస్సేవ వుట్ఠాయ చేతియఙ్గణబోధియఙ్గణవత్తం కత్వా పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేత్వా పరివేణం సమ్మజ్జిత్వా సరీరం పటిజగ్గిత్వా ఆసనమారూయ్హ వీసతింస వారే కమ్మట్ఠానం మనసికరిత్వా ఉట్ఠాయ పత్తచీవరం గహేత్వా నిజనసమ్బాధాని పవివేకసుఖాని ఛాయూదకసమ్పన్నాని సుచీని సీతలాని రమణీయభూమిభాగాని తపోవనాని పహాయ అరియం వివేకరతిం అనపేక్ఖిత్వా సుసానాభిముఖేన సిఙ్గాలేన వియ ఆహారత్థాయ గామాభిముఖేన గన్తబ్బం.
ఏవం గచ్ఛతా చ మఞ్చమ్హా వా పీఠమ్హా వా ఓతరణతో పట్ఠాయ పాదరజఘరగోలికవచ్చాదిసమ్పరికిణ్ణం పచ్చత్థరణం అక్కమితబ్బం హోతి. తతో అప్పేకదా మూసికజతుకవచ్చాదీహి ఉపహతత్తా అన్తోగబ్భతో పటిక్కూలతరం పముఖం దట్ఠబ్బం హోతి. తతో ఉలూకపారావతాదివచ్చసమ్మక్ఖితత్తా ఉపరిమతలతో పటిక్కూలతరం హేట్ఠిమతలం. తతో కదాచి కదాచి వాతేరితేహి పురాణతిణపణ్ణేహి గిలానసామణేరానం ముత్తకరీసఖేళసిఙ్ఘాణికాహి వస్సకాలే ఉదకచిక్ఖల్లాదీహి చ సంకిలిట్ఠత్తా హేట్ఠిమతలతో పటిక్కూలతరం పరివేణం. పరివేణతో పటిక్కూలతరా విహారరచ్ఛా దట్ఠబ్బా హోతి.
అనుపుబ్బేన పన బోధిఞ్చ చేతియఞ్చ వన్దిత్వా వితక్కమాళకే ఠితేన ముత్తరాసిసదిసం చేతియం మోరపిఞ్ఛకలాపమనోహరం బోధిం దేవవిమానసమ్పత్తిసస్సిరీకం సేనాసనఞ్చ అనపలోకేత్వా ఏవరూపం నామ రమణీయం పదేసం పిట్ఠితో కత్వా ఆహారహేతు గన్తబ్బం భవిస్సతీతి పక్కమిత్వా గామమగ్గం పటిపన్నేన ఖాణుకణ్టకమగ్గోపి ఉదకవేగభిన్నవిసమమగ్గోపి దట్ఠబ్బో హోతి.
తతో గణ్డం పటిచ్ఛాదేన్తేన వియ నివాసనం నివాసేత్వా వణచోళకం బన్ధన్తేన వియ కాయబన్ధనం బన్ధిత్వా అట్ఠిసఙ్ఘాతం పటిచ్ఛాదేన్తేన వియ చీవరం పారుపిత్వా భేసజ్జకపాలం నీహరన్తేన వియ పత్తం నీహరిత్వా గామద్వారసమీపం పాపుణన్తేన హత్థికుణపఅస్సకుణపగోకుణపమహింసకుణపమనుస్సకుణపఅహికుణపకుక్కురకుణపానిపి దట్ఠబ్బాని భవన్తి. న కేవలఞ్చ దట్ఠబ్బాని, గన్ధోపి నేసం ఘానం పటిహనమానో అధివాసేతబ్బో హోతి. తతో గామద్వారే ఠత్వా చణ్డహత్థిఅస్సాదిపరిస్సయపరివజ్జనత్థం గామరచ్ఛా ఓలోకేతబ్బా హోన్తి.
ఇచ్చేతం పచ్చత్థరణాదిఅనేకకుణపపరియోసానం పటిక్కూలం ఆహారహేతు అక్కమితబ్బఞ్చ దట్ఠబ్బఞ్చ ఘాయితబ్బఞ్చ హోతి. అహో వత భో పటిక్కూలో ఆహారోతి ఏవం గమనతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౨౯౬. కథం పరియేసనతో? ఏవం గమనపటిక్కూలం అధివాసేత్వాపి గామం పవిట్ఠేన సఙ్ఘాటిపారుతేన కపణమనుస్సేన వియ కపాలహత్థేన ఘరపటిపాటియా గామవీథీసు చరితబ్బం హోతి. యత్థ వస్సకాలే అక్కన్తఅక్కన్తట్ఠానే యావ పిణ్డికమంసాపి ఉదకచిక్ఖల్లే పాదా పవిసన్తి, ఏకేన హత్థేన పత్తం గహేతబ్బం హోతి, ఏకేన చీవరం ఉక్ఖిపితబ్బం. గిమ్హకాలే వాతవేగేన సముట్ఠితేహి పంసుతిణరజేహి ఓకిణ్ణసరీరేన చరితబ్బం. తం తం గేహద్వారం పత్వా మచ్ఛధోవనమంసధోవనతణ్డులధోవనఖేళసిఙ్ఘాణికసునఖసూకరవచ్చాదీహి సమ్మిస్సాని కిమికులాకులాని నీలమక్ఖికపరికిణ్ణాని ఓళిగల్లాని చేవ చన్దనికట్ఠానాని చ దట్ఠబ్బాని హోన్తి అక్కమితబ్బానిపి. యతో తా మక్ఖికా ఉట్ఠహిత్వా సఙ్ఘాటియమ్పి పత్తేపి సీసేపి నిలీయన్తి.
ఘరం పవిట్ఠస్సాపి కేచి దేన్తి, కేచి న దేన్తి. దదమానాపి ఏకచ్చే హియ్యో పక్కభత్తమ్పి పురాణఖజ్జకమ్పి పూతికుమ్మాసపూపాదీనిపి దదన్తి. అదదమానాపి కేచిదేవ ‘‘అతిచ్ఛథ, భన్తే’’తి వదన్తి, కేచి పన అపస్సమానా వియ తుణ్హీ హోన్తి, కేచి అఞ్ఞేన ముఖం కరోన్తి, కేచి ‘‘గచ్ఛ, రే ముణ్డకా’’తిఆదీహి ఫరుసవాచాహి సముదాచరన్తి. ఏవం కపణమనుస్సేన వియ గామే పిణ్డాయ చరిత్వా నిక్ఖమితబ్బన్తి.
ఇచ్చేతం గామప్పవేసనతో పట్ఠాయ యావ నిక్ఖమనా ఉదకచిక్ఖల్లాదిపటిక్కూలం ఆహారహేతు అక్కమితబ్బఞ్చేవ దట్ఠబ్బఞ్చ అధివాసేతబ్బఞ్చ హోతి. అహో వత భో పటిక్కూలో ఆహారోతి ఏవం పరియేసనతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౨౯౭. కథం పరిభోగతో? ఏవం పరియిట్ఠాహారేన పన బహిగామే ఫాసుకట్ఠానే సుఖనిసిన్నేన యావ తత్థ హత్థం న ఓతారేతి, తావ తథారూపం గరుట్ఠానియం భిక్ఖుం వా లజ్జిమనుస్సం వా దిస్వా నిమన్తేతుమ్పి సక్కా హోతి. భుఞ్జితుకామతాయ పనేత్థ హత్థే ఓతారితమత్తే ‘‘గణ్హథా’’తి వదన్తేన లజ్జితబ్బం హోతి. హత్థం పన ఓతారేత్వా మద్దన్తస్స పఞ్చఙ్గులిఅనుసారేన సేదో పగ్ఘరమానో సుక్ఖథద్ధభత్తమ్పి తేమేన్తో ముదుం కరోతి.
అథ తస్మిం పరిమద్దనమత్తేనాపి సమ్భిన్నసోభే ఆలోపం కత్వా ముఖే ఠపితే హేట్ఠిమదన్తా ఉదుక్ఖలకిచ్చం సాధేన్తి, ఉపరిమా ముసలకిచ్చం, జివ్హా హత్థకిచ్చం. తం తత్థ సువానదోణియం సువానపిణ్డమివ దన్తముసలేహి కోట్టేత్వా జివ్హాయ సమ్పరివత్తియమానం జివ్హాగ్గే తనుపసన్నఖేళో మక్ఖేతి, వేమజ్ఝతో పట్ఠాయ బహలఖేళో మక్ఖేతి, దన్తకట్ఠేన అసమ్పత్తట్ఠానే దన్తగూథకో మక్ఖేతి. సో ఏవం విచుణ్ణితమక్ఖితో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ అన్తరహితవణ్ణగన్ధసఙ్ఖారవిసేసో సువానదోణియం ఠితసువానవమథు వియ పరమజేగుచ్ఛభావం ఉపగచ్ఛతి. ఏవరూపోపి సమానో చక్ఖుస్స ఆపాథం అతీతత్తా అజ్ఝోహరితబ్బో హోతీతి ఏవం పరిభోగతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౨౯౮. కథం ఆసయతో? ఏవం పరిభోగం ఉపగతో చ పనేస అన్తో పవిసమానో యస్మా బుద్ధపచ్చేకబుద్ధానమ్పి రఞ్ఞోపి చక్కవత్తిస్స పిత్తసేమ్హపుబ్బలోహితాసయేసు చతూసు అఞ్ఞతరో ఆసయో హోతియేవ. మన్దపుఞ్ఞానం పన చత్తారో ఆసయా హోన్తి. తస్మా యస్స పిత్తాసయో అధికో హోతి, తస్స బహలమధుకతేలమక్ఖితో వియ పరమజేగుచ్ఛో హోతి. యస్స సేమ్హాసయో అధికో హోతి, తస్స నాగబలపణ్ణరసమక్ఖితో వియ. యస్స పుబ్బాసయో అధికో హోతి, తస్స పూతితక్కమక్ఖితో వియ. యస్స లోహితాసయో అధికో హోతి, తస్స రజనమక్ఖితో వియ పరమజేగుచ్ఛో హోతీతి ఏవం ఆసయతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౨౯౯. కథం నిధానతో? సో ఇమేసు చతూసు ఆసయేసు అఞ్ఞతరేన ఆసయేన మక్ఖితో అన్తోఉదరం పవిసిత్వా నేవ సువణ్ణభాజనే న మణిరజతాదిభాజనేసు నిధానం గచ్ఛతి. సచే పన దసవస్సికేన అజ్ఝోహరియతి దస వస్సాని అధోతవచ్చకూపసదిసే ఓకాసే పతిట్ఠహతి. సచే వీస, తింస, చత్తాలీస, పఞ్ఞాస, సట్ఠి, సత్తతి, అసీతి, నవుతివస్సికేన, సచే వస్ససతికేన అజ్ఝోహరియతి. వస్ససతం అధోతవచ్చకూపసదిసే ఓకాసే పతిట్ఠహతీతి ఏవం నిధానతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౦. కథం అపరిపక్కతో? సో పనాయమాహారో ఏవరూపే ఓకాసే నిధానముపగతో యావ అపరిపక్కో హోతి, తావ తస్మిఞ్ఞేవ యథావుత్తప్పకారే పరమన్ధకారతిమిసే నానాకుణపగన్ధవాసితపవనవిచరితే అతిదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛే పదేసే యథా నామ నిదాఘే అకాలమేఘేన అభివుట్ఠమ్హి చణ్డాలగామద్వారఆవాటే పతితాని తిణపణ్ణకిలఞ్జఖణ్డఅహికుక్కురమనుస్సకుణపాదీని సూరియాతపేన సన్తత్తాని ఫేణపుప్ఫుళకాచితాని తిట్ఠన్తి, ఏవమేవ తందివసమ్పి హియ్యోపి తతో పురిమే దివసేపి అజ్ఝోహతో సబ్బో ఏకతో హుత్వా సేమ్హపటలపరియోనద్ధో కాయగ్గిసన్తాపకుథితకుథనసఞ్జాతఫేణపుప్ఫుళకాచితో పరమజేగుచ్ఛభావం ఉపగన్త్వా తిట్ఠతీతి ఏవం అపరిపక్కతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౧. కథం పరిపక్కతో? సో తత్తకాయగ్గినా పరిపక్కో సమానో న