౨. కప్పవినాసకణ్డో

ఇదాని బుద్ధుప్పాదదుల్లభకథా

‘‘బుద్ధో చ దుల్లభో లోకే, సద్ధమ్మసవనమ్పి చ;

సఙ్ఘో చ దుల్లభో లోకే, సప్పురిసాతి దుల్లభా’’తి.

ఇమిస్సా గాథాయ సంవణ్ణనాక్కమో సమ్పత్తో. తత్థ ఇమస్మిం సత్తలోకే ఓకాసలోకే వా సబ్బఞ్ఞుసమ్మాసమ్బుద్ధో దుల్లభోవ తథా హేస లోకో సఙ్ఖారలోకో, సత్తలోకో, ఓకాసలోకోతి తిప్పభేదో హోతి తేసం సమ్పత్తివిపత్తి చ ఏవం వేదితబ్బా తత్థ లుజ్జతి పలుజ్జతీతి లోకోతి వచనత్థేన సత్తలోకో వేదితబ్బో. లోకియన్తి పతిట్ఠహన్తి ఏత్థ సత్తనికాయాతి వచనత్థేన ఓకాసలోకో వేదితబ్బో. తథా హేస సత్తా అవకసన్తి ఏత్థాతిఓకాసోతి వుచ్చతి సో భూమివసేన అపాయభూమి, కామసుగతిభూమి, రూపావచరభూమి, అరూపావచరభూమిచేతి చతుబ్బిధా హోతి. తత్థ నిరయం, తిరచ్ఛానయోని, పేత్తివిసయో, అసురకాయో, తి చతస్సో అపాయభూమి నామ. మనుస్సా, చాతుమహారాజికా, తావతింసా, యామా, తుసితా, నిమ్మానరతి, పరనిమ్మితవసవత్తీ చేతి సత్తవిధా హోతి కామసుగతిభూమి సాపనాయం ఏకాదసవిధాపి కామతణ్హా అవచరతి ఏత్థాతి వచనత్థేన కామావచరభూమి నామ. బ్రహ్మపారిసజ్జా, బ్రహ్మపురోహితా, మహాబ్రహ్మా చ పఠమజ్ఝానభూమి ఇదం అగ్గినా పరిగ్గహితట్ఠానం. పరిత్తాభా, అప్పమాణాభా, ఆభస్సరా చ దుతియజ్ఝానభూమి ఇదం ఆపేన పరిగ్గహితట్ఠానం. పరిత్తసుభా, అప్పమాణసుభా, సుభకిణ్హా చ తతియజ్ఝానభూమి ఇదం వాతేన పరిగ్గహితట్ఠానం, తేసం విపత్తిం పరతో వణ్ణయిస్సామ. వేహప్ఫలా, అసఞ్ఞసత్తా, సుద్ధావాసా చ చతుత్థజ్ఝానభూమిచేతి రూపావచరభూమి సోళసవిధా హోతి. అవిహా, అతప్పా, సుదస్సా, సుదస్సీ, అకనిట్ఠాచేతి సుద్ధావాసభూమి పఞ్చవిధా హోతి. ఆకాసానఞ్చాయతనభూమి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనభూమి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనభూమి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనభూమిచేతి చతుబ్బిధా హోతి అరూపభూమి. ఏత్తావతా ఏకతింసప్పభేదాపి భూమి అవకసన్తి ఏత్థ సత్తనికాయాతి వచనత్థేన ఓకాసోతి వుచ్చతి. తత్థ అట్ఠ మహానిరయాని అపాయభూమి నామ. తిరచ్ఛానం పేత్తివిసయో అసురకాయోతి ఇమేసం విసుం భూమి నామ నత్థి, మనుస్సభూమియంయేవ యత్థ కత్థచి అరఞ్ఞవనపత్థాదీసు నిబద్ధవాసం వసన్తి సోయేవ పదేసో తేసం భూమి. మనుస్సభూమితో ద్వితాలీససహస్సయోజనో యుగన్ధరప్పమాణో సినేరునో పఞ్చమాళిన్ధో చాతుమహారాజికభూమి. తతుపరి ద్వితాలీససహస్సయోజనం సినేరుమత్థకం తావతింసానం భూమి. తతుపరి ద్వేతాలీససహస్సయోజనం ఠానం యామానం భూమి. ఇమినా నయేన యావ వసవత్తిభూమి ద్వితాలీససహస్సయోజనే తిట్ఠతి, తస్మా మనుస్సభూమితో యావ వసవత్తిభూమి ద్వేసహస్సానిపఞ్చన హుతాని దువేసతసహస్సాని యోజనాని హోన్తి, తేనేతం వుచ్చతి.