సువణ్ణరజతాదిధాతుయో వియ సువణ్ణరజతాదిభావం ఉపగచ్ఛతి. ఫేణపుప్ఫుళకే పన ముఞ్చన్తో సణ్హకరణియం పిసిత్వా నాళికే పక్ఖిత్తపణ్డుమత్తికా వియ కరీసభావం ఉపగన్త్వా పక్కాసయం, ముత్తభావం ఉపగన్త్వా ముత్తవత్థిఞ్చ పూరేతీతి ఏవం పరిపక్కతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౨. కథం ఫలతో? సమ్మా పరిపచ్చమానో చ పనాయం కేసలోమనఖదన్తాదీని నానాకుణపాని నిప్ఫాదేతి అసమ్మాపరిపచ్చమానో దద్దుకణ్డుకచ్ఛుకుట్ఠకిలాససోసకాసాతిసారప్పభుతీని రోగసతాని, ఇదమస్స ఫలన్తి ఏవం ఫలతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౩. కథం నిస్సన్దతో? అజ్ఝోహరియమానో చేస ఏకేన ద్వారేన పవిసిత్వా నిస్సన్దమానో అక్ఖిమ్హా అక్ఖిగూథకో కణ్ణమ్హా కణ్ణగూథకోతిఆదినా పకారేన అనేకేహి ద్వారేహి నిస్సన్దతి. అజ్ఝోహరణసమయే చేస మహాపరివారేనాపి అజ్ఝోహరియతి. నిస్సన్దనసమయే పన ఉచ్చారపస్సావాదిభావం ఉపగతో ఏకకేనేవ నీహరియతి. పఠమదివసే చ నం పరిభుఞ్జన్తో హట్ఠపహట్ఠోపి హోతి ఉదగ్గుదగ్గో పీతిసోమనస్సజాతో. దుతియదివసే నిస్సన్దేన్తో పిహితనాసికో హోతి వికుణితముఖో జేగుచ్ఛీ మఙ్కుభూతో. పఠమదివసే చ నం రత్తో గిద్ధో గధితో ముచ్ఛితోపి అజ్ఝోహరిత్వా దుతియదివసే ఏకరత్తివాసేన విరత్తో అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో నీహరతి. తేనాహు పోరాణా –
‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, భోజనఞ్చ మహారహం;
ఏకద్వారేన పవిసిత్వా, నవద్వారేహి సన్దతి.
‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, భోజనఞ్చ మహారహం;
భుఞ్జతి సపరివారో, నిక్ఖామేన్తో నిలీయతి.
‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, భోజనఞ్చ మహారహం;
భుఞ్జతి అభినన్దన్తో, నిక్ఖామేన్తో జిగుచ్ఛతి.
‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, భోజనఞ్చ మహారహం;
ఏకరత్తిపరివాసా, సబ్బం భవతి పూతిక’’న్తి.
ఏవం నిస్సన్దతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౪. కథం సమ్మక్ఖనతో? పరిభోగకాలేపి చేస హత్థఓట్ఠజివ్హాతాలూని సమ్మక్ఖేతి. తాని తేన సమ్మక్ఖితత్తా పటిక్కూలాని హోన్తి, యాని ధోతానిపి గన్ధహరణత్థం పునప్పునం ధోవితబ్బాని హోన్తి. పరిభుత్తో సమానో యథా నామ ఓదనే పచ్చమానే థుసకణకుణ్డకాదీని ఉత్తరిత్వా ఉక్ఖలిముఖవట్టిపిధానియో మక్ఖన్తి, ఏవమేవ సకలసరీరానుగతేన కాయగ్గినా ఫేణుద్దేహకం పచ్చిత్వా ఉత్తరమానో దన్తే దన్తమలభావేన సమ్మక్ఖేతి. జివ్హాతాలుప్పభుతీని ఖేళసేమ్హాదిభావేన, అక్ఖికణ్ణనాసఅధోమగ్గాదికే అక్ఖిగూథకకణ్ణగూథకసిఙ్ఘాణికాముత్తకరీసాదిభావేన సమ్మక్ఖేతి. యేన సమ్మక్ఖితాని ఇమాని ద్వారాని దివసే దివసే ధోవియమానానిపి నేవ సుచీని, న మనోరమాని హోన్తి. యేసు ఏకచ్చం ధోవిత్వా హత్థో పున ఉదకేన ధోవితబ్బో హోతి. ఏకచ్చం ధోవిత్వా ద్వత్తిక్ఖత్తుం గోమయేనపి మత్తికాయపి గన్ధచుణ్ణేనపి ధోవతో పాటికుల్యతా విగచ్ఛతీతి ఏవం సమ్మక్ఖనతో పటిక్కూలతా పచ్చవేక్ఖితబ్బా.
౩౦౫. తస్సేవం దసహాకారేహి పటిక్కూలతం పచ్చవేక్ఖతో తక్కాహతం వితక్కాహతం కరోన్తస్స పటిక్కూలాకారవసేన కబళీకారాహారో పాకటో హోతి. సో తం నిమిత్తం పునప్పునం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్సేవం కరోతో నీవరణాని విక్ఖమ్భన్తి. కబళీకారాహారస్స సభావధమ్మతాయ గమ్భీరత్తా అప్పనం అప్పత్తేన ఉపచారసమాధినా చిత్తం సమాధియతి. పటిక్కూలాకారగ్గహణవసేన పనేత్థ సఞ్ఞా పాకటా హోతి. తస్మా ఇమం కమ్మట్ఠానం ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞా ఇచ్చేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.
ఇమఞ్చ పన ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞం అనుయుత్తస్స భిక్ఖునో రసతణ్హాయ చిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివట్టతి. సో కన్తారనిత్థరణత్థికో వియ పుత్తమంసం విగతమదో ఆహారం ఆహారేతి యావదేవ దుక్ఖస్స నిత్థరణత్థాయ. అథస్స అప్పకసిరేనేవ కబళీకారాహారపరిఞ్ఞాముఖేన పఞ్చకామగుణికో రాగో పరిఞ్ఞం గచ్ఛతి. సో పఞ్చకామగుణపరిఞ్ఞాముఖేన రూపక్ఖన్ధం పరిజానాతి. అపరిపక్కాదిపటిక్కూలభావవసేన చస్స కాయగతాసతిభావనాపి పారిపూరిం గచ్ఛతి, అసుభసఞ్ఞాయ అనులోమపటిపదం పటిపన్నో హోతి. ఇమం పన పటిపత్తిం నిస్సాయ దిట్ఠేవ ధమ్మే అమతపరియోసానతం అనభిసమ్భుణన్తో సుగతిపరాయనో హోతీతి.
అయం ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞాభావనాయ విత్థారకథా.
చతుధాతువవత్థానభావనా
౩౦౬. ఇదాని ఆహారే పటిక్కూలసఞ్ఞానన్తరం ఏకం వవత్థానన్తి ఏవం ఉద్దిట్ఠస్స చతుధాతువవత్థానస్స భావనానిద్దేసో అనుప్పత్తో. తత్థ వవత్థానన్తి సభావూపలక్ఖణవసేన సన్నిట్ఠానం, చతున్నం ధాతూనం వవత్థానం చతుధాతువవత్థానం. ధాతుమనసికారో, ధాతుకమ్మట్ఠానం, చతుధాతువవత్థానన్తి అత్థతో ఏకం. తయిదం ద్విధా ఆగతం సఙ్ఖేపతో చ విత్థారతో చ. సఙ్ఖేపతో మహాసతిపట్ఠానే ఆగతం. విత్థారతో మహాహత్థిపదూపమే రాహులోవాదే ధాతువిభఙ్గే చ. తఞ్హి –
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా చతుమహాపథే బిలసో విభజిత్వా నిసిన్నో అస్స, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి, అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతూ’’తి –
ఏవం తిక్ఖపఞ్ఞస్స ధాతుకమ్మట్ఠానికస్స వసేన మహాసతిపట్ఠానే (దీ. ని. ౨.౩౭౮) సఙ్ఖేపతో ఆగతం.
తస్సత్థో – యథా ఛేకో గోఘాతకో వా తస్సేవ వా భత్తవేతనభతో అన్తేవాసికో గావిం వధిత్వా వినివిజ్ఝిత్వా చతస్సో దిసా గతానం మహాపథానం వేమజ్ఝట్ఠానసఙ్ఖాతే చతుమహాపథే కోట్ఠాసం కత్వా నిసిన్నో అస్స, ఏవమేవ భిక్ఖు చతున్నం ఇరియాపథానం యేన కేనచి ఆకారేన ఠితత్తా యథాఠితం. యథాఠితత్తావ యథాపణిహితం కాయం అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు…పే… వాయోధాతూతి ఏవం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి.
కిం వుత్తం హోతి? యథా గోఘాతకస్స గావిం పోసేన్తస్సపి ఆఘాతనం ఆహరన్తస్సపి ఆహరిత్వా తత్థ బన్ధిత్వా ఠపేన్తస్సపి వధన్తస్సపి వధితం మతం పస్సన్తస్సపి తావదేవ గావీతిసఞ్ఞా న అన్తరధాయతి, యావ నం పదాలేత్వా బిలసో న విభజతి. విభజిత్వా నిసిన్నస్స పన గావీసఞ్ఞా అన్తరధాయతి, మంససఞ్ఞా పవత్తతి. నాస్స ఏవం హోతి ‘‘అహం గావిం విక్కిణామి, ఇమే గావిం హరన్తీ’’తి. అథ ఖ్వస్స ‘‘అహం మంసం విక్కిణామి, ఇమేపి మంసం హరన్తి’’చ్చేవ హోతి, ఏవమేవ ఇమస్సాపి భిక్ఖునో పుబ్బే బాలపుథుజ్జనకాలే గిహిభూతస్సపి పబ్బజితస్సపి తావదేవ సత్తోతి వా పోసోతి వా పుగ్గలోతి వా సఞ్ఞా న అన్తరధాయతి, యావ ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ఘనవినిబ్భోగం కత్వా ధాతుసో న పచ్చవేక్ఖతి. ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతో పన సత్తసఞ్ఞా అన్తరధాయతి, ధాతువసేనేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి. తేనాహ భగవా ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో గోఘాతకో వా…పే… నిసిన్నో అస్స, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు…పే… వాయోధాతూ’’తి.
౩౦౭. మహాహత్థిపదూపమే (మ. ని. ౧.౩౦౦ ఆదయో) పన – ‘‘కతమా చావుసో, అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం కక్ఖళం ఖరిగతం ఉపాదిన్నం. సేయ్యథిదం, కేసా లోమా…పే… ఉదరియం కరీసం, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం కక్ఖళం ఖరిగతం ఉపాదిన్నం, అయం వుచ్చతి, ఆవుసో, అజ్ఝత్తికా పథవీధాతూ’’తి చ,
‘‘కతమా చావుసో, అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆపో ఆపోగతం ఉపాదిన్నం. సేయ్యథిదం, పిత్తం…పే… ముత్తం, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆపో ఆపోగతం ఉపాదిన్నం, అయం వుచ్చతావుసో, అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతూ’’తి చ,
‘‘కతమా చావుసో, అజ్ఝత్తికా తేజోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం తేజో తేజోగతం ఉపాదిన్నం. సేయ్యథిదం, యేన చ సన్తప్పతి, యేన చ జీరీయతి, యేన చ పరిడయ్హతి, యేన చ అసితపీతఖాయితసాయితం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం తేజో తేజోగతం ఉపాదిన్నం, అయం వుచ్చతావుసో, అజ్ఝత్తికా తేజోధాతూ’’తి చ,
‘‘కతమా చావుసో, అజ్ఝత్తికా వాయోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం వాయో వాయోగతం ఉపాదిన్నం. సేయ్యథిదం, ఉద్ధఙ్గమా వాతా, అధోగమా వాతా, కుచ్ఛిసయా వాతా, కోట్ఠాసయా వాతా, అఙ్గమఙ్గానుసారినో వాతా, అస్సాసో పస్సాసో ఇతి వా, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం వాయో వాయోగతం ఉపాదిన్నం, అయం వుచ్చతావుసో, అజ్ఝత్తికా వాయోధాతూ’’తి చ –
ఏవం నాతితిక్ఖపఞ్ఞస్స ధాతుకమ్మట్ఠానికస్స వసేన విత్థారతో ఆగతం. యథా చేత్థ, ఏవం రాహులోవాదధాతువిభఙ్గేసుపి.
తత్రాయం అనుత్తానపదవణ్ణనా, అజ్ఝత్తం పచ్చత్తన్తి ఇదం తావ ఉభయమ్పి నియకస్స అధివచనం. నియకం నామ అత్తని జాతం ససన్తానపరియాపన్నన్తి అత్థో. తయిదం యథా లోకే ఇత్థీసు కథా అధిత్థీతి వుచ్చతి, ఏవం అత్తని పవత్తత్తా అజ్ఝత్తం, అత్తానం పటిచ్చ పటిచ్చ పవత్తత్తా పచ్చత్తన్తిపి వుచ్చతి. కక్ఖళన్తి థద్ధం. ఖరిగతన్తి ఫరుసం. తత్థ పఠమం లక్ఖణవచనం, దుతియం ఆకారవచనం, కక్ఖళలక్ఖణా హి పథవీధాతు, సా ఫరుసాకారా హోతి, తస్మా ఖరిగతన్తి వుత్తా. ఉపాదిన్నన్తి దళ్హం ఆదిన్నం, అహం మమన్తి ఏవం దళ్హం ఆదిన్నం, గహితం పరామట్ఠన్తి అత్థో. సేయ్యథిదన్తి నిపాతో. తస్స తం కతమన్తి చేతి అత్థో. తతో తం దస్సేన్తో ‘‘కేసా లోమా’’తిఆదిమాహ. ఏత్థ చ మత్థలుఙ్గం పక్ఖిపిత్వా వీసతియా ఆకారేహి పథవీధాతు నిద్దిట్ఠాతి వేదితబ్బా. యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చీతి అవసేసేసు తీసు కోట్ఠాసేసు పథవీధాతు సఙ్గహితా.
విస్సన్దనభావేన తం తం ఠానం అప్పోతీతి ఆపో. కమ్మసముట్ఠానాదివసేన నానావిధేసు ఆపేసు గతన్తి ఆపోగతం. కిం తం? ఆపోధాతుయా ఆబన్ధనలక్ఖణం.
తేజనవసేన తేజో, వుత్తనయేనేవ తేజేసు గతన్తి తేజోగతం. కిం తం? ఉణ్హత్తలక్ఖణం. యేన చాతి యేన తేజోధాతుగతేన కుపితేన అయం కాయో సన్తప్పతి, ఏకాహికజరాదిభావేన ఉసుమజాతో హోతి. యేన చ జీరీయతీతి యేన అయం కాయో జీరతి, ఇన్ద్రియవేకల్లతం బలపరిక్ఖయం వలిపలితాదిభావఞ్చ పాపుణాతి. యేన చ పరిడయ్హతీతి యేన కుపితేన అయం కాయో డయ్హతి. సో చ పుగ్గలో ‘‘డయ్హామి డయ్హామీ’’తి కన్దన్తో సతధోతసప్పిగోసీసచన్దనాదిలేపఞ్చేవ తాలవణ్టవాతఞ్చ పచ్చాసీసతి. యేన చ అసితపీతఖాయితసాయితం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతీతి యేనేతం అసితం వా ఓదనాది పీతం వా పానకాది ఖాయితం వా పిట్ఠఖజ్జకాది సాయితం వా అమ్బపక్కమధుఫాణితాది సమ్మా పరిపాకం గచ్ఛతి, రసాదిభావేన వివేకం గచ్ఛతీతి అత్థో. ఏత్థ చ పురిమా తయో తేజోధాతుసముట్ఠానా. పచ్ఛిమో కమ్మసముట్ఠానోవ.
వాయనవసేన వాయో, వుత్తనయేనేవ వాయేసు గతన్తి వాయోగతం. కిం తం? విత్థమ్భనలక్ఖణం. ఉద్ధఙ్గమా వాతాతి ఉగ్గారహిక్కాదిపవత్తకా ఉద్ధం ఆరోహణవాతా. అధోగమా వాతాతి ఉచ్చారపస్సావాదినీహరణకా అధో ఓరోహణవాతా. కుచ్ఛిసయా వాతాతి అన్తానం బహివాతా. కోట్ఠాసయా వాతాతి అన్తానం అన్తోవాతా. అఙ్గమఙ్గానుసారినో వాతాతి ధమనిజాలానుసారేన సకలసరీరే అఙ్గమఙ్గాని అనుసటా సమిఞ్జనపసారణాదినిబ్బత్తకా వాతా. అస్సాసోతి అన్తోపవిసననాసికవాతో. పస్సాసోతి బహినిక్ఖమననాసికవాతో. ఏత్థ చ పురిమా పఞ్చ చతుసముట్ఠానా. అస్సాసపస్సాసా చిత్తసముట్ఠానావ. సబ్బత్థ యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చీతి ఇమినా పదేన అవసేసకోట్ఠాసేసు ఆపోధాతుఆదయో సఙ్గహితా.
ఇతి వీసతియా ఆకారేహి పథవీధాతు, ద్వాదసహి ఆపోధాతు, చతూహి తేజోధాతు, ఛహి వాయోధాతూతి ద్వాచత్తాలీసాయ ఆకారేహి చతస్సో ధాతుయో విత్థారితా హోన్తీతి అయం తావేత్థ పాళివణ్ణనా.
౩౦౮. భావనానయే పనేత్థ తిక్ఖపఞ్ఞస్స భిక్ఖునో కేసా పథవీధాతు, లోమా పథవీధాతూతి ఏవం విత్థారతో ధాతుపరిగ్గహో పపఞ్చతో ఉపట్ఠాతి. యం థద్ధలక్ఖణం, అయం పథవీధాతు. యం ఆబన్ధనలక్ఖణం, అయం ఆపోధాతు. యం పరిపాచనలక్ఖణం, అయం తేజోధాతు. యం విత్థమ్భనలక్ఖణం, అయం వాయోధాతూతి ఏవం మనసికరోతో పనస్స కమ్మట్ఠానం పాకటం హోతి. నాతితిక్ఖపఞ్ఞస్స పన ఏవం మనసికరోతో అన్ధకారం అవిభూతం హోతి. పురిమనయేన విత్థారతో మనసికరోన్తస్స పాకటం హోతి.
కథం? యథా ద్వీసు భిక్ఖూసు బహుపేయ్యాలం తన్తిం సజ్ఝాయన్తేసు తిక్ఖపఞ్ఞో భిక్ఖు సకిం వా ద్విక్ఖత్తుం వా పేయ్యాలముఖం విత్థారేత్వా తతో పరం ఉభతోకోటివసేనేవ సజ్ఝాయం కరోన్తో గచ్ఛతి. తత్ర నాతితిక్ఖపఞ్ఞో ఏవం వత్తా హోతి ‘‘కిం సజ్ఝాయో నామేస ఓట్ఠపరియాహతమత్తం కాతుం న దేతి, ఏవం సజ్ఝాయే కరియమానే కదా తన్తి పగుణా భవిస్సతీ’’తి. సో ఆగతాగతం పేయ్యాలముఖం విత్థారేత్వావ సజ్ఝాయం కరోతి. తమేనం ఇతరో ఏవమాహ – ‘‘కిం సజ్ఝాయో నామేస పరియోసానం గన్తుం న దేతి, ఏవం సజ్ఝాయే కరియమానే కదా తన్తి పరియోసానం గమిస్సతీ’’తి. ఏవమేవ తిక్ఖపఞ్ఞస్స కేసాదివసేన విత్థారతో ధాతుపరిగ్గహో పపఞ్చతో ఉపట్ఠాతి. యం థద్ధలక్ఖణం, అయం పథవీధాతూతిఆదినా నయేన సఙ్ఖేపతో మనసికరోతో కమ్మట్ఠానం పాకటం హోతి. ఇతరస్స తథా మనసికరోతో అన్ధకారం అవిభూతం హోతి. కేసాదివసేన విత్థారతో మనసికరోన్తస్స పాకటం హోతి.
తస్మా ఇమం కమ్మట్ఠానం భావేతుకామేన తిక్ఖపఞ్ఞేన తావ రహోగతేన పటిసల్లీనేన సకలమ్పి అత్తనో రూపకాయం ఆవజ్జేత్వా యో ఇమస్మిం కాయే థద్ధభావో వా ఖరభావో వా, అయం పథవీధాతు. యో ఆబన్ధనభావో వా ద్రవభావో వా, అయం ఆపోధాతు. యో పరిపాచనభావో వా ఉణ్హభావో వా, అయం తేజోధాతు. యో విత్థమ్భనభావో వా సముదీరణభావో వా, అయం వాయోధాతూతి ఏవం సంఖిత్తేన ధాతుయో పరిగ్గహేత్వా పునప్పునం పథవీధాతు ఆపోధాతూతి ధాతుమత్తతో నిస్సత్తతో నిజ్జీవతో ఆవజ్జితబ్బం మనసికాతబ్బం పచ్చవేక్ఖితబ్బం. తస్సేవం వాయమమానస్స నచిరేనేవ ధాతుప్పభేదావభాసనపఞ్ఞాపరిగ్గహితో సభావధమ్మారమ్మణత్తా అప్పనం అప్పత్తో ఉపచారమత్తో సమాధి ఉప్పజ్జతి.