‘‘మనుస్సభూమితో యావ, భూమి వసవత్తన్తరా;

దువే సతసహస్సాని, పఞ్చనహుతమేవ చ.

ద్వేసహస్సఞ్చ మధికం, యోజనానం పమాణతో;

గణనా నామ భూమీసు, సఙ్ఖ్యా ఏవం పకాసితా’’తి.

తతుపరి బ్రహ్మపారిసజ్జాదయో తయో బ్రహ్మునో పఞ్చపఞ్ఞాససతసహస్స అట్ఠసహస్సయోజనే సమతలే ఠానే తిట్ఠన్తి. దుతియతతియభూమీబ్రహ్మునోపి తప్పమాణేసు సమతలేసు తిట్ఠన్తి. చతుత్థభూమియం పన వేహప్ఫలఅసఞ్ఞసత్తా తప్పమాణే సమతలే ఠానే తిట్ఠన్తి. తతుపరిసుద్ధావాసభూమియో తంతం పమాణే ఠానే ఉపరూపరి తిట్ఠన్తి. చతస్సోపి అరూపభూమియో తప్పమాణే ఠానే ఉపరూపరి తిట్ఠన్తి. ఏత్తావతా చ మనుస్సభూమితో యావ భవగ్గా యోజనానం సత్తకోటి చ అట్ఠారసలక్ఖా చ పఞ్చనహుతాని చ ఛసహస్సాని చ హోన్తి తేనేతం వుచ్చతి పోరాణేహి.

‘‘హేట్ఠిమా బ్రహ్మలోకమ్హా, పతితా మహతీ సిలా;

అహోరత్తేన ఏకేన, ఉగ్గతా అట్ఠతాలీసం.

యోజనానం సహస్సాని, చాతుమాసేహి భూమి;

ఏవం వుత్తప్పమాణేన, సాయం హేట్ఠిమభూమి.

ఇతో సతసహస్సాని, సత్తపఞ్ఞాస చాపరం;

సట్ఠి చేవ సహస్సాని, ఉబ్బేధేన పకాసితా.

యోజనేసుపి వుత్తేసు, హిత్వా కామప్పమాణకం;

సేసాని వసవత్తీనం, పారిసజ్జాన మన్తరం.

తఞ్చ పఞ్చహి పఞ్ఞాస, సతసహస్సాని చాపరం;

అట్ఠ చేవ సహస్సాని, యోజనాని పవుచ్చరే.

ఇతో పరాసు సబ్బాసు, బ్రహ్మభూమీసు యోజనా;

తప్పమాణావ దట్ఠబ్బా, నయగ్గాహేన ధీమతా.

భూమితో ఆభవగ్గమ్హా, సత్తకోటి అట్ఠారస;

లక్ఖా పఞ్చ నహుతాని, ఛసహస్సాని సబ్బదాతి.

ఏసా చ విచారణా టీకా చరియమతేన కతా;

ఇదమేవ సన్ధాయ, యావతా చన్దిమసూరియా.

పరిహరన్తి దిసా భన్తి, విరోచమానా యావతా;

తావ సహస్సధా లోకే, ఏత్థ తే వత్తతీ వసో’’తి.

వుత్తం. ఏత్థన్తరే సత్తా తిట్ఠన్తి, తేసం విత్థారో అపుబ్బం కత్వా కథేతుం అసక్కుణేయ్యత్తా న వక్ఖామ ఇమస్మిం సత్తలోకే ఓకాసలోకే చ సబ్బఞ్ఞుసమ్మాసమ్బుద్ధోవ దుల్లభో, తథా హి చత్తారో బుద్ధా అనుబుద్ధో, సావకబుద్ధో, పచ్చేకబుద్ధో, సమ్మాసమ్బుద్ధోతి. తత్థ బహుస్సుతం భిక్ఖుం పసంసన్తేన చ న సో తుమ్హాకం సావకో నామ, బుద్ధోనామేస చున్దాతి బహుస్సుతస్స భిక్ఖునో బుద్ధభావం అనుజానన్తేన చ.

ధమ్మకాయో యతో సత్థా, ధమ్మో సత్థుకాయో మతో;

ధమ్మాసికోసో సఙ్ఘో చ, సత్థుసఙ్ఖ్యమ్పి గచ్ఛతీతి.