అథ వా పన యే ఇమే చతున్నం మహాభూతానం నిస్సత్తభావదస్సనత్థం ధమ్మసేనాపతినా ‘‘అట్ఠిఞ్చ పటిచ్చ న్హారుఞ్చ పటిచ్చ మంసఞ్చ పటిచ్చ చమ్మఞ్చ పటిచ్చ ఆకాసో పరివారితో రూపన్త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతీ’’తి (మ. ని. ౧.౩౦౬) చత్తారో కోట్ఠాసా వుత్తా. తేసు తం తం అన్తరానుసారినా ఞాణహత్థేన వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా యో ఏతేసు థద్ధభావో వా ఖరభావో వా, అయం పథవీధాతూతి పురిమనయేనేవ ధాతుయో పరిగ్గహేత్వా పునప్పునం పథవీధాతు ఆపోధాతూతి ధాతుమత్తతో నిస్సత్తతో నిజ్జీవతో ఆవజ్జితబ్బం మనసికాతబ్బం పచ్చవేక్ఖితబ్బం. తస్సేవం వాయమమానస్స నచిరేనేవ ధాతుప్పభేదావభాసనపఞ్ఞాపరిగ్గహితో సభావధమ్మారమ్మణత్తా అప్పనం అప్పత్తో ఉపచారమత్తో సమాధి ఉప్పజ్జతి. అయం సఙ్ఖేపతో ఆగతే చతుధాతువవత్థానే భావనానయో.
౩౦౯. విత్థారతో ఆగతే పన ఏవం వేదితబ్బో. ఇదం కమ్మట్ఠానం భావేతుకామేన హి నాతితిక్ఖపఞ్ఞేన యోగినా ఆచరియసన్తికే ద్వాచత్తాలీసాయ ఆకారేహి విత్థారతో ధాతుయో ఉగ్గణ్హిత్వా వుత్తప్పకారే సేనాసనే విహరన్తేన కతసబ్బకిచ్చేన రహోగతేన పటిసల్లీనేన ససమ్భారసఙ్ఖేపతో, ససమ్భారవిభత్తితో, సలక్ఖణసఙ్ఖేపతో, సలక్ఖణవిభత్తితోతి ఏవం చతూహాకారేహి కమ్మట్ఠానం భావేతబ్బం.
తత్థ కథం ససమ్భారసఙ్ఖేపతో భావేతి? ఇధ భిక్ఖు వీసతియా కోట్ఠాసేసు థద్ధాకారం పథవీధాతూతి వవత్థపేతి. ద్వాదససు కోట్ఠాసేసు యూసగతం ఉదకసఙ్ఖాతం ఆబన్ధనాకారం ఆపోధాతూతి వవత్థపేతి. చతూసు కోట్ఠాసేసు పరిపాచనకం తేజం తేజోధాతూతి వవత్థపేతి. ఛసు కోట్ఠాసేసు విత్థమ్భనాకారం వాయోధాతూతి వవత్థపేతి. తస్సేవం వవత్థాపయతోయేవ ధాతుయో పాకటా హోన్తి. తా పునప్పునం ఆవజ్జతో మనసికరోతో వుత్తనయేనేవ ఉపచారసమాధి ఉప్పజ్జతి.
౩౧౦. యస్స పన ఏవం భావయతో కమ్మట్ఠానం న ఇజ్ఝతి, తేన ససమ్భారవిభత్తితో భావేతబ్బం. కథం? తేన హి భిక్ఖునా యం తం కాయగతాసతికమ్మట్ఠాననిద్దేసే సత్తధా ఉగ్గహకోసల్లం దసధా మనసికారకోసల్లఞ్చ వుత్తం. ద్వత్తింసాకారే తావ తం సబ్బం అపరిహాపేత్వా తచపఞ్చకాదీనం అనులోమపటిలోమతో వచసా సజ్ఝాయం ఆదింకత్వా సబ్బం తత్థ వుత్తవిధానం కాతబ్బం. అయమేవ హి విసేసో, తత్థ వణ్ణసణ్ఠానదిసోకాసపరిచ్ఛేదవసేన కేసాదయో మనసికరిత్వాపి పటిక్కూలవసేన చిత్తం ఠపేతబ్బం, ఇధ ధాతువసేన. తస్మా వణ్ణాదివసేన పఞ్చధా పఞ్చధా కేసాదయో మనసికరిత్వా అవసానే ఏవం మనసికారో పవత్తేతబ్బో.
౩౧౧. ఇమే కేసా నామ సీసకటాహపలివేఠనచమ్మే జాతా. తత్థ యథావమ్మికమత్థకే జాతేసు కుణ్ఠతిణేసు న వమ్మికమత్థకో జానాతి మయి కుణ్ఠతిణాని జాతానీతి, నపి కుణ్ఠతిణాని జానన్తి మయం వమ్మికమత్థకే జాతానీతి, ఏవమేవ న సీసకటాహపలివేఠనచమ్మం జానాతి మయి కేసా జాతాతి, నపి కేసా జానన్తి మయం సీసకటాహవేఠనచమ్మే జాతాతి, అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి కేసా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౨. లోమా సరీరవేఠనచమ్మే జాతా. తత్థ యథా సుఞ్ఞగామట్ఠానే జాతేసు దబ్బతిణకేసు న సుఞ్ఞగామట్ఠానం జానాతి మయి దబ్బతిణకాని జాతానీతి, నపి దబ్బతిణకాని జానన్తి మయం సుఞ్ఞగామట్ఠానే జాతానీతి, ఏవమేవ న సరీరవేఠనచమ్మం జానాతి మయి లోమా జాతాతి. నపి లోమా జానన్తి మయం సరీరవేఠనచమ్మే జాతాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి లోమా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౩. నఖా అఙ్గులీనం అగ్గేసు జాతా. తత్థ యథా కుమారకేసు దణ్డకేహి మధుకట్ఠికే విజ్ఝిత్వా కీళన్తేసు న దణ్డకా జానన్తి అమ్హేసు మధుకట్ఠికా ఠపితాతి, నపి మధుకట్ఠికా జానన్తి మయం దణ్డకేసు ఠపితాతి, ఏవమేవ న అఙ్గులియో జానన్తి అమ్హాకం అగ్గేసు నఖా జాతాతి. నపి నఖా జానన్తి మయం అఙ్గులీనం అగ్గేసు జాతాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి నఖా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౪. దన్తా హనుకట్ఠికేసు జాతా. తత్థ యథా వడ్ఢకీహి పాసాణఉదుక్ఖలకేసు కేనచిదేవ సిలేసజాతేన బన్ధిత్వా ఠపితథమ్భేసు న ఉదుక్ఖలా జానన్తి అమ్హేసు థమ్భా ఠితాతి. నపి థమ్భా జానన్తి మయం ఉదుక్ఖలేసు ఠితాతి, ఏవమేవ న హనుకట్ఠీని జానన్తి అమ్హేసు దన్తా జాతాతి. నపి దన్తా జానన్తి మయం హనుకట్ఠీసు జాతాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి దన్తా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౫. తచో సకలసరీరం పరియోనన్ధిత్వా ఠితో. తత్థ యథా అల్లగోచమ్మపరియోనద్ధాయ మహావీణాయ న మహావీణా జానాతి అహం అల్లగోచమ్మేన పరియోనద్ధాతి. నపి అల్లగోచమ్మం జానాతి మయా మహావీణా పరియోనద్ధాతి, ఏవమేవ న సరీరం జానాతి అహం తచేన పరియోనద్ధన్తి. నపి తచో జానాతి మయా సరీరం పరియోనద్ధన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి తచో నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౬. మంసం అట్ఠిసఙ్ఘాటం అనులిమ్పిత్వా ఠితం. తత్థ యథా మహామత్తికలిత్తాయ భిత్తియా న భిత్తి జానాతి అహం మహామత్తికాయ లిత్తాతి. నపి మహామత్తికా జానాతి మయా భిత్తి లిత్తాతి, ఏవమేవ న అట్ఠిసఙ్ఘాటో జానాతి అహం నవపేసిసతప్పభేదేన మంసేన లిత్తోతి. నపి మంసం జానాతి మయా అట్ఠిసఙ్ఘాటో లిత్తోతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి మంసం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౭. న్హారు సరీరబ్భన్తరే అట్ఠీని ఆబన్ధమానా ఠితా. తత్థ యథా వల్లీహి వినద్ధేసు కుట్టదారూసు న కుట్టదారూని జానన్తి మయం వల్లీహి వినద్ధానీతి. నపి వల్లియో జానన్తి అమ్హేహి కుట్టదారూని వినద్ధానీతి, ఏవమేవ న అట్ఠీని జానన్తి మయం న్హారూహి ఆబద్ధానీతి. నపి న్హారూ జానన్తి అమ్హేహి అట్ఠీని ఆబద్ధానీతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి న్హారు నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౮. అట్ఠీసు పణ్హికట్ఠి గోప్ఫకట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం. గోప్ఫకట్ఠి జఙ్ఘట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం. జఙ్ఘట్ఠి ఊరుట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం. ఊరుట్ఠి కటిట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం. కటిట్ఠి పిట్ఠికణ్టకం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం, పిట్ఠికణ్టకో గీవట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితో. గీవట్ఠి సీసట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితం. సీసట్ఠి గీవట్ఠికే పతిట్ఠితం. గీవట్ఠి పిట్ఠికణ్టకే పతిట్ఠితం. పిట్ఠికణ్టకో కటిట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితో. కటిట్ఠి ఊరుట్ఠికే పతిట్ఠితం. ఊరుట్ఠి జఙ్ఘట్ఠికే పతిట్ఠితం. జఙ్ఘట్ఠి గోప్ఫకట్ఠికే పతిట్ఠితం. గోప్ఫకట్ఠి పణ్హికట్ఠికే పతిట్ఠితం.
తత్థ యథా ఇట్ఠకదారుగోమయాదిసఞ్చయేసు న హేట్ఠిమా హేట్ఠిమా జానన్తి మయం ఉపరిమే ఉపరిమే ఉక్ఖిపిత్వా ఠితాతి. నపి ఉపరిమా ఉపరిమా జానన్తి మయం హేట్ఠిమేసు హేట్ఠిమేసు పతిట్ఠితాతి, ఏవమేవ న పణ్హికట్ఠి జానాతి అహం గోప్ఫకట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న గోప్ఫకట్ఠి జానాతి అహం జఙ్ఘట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న జఙ్ఘట్ఠి జానాతి అహం ఊరుట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న ఊరుట్ఠి జానాతి అహం కటిట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న కటిట్ఠి జానాతి అహం పిట్ఠికణ్టకం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న పిట్ఠికణ్టకో జానాతి అహం గీవట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న గీవట్ఠి జానాతి అహం సీసట్ఠిం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితన్తి. న సీసట్ఠి జానాతి అహం గీవట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితన్తి. న గీవట్ఠి జానాతి అహం పిట్ఠికణ్టకే పతిట్ఠితన్తి. న పిట్ఠికణ్టకో జానాతి అహం కటిట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితోతి. న కటిట్ఠి జానాతి అహం ఊరుట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితన్తి. న ఊరుట్ఠి జానాతి అహం జఙ్ఘట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితన్తి. న జఙ్ఘట్ఠి జానాతి అహం గోప్ఫకట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితన్తి. న గోప్ఫకట్ఠి జానాతి అహం పణ్హికట్ఠిమ్హి పతిట్ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి అట్ఠి నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౧౯. అట్ఠిమిఞ్జం తేసం తేసం అట్ఠీనం అబ్భన్తరే ఠితం. తత్థ యథా వేళుపబ్బాదీనం అన్తో పక్ఖిత్తఛిన్నవేత్తగ్గాదీసు న వేళుపబ్బాదీని జానన్తి అమ్హేసు వేత్తగ్గాదీని పక్ఖిత్తానీతి. నపి వేత్తగ్గాదీని జానన్తి మయం వేళుపబ్బాదీసు ఠితానీతి, ఏవమేవ న అట్ఠీని జానన్తి అమ్హాకం అన్తో మిఞ్జం ఠితన్తి. నాపి మిఞ్జం జానాతి అహం అట్ఠీనం అన్తో ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి అట్ఠిమిఞ్జం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౦. వక్కం గలవాటకతో నిక్ఖన్తేన ఏకమూలేన థోకం గన్త్వా ద్విధా భిన్నేన థూలన్హారునా వినిబద్ధం హుత్వా హదయమంసం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితం. తత్థ యథా వణ్టుపనిబద్ధే అమ్బఫలద్వయే న వణ్టం జానాతి మయా అమ్బఫలద్వయం ఉపనిబద్ధన్తి. నపి అమ్బఫలద్వయం జానాతి అహం వణ్టేన ఉపనిబద్ధన్తి, ఏవమేవ న థూలన్హారు జానాతి మయా వక్కం ఉపనిబద్ధన్తి. నపి వక్కం జానాతి అహం థూలన్హారునా ఉపనిబద్ధన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి వక్కం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౧. హదయం సరీరబ్భన్తరే ఉరట్ఠిపఞ్జరమజ్ఝం నిస్సాయ ఠితం. తత్థ యథా జిణ్ణసన్దమానికపఞ్జరం నిస్సాయ ఠపితాయ మంసపేసియా న సన్దమానికపఞ్జరబ్భన్తరం జానాతి మం నిస్సాయ మంసపేసి ఠితాతి. నపి మంసపేసి జానాతి అహం జిణ్ణసన్దమానికపఞ్జరం నిస్సాయ ఠితాతి, ఏవమేవ న ఉరట్ఠిపఞ్జరబ్భన్తరం జానాతి మం నిస్సాయ హదయం ఠితన్తి. నపి హదయం జానాతి అహం ఉరట్ఠిపఞ్జరం నిస్సాయ ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి హదయం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౨. యకనం అన్తోసరీరే ద్విన్నం థనానమబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం నిస్సాయ ఠితం. తత్థ యథా ఉక్ఖలికపాలపస్సమ్హి లగ్గే యమకమంసపిణ్డే న ఉక్ఖలికపాలపస్సం జానాతి మయి యమకమంసపిణ్డో లగ్గోతి. నపి యమకమంసపిణ్డో జానాతి అహం ఉక్ఖలికపాలపస్సే లగ్గోతి, ఏవమేవ న థనానమబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం జానాతి మం నిస్సాయ యకనం ఠితన్తి. నపి యకనం జానాతి అహం థనానమబ్భన్తరే దక్ఖిణపస్సం నిస్సాయ ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి యకనం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౩. కిలోమకేసు పటిచ్ఛన్నకిలోమకం హదయఞ్చ వక్కఞ్చ పరివారేత్వా ఠితం. అప్పటిచ్ఛన్నకిలోమకం సకలసరీరే చమ్మస్స హేట్ఠతో మంసం పరియోనన్ధిత్వా ఠితం. తత్థ యథా పిలోతికపలివేఠితే మంసే న మంసం జానాతి అహం పిలోతికాయ పలివేఠితన్తి. నపి పిలోతికా జానాతి మయా మంసం పలివేఠితన్తి, ఏవమేవ న వక్కహదయాని సకలసరీరే చ మంసం జానాతి అహం కిలోమకేన పటిచ్ఛన్నన్తి. నపి కిలోమకం జానాతి మయా వక్కహదయాని సకలసరీరే చ మంసం పటిచ్ఛన్నన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి కిలోమకం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౪. పిహకం హదయస్స వామపస్సే ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితం. తత్థ యథా కోట్ఠమత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితాయ గోమయపిణ్డియా న కోట్ఠమత్థకపస్సం జానాతి గోమయపిణ్డి మం నిస్సాయ ఠితాతి. నపి గోమయపిణ్డి జానాతి అహం కోట్ఠమత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితాతి, ఏవమేవ న ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం జానాతి పిహకం మం నిస్సాయ ఠితన్తి. నపి పిహకం జానాతి అహం ఉదరపటలస్స మత్థకపస్సం నిస్సాయ ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి పిహకం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౫. పప్ఫాసం సరీరబ్భన్తరే ద్విన్నం థనానమన్తరే హదయఞ్చ యకనఞ్చ ఉపరి ఛాదేత్వా ఓలమ్బన్తం ఠితం. తత్థ యథా జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరే లమ్బమానే సకుణకులావకే న జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరం జానాతి మయి సకుణకులావకో లమ్బమానో ఠితోతి. నపి సకుణకులావకో జానాతి అహం జిణ్ణకోట్ఠబ్భన్తరే లమ్బమానో ఠితోతి, ఏవమేవ న తం సరీరబ్భన్తరం జానాతి మయి పప్ఫాసం లమ్బమానం ఠితన్తి. నపి పప్ఫాసం జానాతి అహం ఏవరూపే సరీరబ్భన్తరే లమ్బమానం ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి పప్ఫాసం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౬. అన్తం గలవాటకకరీసమగ్గపరియన్తే సరీరబ్భన్తరే ఠితం. తత్థ యథా లోహితదోణికాయ ఓభుజిత్వా ఠపితే ఛిన్నసీసధమ్మనికళేవరే న లోహితదోణి జానాతి మయి ధమ్మనికళేవరం ఠితన్తి. నపి ధమ్మనికళేవరం జానాతి అహం లోహితదోణియా ఠితన్తి, ఏవమేవ న సరీరబ్భన్తరం జానాతి మయి అన్తం ఠితన్తి. నపి అన్తం జానాతి అహం సరీరబ్భన్తరే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి అన్తం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౭. అన్తగుణం అన్తన్తరే ఏకవీసతిఅన్తభోగే బన్ధిత్వా ఠితం. తత్థ యథా పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం సిబ్బేత్వా ఠితేసు రజ్జుకేసు న పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం జానాతి రజ్జుకా మం సిబ్బిత్వా ఠితాతి. నపి రజ్జుకా జానన్తి మయం పాదపుఞ్ఛనరజ్జుమణ్డలకం సిబ్బిత్వా ఠితాతి, ఏవమేవ న అన్తం జానాతి అన్తగుణం మం ఆబన్ధిత్వా ఠితన్తి. నపి అన్తగుణం జానాతి అహం అన్తం ఆబన్ధిత్వా ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి అన్తగుణం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౮. ఉదరియం ఉదరే ఠితం అసితపీతఖాయితసాయితం. తత్థ యథా సువానదోణియం ఠితే సువానవమథుమ్హి న సువానదోణి జానాతి మయి సువానవమథు ఠితోతి. నపి సువానవమథు జానాతి అహం సువానదోణియం ఠితోతి, ఏవమేవ న ఉదరం జానాతి మయి ఉదరియం ఠితన్తి. నపి ఉదరియం జానాతి అహం ఉదరే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి ఉదరియం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౨౯. కరీసం పక్కాసయసఙ్ఖాతే అట్ఠఙ్గులవేళుపబ్బసదిసే అన్తపరియోసానే ఠితం. తత్థ యథా వేళుపబ్బే ఓమద్దిత్వా పక్ఖిత్తాయ సణ్హపణ్డుమత్తికాయ న వేళుపబ్బం జానాతి మయి పణ్డుమత్తికా ఠితాతి. నపి పణ్డుమత్తికా జానాతి అహం వేళుపబ్బే ఠితాతి, ఏవమేవ న పక్కాసయో జానాతి మయి కరీసం ఠితన్తి. నపి కరీసం జానాతి అహం పక్కాసయే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి కరీసం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౩౦. మత్థలుఙ్గం సీసకటాహబ్భన్తరే ఠితం. తత్థ యథా పురాణలాబుకటాహే పక్ఖిత్తాయ పిట్ఠపిణ్డియా న లాబుకటాహం జానాతి మయి పిట్ఠపిణ్డి ఠితాతి. నపి పిట్ఠపిణ్డి జానాతి అహం లాబుకటాహే ఠితాతి, ఏవమేవ న సీసకటాహబ్భన్తరం జానాతి మయి మత్థలుఙ్గం ఠితన్తి. నపి మత్థలుఙ్గం జానాతి అహం సీసకటాహబ్భన్తరే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి మత్థలుఙ్గం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో థద్ధో పథవీధాతూతి.