వుత్తే పుథుజ్జనోపి ఉపచారవసేన వాచనామగ్గస్స బోధత్తా అనుబుద్ధో నామ. అరియసావకో పన పరతో యోసవసేన చత్తారి సచ్చాని బుజ్ఝతి బుజ్ఝనమత్తమేవ వాతి వచనత్థేన బుజ్ఝనసభావత్తా సావకబుద్ధో నామ. యో పన ఖగ్గవిసాణకప్పో సయమ్భూఞాణేన అనఞ్ఞబోధకో హుత్వా సామం బుజ్ఝనత్థేన పచ్చేకబుజ్ఝత్తా పచ్చేకబుద్ధో నామ. సమ్బుద్ధోతిపి ఏతస్సేవ నామం. యో పన సఙ్ఖతాసఙ్ఖతప్పభేదం సకలమ్పి ధమ్మజాతం యాథావసరసలక్ఖణప్పటివేధవసేన సమ్మా పకారేన సయం పచితుపారమితాసయమ్భూతేన సయమ్భూఞాణేన సయమేవ అనఞ్ఞబోధితో హుత్వా సవాసనసమ్మోహనిద్దాయ అచ్చన్తం విగతో దినకరకిరణసమాగమేన పరమరుచిరసిరీసోభగ్గప్పత్తియా వికసితమివ పదుమం అగ్గమగ్గఞాణసమాగమేన అపరిమితగుణగణాలఙ్కతసబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణప్పత్తియా సబ్బధమ్మే బుజ్ఝి అబుజ్ఝి అఞ్ఞాసీతి సమ్మాసమ్బుద్ధో, భగవా, సోవ లోకే దుల్లభో పచ్చేకసమ్బుద్ధానమ్పి హి ఏకస్మిం కాలే సతసహస్సాదివసేన ఏకతో పవత్తత్తా తే దుల్లభాపి అనచ్ఛరియజాతత్తా పరేసం మగ్గఫలాధిగమాయ ఉపనిస్సయరహితత్తా చ సమ్మాసమ్బుద్ధోవ లోకే దుల్లభో, అయం లోకసమ్పత్తివిచారణా.