౩౩౧. పిత్తేసు అబద్ధపిత్తం జీవితిన్ద్రియపటిబద్ధం సకలసరీరం బ్యాపేత్వా ఠితం. బద్ధపిత్తం పిత్తకోసకే ఠితం. తత్థ యథా పూవం బ్యాపేత్వా ఠితే తేలే న పూవం జానాతి తేలం మం బ్యాపేత్వా ఠితన్తి. నపి తేలం జానాతి అహం పూవం బ్యాపేత్వా ఠితన్తి, ఏవమేవ న సరీరం జానాతి అబద్ధపిత్తం మం బ్యాపేత్వా ఠితన్తి. నపి అబద్ధపిత్తం జానాతి అహం సరీరం బ్యాపేత్వా ఠితన్తి. యథా వస్సోదకేన పుణ్ణే కోసాతకికోసకే న కోసాతకికోసకో జానాతి మయి వస్సోదకం ఠితన్తి. నపి వస్సోదకం జానాతి అహం కోసాతకికోసకే ఠితన్తి, ఏవమేవ న పిత్తకోసకో జానాతి మయి బద్ధపిత్తం ఠితన్తి. నపి బద్ధపిత్తం జానాతి అహం పిత్తకోసకే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి పిత్తం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౨. సేమ్హం ఏకపత్థపూరప్పమాణం ఉదరపటలే ఠితం. తత్థ యథా ఉపరి సఞ్జాతఫేణపటలాయ చన్దనికాయ న చన్దనికా జానాతి మయి ఫేణపటలం ఠితన్తి. నపి ఫేణపటలం జానాతి అహం చన్దనికాయ ఠితన్తి, ఏవమేవ న ఉదరపటలం జానాతి మయి సేమ్హం ఠితన్తి. నపి సేమ్హం జానాతి అహం ఉదరపటలే ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి సేమ్హం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౩. పుబ్బో అనిబద్ధోకాసో యత్థ యత్థేవ ఖాణుకణ్టకప్పహరణఅగ్గిజాలాదీహి అభిహతే సరీరప్పదేసే లోహితం సణ్ఠహిత్వా పచ్చతి, గణ్డపీళకాదయో వా ఉప్పజ్జన్తి, తత్థ తత్థ తిట్ఠతి. తత్థ యథా ఫరసుప్పహారాదివసేన పగ్ఘరితనియ్యాసే రుక్ఖే న రుక్ఖస్స పహారాదిప్పదేసా జానన్తి అమ్హేసు నియ్యాసో ఠితోతి, నపి నియ్యాసో జానాతి అహం రుక్ఖస్స పహారాదిప్పదేసేసు ఠితోతి, ఏవమేవ న సరీరస్స ఖాణుకణ్టకాదీహి అభిహతప్పదేసా జానన్తి అమ్హేసు పుబ్బో ఠితోతి. నపి పుబ్బో జానాతి అహం తేసు పదేసేసు ఠితోతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి పుబ్బో నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౪. లోహితేసు సంసరణలోహితం పిత్తం వియ సకలసరీరం బ్యాపేత్వా ఠితం. సన్నిచితలోహితం యకనట్ఠానస్స హేట్ఠాభాగం పూరేత్వా ఏకపత్థపూరమత్తం వక్కహదయయకనపప్ఫాసాని తేమేన్తం ఠితం. తత్థ సంసరణలోహితే అబద్ధపిత్తసదిసోవ వినిచ్ఛయో. ఇతరం పన యథా జజ్జరకపాలే ఓవట్ఠే ఉదకే హేట్ఠా లేడ్డుఖణ్డాదీని తేమయమానే న లేడ్డుఖణ్డాదీని జానన్తి మయం ఉదకేన తేమియమానాతి. నపి ఉదకం జానాతి అహం లేడ్డుఖణ్డాదీని తేమేమీతి, ఏవమేవ న యకనస్స హేట్ఠాభాగట్ఠానం వక్కాదీని వా జానన్తి మయి లోహితం ఠితం అమ్హే వా తేమయమానం ఠితన్తి. నపి లోహితం జానాతి అహం యకనస్స హేట్ఠాభాగం పూరేత్వా వక్కాదీని తేమయమానం ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి లోహితం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౫. సేదో అగ్గిసన్తాపాదికాలేసు కేసలోమకూపవివరాని పూరేత్వా తిట్ఠతి చేవ పగ్ఘరతి చ. తత్థ యథా ఉదకా అబ్బూళ్హమత్తేసు భిసముళాలకుముదనాళకలాపేసు న భిసాదికలాపవివరాని జానన్తి అమ్హేహి ఉదకం పగ్ఘరతీతి. నపి భిసాదికలాపవివరేహి పగ్ఘరన్తం ఉదకం జానాతి అహం భిసాదికలాపవివరేహి పగ్ఘరామీతి, ఏవమేవ న కేసలోమకూపవివరాని జానన్తి అమ్హేహి సేదో పగ్ఘరతీతి. నపి సేదో జానాతి అహం కేసలోమకూపవివరేహి పగ్ఘరామీతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి సేదో నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౬. మేదో థూలస్స సకలసరీరం ఫరిత్వా కిసస్స జఙ్ఘమంసాదీని నిస్సాయ ఠితో పత్థిన్నసినేహో. తత్థ యథా హలిద్దిపిలోతికపటిచ్ఛన్నే మంసపుఞ్జే న మంసపుఞ్జో జానాతి మం నిస్సాయ హలిద్దిపిలోతికా ఠితాతి. నపి హలిద్దిపిలోతికా జానాతి అహం మంసపుఞ్జం నిస్సాయ ఠితాతి, ఏవమేవ న సకలసరీరే జఙ్ఘాదీసు వా మంసం జానాతి మం నిస్సాయ మేదో ఠితోతి. నపి మేదో జానాతి అహం సకలసరీరే జఙ్ఘాదీసు వా మంసం నిస్సాయ ఠితోతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి మేదో నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో పత్థిన్నయూసో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౭. అస్సు యదా సఞ్జాయతి తదా అక్ఖికూపకే పూరేత్వా తిట్ఠతి వా పగ్ఘరతి వా. తత్థ యథా ఉదకపుణ్ణేసు తరుణతాలట్ఠికూపకేసు న తరుణతాలట్ఠికూపకా జానన్తి అమ్హేసు ఉదకం ఠితన్తి. నపి తరుణతాలట్ఠికూపకేసు ఉదకం జానాతి అహం తరుణతాలట్ఠికూపకేసు ఠితన్తి, ఏవమేవ న అక్ఖికూపకా జానన్తి అమ్హేసు అస్సు ఠితన్తి. నపి అస్సు జానాతి అహం అక్ఖికూపకేసు ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి అస్సు నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౮. వసా అగ్గిసన్తాపాదికాలే హత్థతలహత్థపిట్ఠిపాదతలపాదపిట్ఠి నాసాపుటనలాటఅంసకూటేసు ఠితవిలీనస్నేహో. తత్థ యథా పక్ఖిత్తతేలే ఆచామే న ఆచామో జానాతి మం తేలం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితన్తి. నపి తేలం జానాతి అహం ఆచామం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితన్తి, ఏవమేవ న హత్థతలాదిప్పదేసో జానాతి మం వసా అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితాతి. నపి వసా జానాతి అహం హత్థతలాదిప్పదేసం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి వసా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౩౯. ఖేళో తథారూపే ఖేళుప్పత్తిపచ్చయే సతి ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా జివ్హాతలే తిట్ఠతి. తత్థ యథా అబ్బోచ్ఛిన్నఉదకనిస్సన్దే నదీతీరకూపకే న కూపతలం జానాతి మయి ఉదకం సన్తిట్ఠతీతి. నపి ఉదకం జానాతి అహం కూపతలే సన్తిట్ఠామీతి, ఏవమేవ న జివ్హాతలం జానాతి మయి ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా ఖేళో ఠితోతి. నపి ఖేళో జానాతి అహం ఉభోహి కపోలపస్సేహి ఓరోహిత్వా జివ్హాతలే ఠితోతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి ఖేళో నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౪౦. సిఙ్ఘాణికా యదా సఞ్జాయతి, తదా నాసాపుటే పూరేత్వా తిట్ఠతి వా పగ్ఘరతి వా. తత్థ యథా పూతిదధిభరితాయ సిప్పికాయ న సిప్పికా జానాతి మయి పూతిదధి ఠితన్తి. నపి పూతిదధి జానాతి అహం సిప్పికాయ ఠితన్తి, ఏవమేవ న నాసాపుటా జానన్తి అమ్హేసు సిఙ్ఘాణికా ఠితాతి. నపి సిఙ్ఘాణికా జానాతి అహం నాసాపుటేసు ఠితాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి సిఙ్ఘాణికా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౪౧. లసికా అట్ఠికసన్ధీనం అబ్భఞ్జనకిచ్చం సాధయమానా అసీతిసతసన్ధీసు ఠితా. తత్థ యథా తేలబ్భఞ్జితే అక్ఖే న అక్ఖో జానాతి మం తేలం అబ్భఞ్జిత్వా ఠితన్తి. నపి తేలం జానాతి అహం అక్ఖం అబ్భఞ్జిత్వా ఠితన్తి, ఏవమేవ న అసీతిసతసన్ధయో జానన్తి లసికా అమ్హే అబ్భఞ్జిత్వా ఠితాతి. నపి లసికా జానాతి అహం అసీతిసతసన్ధయో అబ్భఞ్జిత్వా ఠితాతి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి లసికా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౪౨. ముత్తం వత్థిస్స అబ్భన్తరే ఠితం. తత్థ యథా చన్దనికాయ పక్ఖిత్తే అముఖే రవణఘటే న రవణఘటో జానాతి మయి చన్దనికారసో ఠితోతి. నపి చన్దనికారసో జానాతి అహం రవణఘటే ఠితోతి, ఏవమేవ న వత్థి జానాతి మయి ముత్తం ఠితన్తి. నపి ముత్తం జానాతి అహం వత్థిమ్హి ఠితన్తి. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆభోగపచ్చవేక్ఖణరహితా ఏతే ధమ్మా. ఇతి ముత్తం నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో యూసభూతో ఆబన్ధనాకారో ఆపోధాతూతి.
౩౪౩. ఏవం కేసాదీసు మనసికారం పవత్తేత్వా యేన సన్తప్పతి, అయం ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో పరిపాచనాకారో తేజోధాతూతి, యేన జీరీయతి, యేన పరిడయ్హతి, యేన అసితపీతఖాయితసాయితం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, అయం ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో పరిపాచనాకారో తేజోధాతూతి ఏవం తేజోకోట్ఠాసేసు మనసికారో పవత్తేతబ్బో.
౩౪౪. తతో ఉద్ధఙ్గమే వాతే ఉద్ధఙ్గమవసేన పరిగ్గహేత్వా అధోగమే అధోగమవసేన, కుచ్ఛిసయే కుచ్ఛిసయవసేన, కోట్ఠాసయే కోట్ఠాసయవసేన, అఙ్గమఙ్గానుసారిమ్హి అఙ్గమఙ్గానుసారివసేన, అస్సాసపస్సాసే అస్సాసపస్సాసవసేన పరిగ్గహేత్వా ఉద్ధఙ్గమా వాతా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో విత్థమ్భనాకారో వాయోధాతూతి, అధోగమా వాతా నామ, కుచ్ఛిసయా వాతా నామ, కోట్ఠాసయా వాతా నామ, అఙ్గమఙ్గానుసారినో వాతా నామ, అస్సాసపస్సాసా వాతా నామ ఇమస్మిం సరీరే పాటియేక్కో కోట్ఠాసో అచేతనో అబ్యాకతో సుఞ్ఞో నిస్సత్తో విత్థమ్భనాకారో వాయోధాతూతి ఏవం వాయోకోట్ఠాసేసు మనసికారో పవత్తేతబ్బో. తస్సేవం పవత్తమనసికారస్స ధాతుయో పాకటా హోన్తి. తా పునప్పునం ఆవజ్జతో మనసికరోతో వుత్తనయేనేవ ఉపచారసమాధి ఉప్పజ్జతి.
౩౪౫. యస్స పన ఏవం భావయతో కమ్మట్ఠానం న ఇజ్ఝతి, తేన సలక్ఖణసఙ్ఖేపతో భావేతబ్బం. కథం? వీసతియా కోట్ఠాసేసు థద్ధలక్ఖణం పథవీధాతూతి వవత్థపేతబ్బం. తత్థేవ ఆబన్ధనలక్ఖణం ఆపోధాతూతి. పరిపాచనలక్ఖణం తేజోధాతూతి. విత్థమ్భనలక్ఖణం వాయోధాతూతి.
ద్వాదససు కోట్ఠాసేసు ఆబన్ధనలక్ఖణం ఆపోధాతూతి వవత్థపేతబ్బం. తత్థేవ పరిపాచనలక్ఖణం తేజోధాతూతి. విత్థమ్భనలక్ఖణం వాయోధాతూతి. థద్ధలక్ఖణం పథవీధాతూతి.