కథం లోకస్స విపత్తి వేదితబ్బా తథా హేస లోకో వినస్సమానో తేజేనపి ఆపేనపి వాయునాపి వినస్సతి. తస్స విత్థారో విసుద్ధిమగ్గాదీసు వుచ్చమానోపి కేసఞ్చి పుగ్గలానం మతేన మిచ్ఛాగాహత్తా బ్రహ్మూనం ఆయునా మినితేపి అసమానం సంవట్టసీమాపి విరుద్ధా, తస్మా తేసం వాదం అపనేత్వా గన్థతో సమానేత్వా వక్ఖామ. తత్థ చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని. కతమాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని సంవట్టో, సంవట్టట్ఠాయీ, వివట్టో, వట్టట్ఠాయీతి. తయో సంవట్టా ఆపోసంవట్టో, తేజోసంవట్టో, వాయోసంవట్టో. తిస్సో సంవట్టసీమా ఆభస్సరా, సుభకిణ్హా, వేహప్ఫలాతి. అయమేత్థ ఉద్దేసో. తత్థ సంవట్టో నామ పరిహాయమానో కప్పో. తేన సంవట్టట్ఠాయీపి గహితో హోతి, తం మూలకత్తా. వడ్ఢయమానో వివట్టకప్పో నామ. తేన వివట్టట్ఠాయీపి గహితో తం మూలకత్తా. తత్థ సంవట్టోతి వినాసో. యదా కప్పో వినస్సమానో తేజేన సంవట్టతి, ఆభస్సరతో హేట్ఠా పఠమజ్ఝానభూమి అగ్గినా దయ్హతి. యదా ఆపేన సంవట్టతి, సుభకిణ్హతో హేట్ఠా యావ దుతియజ్ఝానభూమి ఉదకేన విలీయతి. యదా వాయునా సంవట్టతి, వేహప్ఫలతో హేట్ఠా యావ తతియజ్ఝానభూమి వాతేన సంవట్టతి. విత్థారతో పన జాతిఖేత్త ఆణాఖేత్తవిసయఖేత్తవసేన తిణ్ణం బుద్ధఖేత్తానం ఆణాఖేత్తం వినస్సతి. తస్మిం వినట్ఠే జాతిఖేత్తమ్పి వినస్సతేవ. తత్థ జాతిఖేత్తం దససహస్సచక్కవాళపరియన్తం హోతి. తం తథాగతస్స పటిసన్ధిగ్గహణఆయుసఙ్ఖారోస్సజ్జనాదికాలేసుపి కమ్పతి. ఆణాఖేత్తం కోటిసతసహస్సచక్కవాళపరియన్తం. యత్థ రతనసుత్తం ఖన్ధపరిత్తం ధజగ్గపరిత్తం ఆటానాటియపరిత్తం మోరపరిత్తన్తి ఇమేసం పరిత్తానం ఆనుభావో పవత్తతి. విసయఖేత్తం అనన్తం అపరిమాణం. తత్థ జాతిఖేత్తఆణాఖేత్తావసేన ద్వే ఖేత్తాని ఏకతో వినస్సన్తి. సణ్ఠహన్తమ్పి ఏకతో సణ్ఠహతి. తస్స వినాసోచ సణ్ఠహన్తఞ్చ ఏవం వేదితబ్బం యస్మిం సమయే కప్పో అగ్గినా నస్సతి, తదా ఆదితో కప్పవినాసకమహామేఘో వుట్ఠహిత్వా కోటిసతసహస్సచక్కవాళం ఏకమేఘవస్సం వసి, తుట్ఠా మనుస్సా బీజాని వప్పేన్తి, సస్సేసు గోఖాయితమత్తేసు జాతేసు గద్రభరవం విరవన్తో ఏకబిన్దుపి న పతతి. యదా పచ్ఛిన్నమేవ హోతి తదా వస్సూపజీవినో సత్తా కాలం కత్వా పరిత్తాభేసు బ్రహ్మభూమీసు ఉప్పజ్జన్తి పుఞ్ఞఫలూపజీవినోపి దేవతా తత్థేవ బ్రహ్మలోకే ఉప్పజ్జన్తి, ఏవం దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన తత్థ తత్థ ఉదకం పరిక్ఖయం గచ్ఛతి, మచ్ఛకచ్ఛపాది ఉదకనిస్సితా పాణా కాలం కత్వా మనుస్సదేవలోకేసు నిబ్బత్తిత్వా ఝానం ఉప్పాదేత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తన్తి. నేరయికసత్తాపి సత్తమసూరియపాతుభావా వినస్సన్తి, తేపి దేవలోకే పటిలద్ధజ్ఝానవసేన బ్రహ్మలోకే ఉప్పజ్జన్తి, తదా హి లోకబ్యూహా నామ కామావచరదేవా ఉక్ఖిత్తసిరా వికిణ్ణకేసా రుదముఖా అస్సూని హత్థేహి ముఞ్చమానా రత్తవత్థనివత్థా అతివియ విరూపవేసధారినో హుత్వా మనుస్సపథే విచరన్తా ఏవం ఆరోచేన్తి ‘‘మారిసా భో ఇతో వస్ససత సహస్సచ్చయేన కప్పవుట్ఠానం భవిస్సతి అయం లోకో వినస్సిస్సతి మహాసముద్దోపిసుస్సిస్సతి అయఞ్చ మహాపథవీ సినేరుపబ్బతరాజా డయ్హిస్సతి వినస్సిస్సతి యావబ్రహ్మలోకా వినాసో భవిస్సతి మేత్తం మారిసా భావేథ. కరుణం, ముదితం, ఉపేక్ఖం మారిసా భావేథ మాతరం ఉపట్ఠహథ, పితరం ఉపట్ఠహథ, కులే జేట్ఠాపచాయినో హోథా’’తి. తేసం వచనం సుత్వా యేభుయ్యేన మనుస్సా చ భుమ్మదేవతా చ సంవేగజాతా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముదుచిత్తా హుత్వా మేత్తాదీని పుఞ్ఞాని కరిత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తన్తి. తత్థ సుధాభోజనం భుఞ్జిత్వా వాయో పరికమ్మం కత్వా ఝానం పటిలభన్తి, ఏవం నేరయికసత్తాపి అపరాపరియకమ్మేన దేవలోకం నిబ్బత్తన్తి. యే పన నియతమిచ్ఛాదిట్ఠికా తేసం కమ్మస్స అపరిక్ఖయా అఞ్ఞచక్కవాళేసు అత్తనో కమ్మానురూపం విపాకమనుభోన్తి. తేనేవ అహోసికమ్మే మిచ్ఛాదిట్ఠివసేన అకత్తబ్బం నామ పాపం నత్థి, యతో సంసారఖాణుభావోవ నామ హోతీతి ఆహ ‘‘దిట్ఠి పరమాని భిక్ఖవే వజ్జానీ’’తి. ‘‘అపరాపరియవేదనీయకమ్మరహితోపి సంసరన్తో సత్తో నామ నత్థీ’’తి వుత్తత్తా. ‘‘అపరాపరియకమ్మవసేన యతో మిచ్ఛాదిట్ఠిసమాదానతో సప్పురిసూపనిస్సయవసేన విరాజేత్వా భవతో వుట్ఠానం నామ భవేయ్యాతి అమ్హాకం ఖన్తి. ఏవం దేవలోకే పటిలద్ధజ్ఝానవసేన సబ్బేపి బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తన్తి. వస్సుపచ్ఛేదతో పన ఉద్ధం దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన దుతియో సూరియో పాతుభవతి. పాతుభూతే చ తస్మిం నేవ రత్తిపరిచ్ఛేదో, న దివా పరిచ్ఛేదో పఞ్ఞాయతి, ఏకో సూరియో ఉట్ఠేతి, ఏకో సూరియో అత్థం గచ్ఛతి. అవిచ్ఛిన్నసూరియసన్తాపోవ లోకో హోతి.