చతూసు కోట్ఠాసేసు పరిపాచనలక్ఖణం తేజోధాతూతి వవత్థపేతబ్బం. తేన అవినిభుత్తం విత్థమ్భనలక్ఖణం వాయోధాతూతి. థద్ధలక్ఖణం పథవీధాతూతి. ఆబన్ధనలక్ఖణం ఆపోధాతూతి.
ఛసు కోట్ఠాసేసు విత్థమ్భనలక్ఖణం వాయోధాతూతి వవత్థపేతబ్బం. తత్థేవ థద్ధలక్ఖణం పథవీధాతూతి. ఆబన్ధనలక్ఖణం ఆపోధాతూతి. పరిపాచనలక్ఖణం తేజోధాతూతి. తస్సేవం వవత్థాపయతో ధాతుయో పాకటా హోన్తి. తా పునప్పునం ఆవజ్జతో మనసికరోతో వుత్తనయేనేవ ఉపచారసమాధి ఉప్పజ్జతి.
౩౪౬. యస్స పన ఏవమ్పి భావయతో కమ్మట్ఠానం న ఇజ్ఝతి, తేన సలక్ఖణవిభత్తితో భావేతబ్బం. కథం? పుబ్బే వుత్తనయేనేవ కేసాదయో పరిగ్గహేత్వా కేసమ్హి థద్ధలక్ఖణం పథవీధాతూతి వవత్థపేతబ్బం. తత్థేవ ఆబన్ధనలక్ఖణం ఆపోధాతూతి. పరిపాచనలక్ఖణం తేజోధాతూతి. విత్థమ్భనలక్ఖణం వాయోధాతూతి. ఏవం సబ్బకోట్ఠాసేసు ఏకేకస్మిం కోట్ఠాసే చతస్సో చతస్సో ధాతుయో వవత్థపేతబ్బా. తస్సేవం వవత్థాపయతో ధాతుయో పాకటా హోన్తి. తా పునప్పునం ఆవజ్జతో మనసికరోతో వుత్తనయేనేవ ఉపచారసమాధి ఉప్పజ్జతి.
అపిచ ఖో పన వచనత్థతో, కలాపతో, చుణ్ణతో, లక్ఖణాదితో, సముట్ఠానతో, నానత్తేకత్తతో, వినిబ్భోగావినిబ్భోగతో, సభాగవిసభాగతో, అజ్ఝత్తికబాహిరవిసేసతో, సఙ్గహతో, పచ్చయతో, అసమన్నాహారతో, పచ్చయవిభాగతోతి ఇమేహిపి ఆకారేహి ధాతుయో మనసికాతబ్బా.
౩౪౭. తత్థ వచనత్థతో మనసికరోన్తేన పత్థటత్తా పథవీ. అప్పోతి ఆపియతి అప్పాయతీతి వా ఆపో. తేజతీతి తేజో. వాయతీతి వాయో. అవిసేసేన పన సలక్ఖణధారణతో దుక్ఖాదానతో దుక్ఖాధానతో చ ధాతూతి. ఏవం విసేససామఞ్ఞవసేన వచనత్థతో మనసికాతబ్బా.
౩౪౮. కలాపతోతి యా అయం కేసా లోమాతిఆదినా నయేన వీసతియా ఆకారేహి పథవీధాతు, పిత్తం సేమ్హన్తి చ ఆదినా నయేన ద్వాదసహాకారేహి ఆపోధాతు నిద్దిట్ఠా, తత్థ యస్మా –
వణ్ణో గన్ధో రసో ఓజా, చతస్సో చాపి ధాతుయో;
అట్ఠధమ్మసమోధానా, హోతి కేసాతి సమ్ముతి;
తేసంయేవ వినిబ్భోగా, నత్థి కేసాతి సమ్ముతి.
తస్మా కేసాపి అట్ఠధమ్మకలాపమత్తమేవ. తథా లోమాదయోతి. యో పనేత్థ కమ్మసముట్ఠానో కోట్ఠాసో, సో జీవితిన్ద్రియేన చ భావేన చ సద్ధిం దసధమ్మకలాపోపి హోతి. ఉస్సదవసేన పన పథవీధాతు ఆపోధాతూతి సఙ్ఖం గతో. ఏవం కలాపతో మనసికాతబ్బా.
౩౪౯. చుణ్ణతోతి ఇమస్మిం హి సరీరే మజ్ఝిమేన పమాణేన పరిగ్గయ్హమానా పరమాణుభేదసఞ్చుణ్ణా సుఖుమరజభూతా పథవీధాతు దోణమత్తా సియా. సా తతో ఉపడ్ఢప్పమాణాయ ఆపోధాతుయా సఙ్గహితా, తేజోధాతుయా అనుపాలితా వాయోధాతుయా విత్థమ్భితా న వికిరియతి న విద్ధంసియతి, అవికిరియమానా అవిద్ధంసియమానా అనేకవిధం ఇత్థిపురిసలిఙ్గాదిభావవికప్పం ఉపగచ్ఛతి, అణుథూలదీఘరస్సథిరకథినాదిభావఞ్చ పకాసేతి.
యూసగతా ఆబన్ధనాకారభూతా పనేత్థ ఆపోధాతు పథవీపతిట్ఠితా తేజానుపాలితా వాయోవిత్థమ్భితా న పగ్ఘరతి న పరిస్సవతి, అపగ్ఘరమానా అపరిస్సవమానా పీణితపీణితభావం దస్సేతి.
అసితపీతాదిపాచకా చేత్థ ఉసుమాకారభూతా ఉణ్హత్తలక్ఖణా తేజోధాతు పథవీపతిట్ఠితా ఆపోసఙ్గహితా వాయోవిత్థమ్భితా ఇమం కాయం పరిపాచేతి, వణ్ణసమ్పత్తిఞ్చస్స ఆవహతి. తాయ చ పన పరిపాచితో అయం కాయో న పూతిభావం దస్సేతి.
అఙ్గమఙ్గానుసటా చేత్థ సముదీరణవిత్థమ్భనలక్ఖణా వాయోధాతు పథవీపతిట్ఠితా ఆపోసఙ్గహితా తేజానుపాలితా ఇమం కాయం విత్థమ్భేతి. తాయ చ పన విత్థమ్భితో అయం కాయో న పరిపతతి, ఉజుకం సణ్ఠాతి. అపరాయ వాయోధాతుయా సమబ్భాహతో గమనట్ఠాననిసజ్జాసయనఇరియాపథేసు విఞ్ఞత్తిం దస్సేతి, సమిఞ్జేతి, సమ్పసారేతి, హత్థపాదం లాళేతి. ఏవమేతం ఇత్థిపురిసాదిభావేన బాలజనవఞ్చనం మాయారూపసదిసం ధాతుయన్తం పవత్తతీతి ఏవం చుణ్ణతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౦. లక్ఖణాదితోతి పథవీధాతు కిం లక్ఖణా, కిం రసా, కిం పచ్చుపట్ఠానాతి ఏవం చతస్సోపి ధాతుయో ఆవజ్జేత్వా పథవీధాతు కక్ఖళత్తలక్ఖణా, పతిట్ఠానరసా, సమ్పటిచ్ఛనపచ్చుపట్ఠానా. ఆపోధాతు పగ్ఘరణలక్ఖణా, బ్రూహనరసా, సఙ్గహపచ్చుపట్ఠానా. తేజోధాతు ఉణ్హత్తలక్ఖణా, పరిపాచనరసా, మద్దవానుప్పదానపచ్చుపట్ఠానా. వాయోధాతు విత్థమ్భనలక్ఖణా, సముదీరణరసా. అభినీహారపచ్చుపట్ఠానాతి ఏవం లక్ఖణాదితో మనసికాతబ్బా.
౩౫౧. సముట్ఠానతోతి యే ఇమే పథవీధాతుఆదీనం విత్థారతో దస్సనవసేన కేసాదయో ద్వాచత్తాలీస కోట్ఠాసా దస్సితా. తేసు ఉదరియం కరీసం పుబ్బో ముత్తన్తి ఇమే చత్తారో కోట్ఠాసా ఉతుసముట్ఠానావ. అస్సు సేదో ఖేళో సిఙ్ఘాణికాతి ఇమే చత్తారో ఉతుచిత్తసముట్ఠానా. అసితాదిపరిపాచకో తేజో కమ్మసముట్ఠానోవ. అస్సాసపస్సాసా చిత్తసముట్ఠానావ. అవసేసా సబ్బేపి చతుసముట్ఠానాతి ఏవం సముట్ఠానతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౨. నానత్తేకత్తతోతి సబ్బాసమ్పి ధాతూనం సలక్ఖణాదితో నానత్తం. అఞ్ఞానేవ హి పథవీధాతుయా లక్ఖణరసపచ్చుపట్ఠానాని. అఞ్ఞాని ఆపోధాతుఆదీనం. ఏవం లక్ఖణాదివసేన పన కమ్మసముట్ఠానాదివసేన చ నానత్తభూతానమ్పి ఏతాసం రూపమహాభూతధాతుధమ్మఅనిచ్చాదివసేన ఏకత్తం హోతి. సబ్బాపి హి ధాతుయో రుప్పనలక్ఖణం అనతీతత్తా రూపాని. మహన్తపాతుభావాదీహి కారణేహి మహాభూతాని.
మహన్తపాతుభావాదీహీతి ఏతా హి ధాతుయో మహన్తపాతుభావతో, మహాభూతసామఞ్ఞతో, మహాపరిహారతో, మహావికారతో, మహత్తా భూతత్తా చాతి ఇమేహి కారణేహి మహాభూతానీతి వుచ్చన్తి.
తత్థ మహన్తపాతుభావతోతి ఏతాని హి అనుపాదిన్నసన్తానేపి ఉపాదిన్నసన్తానేపి మహన్తాని పాతుభూతాని. తేసం అనుపాదిన్నసన్తానే –
దువే సతసహస్సాని, చత్తారి నహుతాని చ;
ఏత్తకం బహలత్తేన, సఙ్ఖాతాయం వసున్ధరాతి. –
ఆదినా నయేన మహన్తపాతుభావతా బుద్ధానుస్సతినిద్దేసే వుత్తావ.
ఉపాదిన్నసన్తానేపి మచ్ఛకచ్ఛపదేవదానవాదిసరీరవసేన మహన్తానేవ పాతుభూతాని. వుత్తఞ్హేతం ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా’’తిఆది.
మహాభూతసామఞ్ఞతోతి ఏతాని హి యథా మాయాకారో అమణింయేవ ఉదకం మణిం కత్వా దస్సేతి, అసువణ్ణంయేవ లేడ్డుం సువణ్ణం కత్వా దస్సేతి.
యథా చ సయం నేవ యక్ఖో న యక్ఖీ సమానో యక్ఖభావమ్పి యక్ఖిభావమ్పి దస్సేతి, ఏవమేవ సయం అనీలానేవ హుత్వా నీలం ఉపాదారూపం దస్సేన్తి, అపీతాని అలోహితాని అనోదాతానేవ హుత్వా ఓదాతం ఉపాదారూపం దస్సేన్తీతి మాయాకారమహాభూతసామఞ్ఞతో మహాభూతాని.