పకతిసూరియే సూరియదేవపుత్తో అత్థి కప్పవినాసకసూరియే పన నత్థి. పకతిసూరియోభాసేన ఆకాసే వలాహకా ధూమసిఖాపి చరన్తి. కప్పవినాసకసూరియోభాసేన విగతధూమవలాహకం ఆదాసమణ్డలం వియ నిమ్మలం హోతి నభం ఠపేత్వా గఙ్గా, యమునా, సరభూ, అచిరవతీ, మహీతి, ఇమా పఞ్చ మహానదియో ఠపేత్వా అవసేసపఞ్చసతకున్నదీఆదీసు ఉదకం సుస్సతి తతో దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన తతియో సూరియో పాతుభవతి తస్మిం పాతుభూతే పఞ్చ మహానదియోపి సుస్సన్తి. తతో దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన చతుత్థో సూరియో పాతుభవతి. యస్స పాతుభావా హిమవతీ మహానదీనం పభవా సీహపతనో, హంసపతనో, మన్దాకినీ, కణ్ణముణ్డకో, రథకారదహో, అనోతత్తదహో, ఛద్దన్తదహో, కుణాలదహోతి ఇమే సత్త మహాసరా సుస్సన్తి. తతో దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన పఞ్చమో సూరియో పాతుభవతి, యస్స పాతుభావా అనుపుబ్బేన మహాసముద్దో అఙ్గులిపబ్బతేమనమత్తమ్పి ఉదకం న సణ్ఠాతి. తతో దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన ఛట్ఠో సూరియో పాతుభవతి, యస్మిం పాతుభావే సకలచక్కవాళం ఏకధూమం హోతి, పరియాదిన్నసినేహధూమేన యథా చ ఏవం కోటిసతసహస్సచక్కవాళమ్పి. తతోపి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన సత్తమో సూరియో పాతుభవతి, యస్స పాతుభావా సకలచక్కవాళం ఏకజాలం హోతి సద్ధిం కోటిసతసహస్సచక్కవాళేహి యోజనసతికాదిభేదా సినేరుకూటాని పలుజ్జిత్వా ఆకాసేయేవ అన్తరధాయన్తి. సాపి అగ్గిజాలా ఉట్ఠహిత్వా చాతుమహారాజికే గణ్హాతి, తత్థ కనకవిమానరతనవిమానాని ఝాపేత్వా తావతింసభవనం గణ్హాతి ఏతేనూపాయేన యావ పఠమజ్ఝానభూమి గణ్హాతి. తత్థ తయోపి బ్రహ్మలోకే ఝాపేత్వా ఆభస్సరే ఆహచ్చ అట్ఠాసి. సా యావ అణుమత్తమ్పి సఙ్ఖారగతం అత్థి, తావ ననిబ్బాయి. సబ్బసఙ్ఖారపరిక్ఖయా పన సప్పితేలఝాపనఅగ్గిసిఖా వియ ఛారికమ్పి అనవసేసేత్వా నిబ్బాయి. హేట్ఠా ఆకాసేన సహ ఉపరి ఆకాసో ఏకో హోతి మహన్ధకారో. ఏవం కప్పవినాసకమహామేఘతో యావజాలపరిచ్ఛేదా సంవట్టో నామ ఏకమసఙ్ఖ్యేయ్యం నామ. అథ దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన మహామేఘో వుట్ఠహిత్వా పఠమం సుఖుమం వస్సతి. అనుపుబ్బేన కుముదనాళయట్ఠిముసలతాలక్ఖన్ధాదిప్పమాణాహి ధారాహి వస్సన్తో కోటిసతసహస్సచక్కవాళేసు సబ్బడడ్ఢట్ఠానం పూరేత్వా అన్తరధాయతి. తం ఉదకం హేట్ఠా చ తిరియఞ్చ వాతో సముట్ఠహిత్వా ఘనం కరోతి. పరివటుమం పదుమినిపత్తే ఉదకబిన్దుసదిసం. ఏవం అగ్గిజాలనిబ్బాయనతో యావ కోటిసతసహస్సచక్కవాళపరిపూరతో సమ్పత్తిమహామేఘో, ఇదం సంవట్టట్ఠాయీ నామ, దుతియమసఙ్ఖ్యేయ్యం నామ. కథం తావ మహన్తం ఉదకరాసిం వాతో ఘనం కరోతీతి చే. వివరసమ్పదానతో తం వా తేన పిణ్డియమానం ఘనం కరియమానం పరిక్ఖయమానం అనుపుబ్బేన హేట్ఠా ఓతరతి. ఓతిణ్ణోతిణ్ణే ఉదకే పుబ్బే బ్రహ్మలోకట్ఠానే బ్రహ్మపారి సజ్జ-బ్రహ్మపురోహితమహాబ్రహ్మావసేన పఠమజ్ఝానభూమి పఠమం పాతుభవతి. తతో ఓతిణ్ణోతిణ్ణే ఉదకే చతుకామావచరదేవలోకట్ఠానే అనుక్కమేన పరనిమ్మితవసవత్తీ, నిమ్మానరతీ, తుసితా, యామాతి చత్తారో కామావచరదేవలోకా పాతుభవన్తి. తతో పురిమపథవిట్ఠానం ఓతిణ్ణే పన ఉదకే బలవవాతా ఉప్పజ్జన్తి. తే తం పిదహితద్వారే ధమకరణే ఠితఉదకమివ నిరుస్సాసం కత్వా నిరుజ్ఝన్తి. మధురోదకం పరిక్ఖయం గచ్ఛమానం ఉపరి రసపథవిం సముట్ఠాపేతి సా వణ్ణసమ్పన్నాచేవ హోతి గన్ధరససమ్పన్నా చ, నిరుదకపాయాసస్స ఉపరి పటలం వియ తదా చ ఆభస్సరబ్రహ్మలోకే పఠమతరాభినిబ్బత్తా సత్తా ఆయుక్ఖయా వా పుఞ్ఞక్ఖయా వా తతో చవిత్వా ఇధూపపజ్జన్తి. ‘‘పుఞ్ఞక్ఖయా వా’’తి ఇమినా బ్రహ్మూనం ఆయుపరిచ్ఛేదం అప్పత్వావ కమ్మక్ఖయేన మరణం విఞ్ఞాయతి. తే హోన్తి సయంపభా అన్తలిక్ఖచరా. తే అగ్గఞ్ఞసుత్తే వుత్తనయేన తం రసపథవిం సాయిత్వా తణ్హాభిభూతా ఆలుప్పకారం పరిభుఞ్జితుం ఉపక్కమన్తి. అథ నేసం సయం పభా అన్తరధాయతి, అన్ధకారో హోతి తే అన్ధకారం దిస్వా భాయన్తి. తతో నేసం భయం నాసేత్వా సూరభావం జనయన్తం పరిపుణ్ణపణ్ణాసయోజనం సూరియమణ్డలం వా పాతుభవతి. తే తం దిస్వా ‘‘ఆలోకం పటిలభిమ్హా’’తి హట్ఠతుట్ఠా హుత్వా ‘‘అమ్హాకం భయం నాసేత్వా సూరభావం జనయన్తో ఉట్ఠితో, తస్మా సూరియో హోతూ’’తి సూరియో త్వేవస్స నామం కరోన్తి. అథ సూరియే దివసం ఆలోకం కత్వా అత్థఙ్గతే ‘‘యమ్పి ఆలోకం లభిమ్హా, సోపి నో నట్ఠో’’తి పున భీతా హోన్తి. తేసం ఏవం హోతి ‘‘సాధువతస్స అఞ్ఞం ఆలోకం లభేయ్యామా’’తి. తేసం చిత్తం ఞత్వా వియ ఏకూనపఞ్ఞాసయోజనం చన్దమణ్డలం పాతుభవతి. తే తం దిస్వా భియ్యోసోమత్తాయ హట్ఠతుట్ఠా హుత్వా ‘‘అమ్హాకం ఛన్దం ఞత్వా వియ ఉట్ఠితో, తస్మా చన్దో హోతూ’’తి చన్దోత్వేవస్స నామం కరోన్తి. తతో పభుతి రత్తిదివా పఞ్ఞాయన్తి. అనుక్కమేన చ మాసద్ధమాసఉతుసంవచ్ఛరా. చన్దిమసూరియానం పన పాతుభూతదివసేయేవ సినేరుచక్కవాళహిమవన్తపబ్బతా పాతుభవన్తి, తే చ ఖో అపుబ్బం అచరిమం ఫగ్గుణపుణ్ణమదివసేయేవ పాతుభవన్తి. కథం యథానామ కఙ్గుభత్తే పచ్చమానే ఏకప్పహారేనేవ బుబ్బుళకాని ఉట్ఠహన్తి. ఏకే పదేసా థూపథూపా హోన్తి, ఏకే నిన్ననిన్నా, ఏకే సమసమా ఏవమేవ థూపథూపట్ఠానే పబ్బతా హోన్తి, నిన్ననిన్నట్ఠానే సముద్దా, సమసమట్ఠానే దీపాతి ఏవం మనుస్సలోకే సణ్ఠితే చాతుమహారాజికా, తావతింసాతి ద్వే కామావచరదేవలోకా పచ్ఛతో పాతుభవన్తి. భూమనిస్సితా నామ హేతే ద్వే దేవలోకా. ఏవం సమ్పత్తిమహామేఘతో యావ చన్దిమసూరియపాతుభావో, ఇదం వివట్టో నామ తతియమసఙ్ఖ్యేయ్యం నామ. అథ తేసం సత్తానం రసపథవిం పరిభుఞ్జన్తానం కమ్మేన ఏకచ్చే వణ్ణవన్తో, ఏకచ్చే దుబ్బణ్ణా హోన్తి తత్థ వణ్ణవన్తో దుబ్బణ్ణే అతిమఞ్ఞన్తి. తేసం మానాతిమానపచ్చయా సాపి రసపథవీ అన్తరధాయతి. భూమిపప్పటకో పాతుభవతి అథ నేసం తేనేవ నయేన సోపి అన్తరధాయతి, పతాలతా పాతుభవతి, తేనేవ నయేన సాపి అన్తరధాయతి. అకట్ఠపాకో సాలి పాతుభవతి అకణో అథుసో సుద్ధో సుగన్ధో తణ్డులప్ఫలో. తతో నేసం భాజనాని ఉప్పజ్జన్తి తే సాలీ భాజనే ఠపేత్వా పాసాణపిట్ఠియా ఠపేన్తి, సయమేవ జాలసిఖా ఉట్ఠహిత్వా పచతి. సో హోతి ఓదనో సుమనజాతిపుప్ఫసదిసో, న తస్స సూపేన వా బ్యఞ్జనేన వా కరణీయం అత్థి. యంయం రసం భుఞ్జితుకామా హోన్తి, తంతం రసోవ హోతి. తేసం తం ఓళారికం ఆహారం ఆహరతం తతో పభుతి ముత్తకరీసం సఞ్జాయతి. అథ నేసం తస్స నిక్ఖమనత్థాయ వణముఖాని పభిజ్జన్తి. పురిసస్స పురిసభావో, ఇత్థియా ఇత్థిభావో పాతుభవతి. తత్రసుదం ఇత్థీ పురిసం, పురిసో చ ఇత్థిం అతివేలం ఉపనిజ్ఝాయతి. తేసం అతివేలం ఉపనిజ్ఝాయనభావా కామపరిళాహో ఉప్పజ్జతి. తతో మేథునధమ్మం పటిసేవన్తి. తే అసద్ధమ్మపటిసేవనపచ్చయా విఞ్ఞూహి గరహియమానా విహేఠియమానా తస్స అసద్ధమ్మస్స పటిచ్ఛాదనహేతు అగారాని కరోన్తి.