యథా చ యక్ఖాదీని మహాభూతాని యం గణ్హన్తి, నేవ నేసం తస్స అన్తో న బహి ఠానం ఉపలబ్భతి, న చ తం నిస్సాయ న తిట్ఠన్తి, ఏవమేవ తానిపి నేవ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స అన్తో న బహి ఠితాని హుత్వా ఉపలబ్భన్తి, న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం నిస్సాయ న తిట్ఠన్తీతి అచిన్తేయ్యట్ఠానతాయ యక్ఖాదిమహాభూతసామఞ్ఞతోపి మహాభూతాని. యథా చ యక్ఖినీసఙ్ఖాతాని మహాభూతాని మనాపేహి వణ్ణసణ్ఠానవిక్ఖేపేహి అత్తనో భయానకభావం పటిచ్ఛాదేత్వా సత్తే వఞ్చేన్తి, ఏవమేవ ఏతానిపి ఇత్థిపురిససరీరాదీసు మనాపేన ఛవివణ్ణేన మనాపేన అత్తనో అఙ్గపచ్చఙ్గసణ్ఠానేన మనాపేన చ హత్థపాదఙ్గులిభముకవిక్ఖేపేన అత్తనో కక్ఖళత్తాదిభేదం సరసలక్ఖణం పటిచ్ఛాదేత్వా బాలజనం వఞ్చేన్తి, అత్తనో సభావం దట్ఠుం న దేన్తీతి వఞ్చకత్తేన యక్ఖినీమహాభూతసామఞ్ఞతోపి మహాభూతాని.
మహాపరిహారతోతి మహన్తేహి పచ్చయేహి పరిహరితబ్బతో. ఏతాని హి దివసే దివసే ఉపనేతబ్బత్తా మహన్తేహి ఘాసచ్ఛాదనాదీహి భూతాని పవత్తానీతి మహాభూతాని. మహాపరిహారాని వా భూతానీతిపి మహాభూతాని.
మహావికారతోతి ఏతాని హి అనుపాదిన్నానిపి ఉపాదిన్నానిపి మహావికారాని హోన్తి. తత్థ అనుపాదిన్నానం కప్పవుట్ఠానే వికారమహత్తం పాకటం హోతి. ఉపాదిన్నానం ధాతుక్ఖోభకాలే. తథా హి –
భూమితో వుట్ఠితా యావ, బ్రహ్మలోకా విధావతి;
అచ్చి అచ్చిమతో లోకే, డయ్హమానమ్హి తేజసా.
కోటిసతసహస్సేకం, చక్కవాళం విలీయతి;
కుపితేన యదా లోకో, సలిలేన వినస్సతి.
కోటిసతసహస్సేకం, చక్కవాళం వికీరతి;
వాయోధాతుప్పకోపేన, యదా లోకో వినస్సతి.
పత్థద్ధో భవతి కాయో, దట్ఠో కట్ఠముఖేన వా;
పథవీధాతుప్పకోపేన, హోతి కట్ఠముఖేవ సో.
పూతియో భవతి కాయో, దట్ఠో పూతిముఖేన వా;
ఆపోధాతుప్పకోపేన, హోతి పూతిముఖేవ సో.
సన్తత్తో భవతి కాయో, దట్ఠో అగ్గిముఖేన వా;
తేజోధాతుప్పకోపేన, హోతి అగ్గిముఖేవ సో.
సఞ్ఛిన్నో భవతి కాయో, దట్ఠో సత్థముఖేన వా;
వాయోధాతుప్పకోపేన, హోతి సత్థముఖేవ సో.
ఇతి మహావికారాని భూతానీతి మహాభూతాని.
మహత్తా భూతత్తా చాతి ఏతాని హి మహన్తాని మహతా వాయామేన పరిగ్గహేతబ్బత్తా భూతాని విజ్జమానత్తాతి మహత్తా భూతత్తా చ మహాభూతాని.
ఏవం సబ్బాపేతా ధాతుయో మహన్తపాతుభావాదీహి కారణేహి మహాభూతాని.
సలక్ఖణధారణతో పన దుక్ఖాదానతో చ దుక్ఖాధానతో చ సబ్బాపి ధాతులక్ఖణం అనతీతత్తా ధాతుయో. సలక్ఖణధారణేన చ అత్తనో ఖణానురూపధారణేన చ ధమ్మా. ఖయట్ఠేన అనిచ్చా. భయట్ఠేన దుక్ఖా. అసారకట్ఠేన అనత్తా.
ఇతి సబ్బాసమ్పి రూపమహాభూతధాతుధమ్మఅనిచ్చాదివసేన ఏకత్తన్తి ఏవం నానత్తేకత్తతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౩. వినిబ్భోగావినిబ్భోగతోతి సహుప్పన్నావ ఏతా ఏకేకస్మిం సబ్బపరియన్తిమే సుద్ధట్ఠకాదికలాపేపి పదేసేన అవినిబ్భుత్తా. లక్ఖణేన పన వినిబ్భుత్తాతి ఏవం వినిబ్భోగావినిబ్భోగతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౪. సభాగవిసభాగతోతి ఏవం అవినిబ్భుత్తాసు చాపి ఏతాసు పురిమా ద్వే గరుకత్తా సభాగా. తథా పచ్ఛిమా లహుకత్తా. పురిమా పన పచ్ఛిమాహి పచ్ఛిమా చ పురిమాహి విసభాగాతి ఏవం సభాగవిసభాగతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౫. అజ్ఝత్తికబాహిరవిసేసతోతి అజ్ఝత్తికా ధాతుయో విఞ్ఞాణవత్థువిఞ్ఞత్తిఇన్ద్రియానం నిస్సయా హోన్తి, సఇరియాపథా, చతుసముట్ఠానా. బాహిరా వుత్తవిపరీతప్పకారాతి ఏవం అజ్ఝత్తికబాహిరవిసేసతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౬. సఙ్గహతోతి కమ్మసముట్ఠానా పథవీధాతు కమ్మసముట్ఠానాహి ఇతరాహి ఏకసఙ్గహా హోతి సముట్ఠాననానత్తాభావతో. తథా చిత్తాదిసముట్ఠానా చిత్తాదిసముట్ఠానాహీతి ఏవం సఙ్గహతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౭. పచ్చయతోతి పథవీధాతు ఆపోసఙ్గహితా తేజోఅనుపాలితా వాయోవిత్థమ్భితా తిణ్ణం మహాభూతానం పతిట్ఠా హుత్వా పచ్చయో హోతి. ఆపోధాతు పథవీపతిట్ఠితా తేజోఅనుపాలితా వాయోవిత్థమ్భితా తిణ్ణం మహాభూతానం ఆబన్ధనం హుత్వా పచ్చయో హోతి. తేజోధాతు పథవీపతిట్ఠితా ఆపోసఙ్గహితా వాయోవిత్థమ్భితా తిణ్ణం మహాభూతానం పరిపాచనం హుత్వా పచ్చయో హోతి. వాయోధాతు పథవీపతిట్ఠితా ఆపోసఙ్గహితా తేజోపరిపాచితా తిణ్ణం మహాభూతానం విత్థమ్భనం హుత్వా పచ్చయో హోతీతి ఏవం పచ్చయతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౮. అసమన్నాహారతోతి పథవీధాతు చేత్థ ‘‘అహం పథవీధాతూ’’తి వా, ‘‘తిణ్ణం మహాభూతానం పతిట్ఠా హుత్వా పచ్చయో హోమీ’’తి వా న జానాతి. ఇతరానిపి తీణి ‘‘అమ్హాకం పథవీధాతు పతిట్ఠా హుత్వా పచ్చయో హోతీ’’తి న జానన్తి. ఏస నయో సబ్బత్థాతి ఏవం అసమన్నాహారతో మనసికాతబ్బా.
౩౫౯. పచ్చయవిభాగతోతి ధాతూనం హి కమ్మం, చిత్తం, ఆహారో, ఉతూతి చత్తారో పచ్చయా. తత్థ కమ్మసముట్ఠానానం కమ్మమేవ పచ్చయో హోతి, న చిత్తాదయో. చిత్తాదిసముట్ఠానానమ్పి చిత్తాదయోవ పచ్చయా హోన్తి, న ఇతరే. కమ్మసముట్ఠానానఞ్చ కమ్మం జనకపచ్చయో హోతి, సేసానం పరియాయతో ఉపనిస్సయపచ్చయో హోతి. చిత్తసముట్ఠానానం చిత్తం జనకపచ్చయో హోతి, సేసానం పచ్ఛాజాతపచ్చయో అత్థిపచ్చయో అవిగతపచ్చయో చ. ఆహారసముట్ఠానానం ఆహారో జనకపచ్చయో హోతి, సేసానం ఆహారపచ్చయో అత్థిపచ్చయో అవిగతపచ్చయో చ. ఉతుసముట్ఠానానం ఉతు జనకపచ్చయో హోతి, సేసానం అత్థిపచ్చయో అవిగతపచ్చయో చ. కమ్మసముట్ఠానం మహాభూతం కమ్మసముట్ఠానానమ్పి మహాభూతానం పచ్చయో హోతి చిత్తాదిసముట్ఠానానమ్పి. తథా చిత్తసముట్ఠానం, ఆహారసముట్ఠానం. ఉతుసముట్ఠానం మహాభూతం ఉతుసముట్ఠానానమ్పి మహాభూతానం పచ్చయో హోతి కమ్మాదిసముట్ఠానానమ్పి.
తత్థ కమ్మసముట్ఠానా పథవీధాతు కమ్మసముట్ఠానానం ఇతరాసం సహజాతఅఞ్ఞమఞ్ఞనిస్సయఅత్థిఅవిగతవసేన చేవ పతిట్ఠావసేన చ పచ్చయో హోతి, న జనకవసేన. ఇతరేసం తిసన్తతిమహాభూతానం నిస్సయఅత్థిఅవిగతవసేన పచ్చయో హోతి, న పతిట్ఠావసేన న జనకవసేన. ఆపోధాతు చేత్థ ఇతరాసం తిణ్ణం సహజాతాదివసేన చేవ ఆబన్ధనవసేన చ పచ్చయో హోతి, న జనకవసేన. ఇతరేసం తిసన్తతికానం నిస్సయఅత్థిఅవిగతపచ్చయవసేనేవ, న ఆబన్ధనవసేన న జనకవసేన. తేజోధాతుపేత్థ ఇతరాసం తిణ్ణం సహజాతాదివసేన చేవ పరిపాచనవసేన చ పచ్చయో హోతి, న జనకవసేన. ఇతరేసం తిసన్తతికానం నిస్సయఅత్థిఅవిగతపచ్చయవసేనేవ, న పరిపాచనవసేన, న జనకవసేన. వాయోధాతుపేత్థ ఇతరాసం తిణ్ణం సహజాతాదివసేన చేవ విత్థమ్భనవసేన చ పచ్చయో హోతి, న జనకవసేన. ఇతరేసం తిసన్తతికానం నిస్సయఅత్థిఅవిగతపచ్చయవసేనేవ, న విత్థమ్భనవసేన, న జనకవసేన. చిత్తఆహారఉతుసముట్ఠానపథవీధాతుఆదీసుపి ఏసేవ నయో.