తే అగారం అజ్ఝావసమానా అనుక్కమేన అఞ్ఞతరస్స అలసజాతికస్స సత్తస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జన్తా సన్నిధిం కరోన్తి. తతో పభుతి కణోపి థుసోపి తణ్డులం పరియోనద్ధన్తి, లాయితట్ఠానమ్పి నప్పటివిరూహతి. తే సన్నిపతిత్వా అనుట్ఠునన్తి ‘‘పాపకా వత భో ధమ్మా సత్తేసు పాతుభూతా, మయం పుబ్బే మనోమయా అహుమ్హా’’తి. అగ్గఞ్ఞసుత్తే వుత్తనయేన విత్థరేతబ్బం. తతో మరియాదం ఠపేన్తి. అథఞ్ఞతరో సత్తో అఞ్ఞస్స భాగం అదిన్నం ఆదియతి. తం ద్విక్ఖత్తుం పరిభాసిత్వా తతియవారే లేడ్డుదణ్డేహి పహరన్తి. తే ఏవం అదిన్నాదానకలహముసావాదదణ్డదానేసు ఉప్పన్నేసు సన్నిపతిత్వా చిన్తయన్తి, ‘‘యంనూన మయం ఏకం సత్తం సమ్మన్నేయ్యామ, యో నో సమ్మా ఖియితబ్బం ఖియేయ్య, గరహితబ్బం గరహేయ్య, పబ్బాజేతబ్బం పబ్బాజేయ్య, మయం పనస్స సాలీనం భాగం అనుపదస్సామా’’తి. ఏవం కతసన్నిట్ఠానేసు పన సత్తేసు ఇమస్మిం తావ కప్పే అయమేవ భగవా బోధిసత్తభూతో తేన సమయేన తేసు సత్తేసు అభిరూపతరో చ దస్సనీయతరో చ మహేసక్ఖతరో చ బుద్ధిసమ్పన్నో పటిబలో నిగ్గహపగ్గహం కాతుం తే తం ఉపసఙ్కమిత్వా యాచిత్వా సమ్మనింసు. సో తేన మహాజనేన సమ్మతోతిపి మహాసమ్మతో, ఖేత్తానం అధిపతీతి ఖత్తియో, ధమ్మేన సమేన పరేసం రఞ్జేతీతి రాజాతి, తీహి నామేహి పఞ్ఞాయిత్థ. యఞ్హి లోకే అచ్ఛరియం ఠానం బోధిసత్తోవ తత్థ ఆది పురిసోతి ఏవం బోధిసత్తం ఆదిం కత్వా ఖత్తియమణ్డలే సణ్ఠితే అనుపుబ్బేన బ్రాహ్మణాదయోపి వణ్ణా సణ్ఠహింసు. ఏవం చన్దిమసూరియపాతు భావతో యావ పున కప్పవినాసకమహామేఘో, ఇదం వివట్టట్ఠాయీ నామ చతుత్థమసఙ్ఖ్యేయ్యం నామ. తేనేతం వుచ్చతి మేఘో జాలపరిచ్ఛిన్నో సంవట్టోతి జాలా మేఘపరిచ్ఛిన్నో సంవట్టట్ఠాయీతి వుచ్చతి. మేఘా సూరియపరిచ్ఛిన్నో వివట్టోతి వుచ్చతి. సూరియా మేఘపరిచ్ఛిన్నో వివట్టట్ఠాయీతి వుచ్చతి. చత్తారి ఇమాని కప్పాని మహాకప్పోతి వుచ్చతి. వివట్టట్ఠాయికప్పేయేవ ఉప్పజ్జన్తి బుద్ధాదయోతి. తథా హి ఇమస్మింయేవ వివట్టట్ఠాయిఅసఙ్ఖ్యయ్యకప్పే బుద్ధపచ్చేక బుద్ధసావకచక్కవత్తినో ఉప్పజ్జన్తి, న తీసు అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పేసు. తఞ్చ ఖో అసుఞ్ఞకప్పేయేవ, న సుఞ్ఞకప్పే. తత్థ బుద్ధపచ్చేకబుద్ధసావకచక్కవత్తీహి పుఞ్ఞవన్తపుగ్గలేహి అసుఞ్ఞత్తా అసుఞ్ఞకప్పో నామ. తబ్బిగమేన సుఞ్ఞకప్పో వేదితబ్బో. తేసుపి అసుఞ్ఞకప్పో పఞ్చవిధో హోతి సారకప్పో, మణ్డకప్పో, వరకప్పో, సారమణ్డకప్పో, భద్దకప్పోతి, తేసు యస్మిం కప్పే ఏకోవ బుద్ధో ఉప్పజ్జతి, సో సారకప్పో నామ. యస్మిం కప్పే ద్వే బుద్ధా ఉప్పజ్జన్తి, సో మణ్డకప్పో నామ. యస్మిం కప్పే తయో ఉప్పజ్జన్తి, సో వరకప్పో నామ. యస్మిం కప్పే చత్తారో బుద్ధా ఉప్పజ్జన్తి, సో సారమణ్డకప్పో నామ. యస్మిం కప్పే పఞ్చ బుద్ధా ఉప్పజ్జన్తి, సో భద్దకప్పోనామ. ఇమాని పఞ్చకప్పానియేవ సహేవ సమోధానేత్వా జాతత్తకీసోతత్తకియా నిదానే.

‘‘నన్దో సునన్దో పథవీ, మణ్డో ధరణీ సాగరో;

పుణ్డరీకో ఇమే సత్త, అసఙ్ఖ్యేయ్యా పకాసితా.

పఞ్చ బుద్ధసహస్సాని, హోన్తి నన్దే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

నవ బుద్ధసహస్సాని, సునన్దమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

దస బుద్ధసహస్సాని, పథవిమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

ఏకాదస సహస్సాని, తమ్హి మణ్డే అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

వీసతి బుద్ధసహస్సాని, ధరణిమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

తింస బుద్ధసహస్సాని, సాగరమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

చత్తాలీస సహస్సాని, పుణ్డరీకే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

అసఙ్ఖ్యేయ్యేసు సత్తసు, ఏత్తకాతి పవుచ్చతి.

ఏకంసతసహస్సాని, వీసతి చ సహస్సఞ్చ;

సేసా పఞ్చసహస్సాని, సబ్బబుద్ధేహి మణ్డితా’’తి.

వుత్తం. అపరమ్పి వుత్తం.

‘‘భద్దో సబ్బఫుల్లో, సబ్బరతనో ఉసభక్ఖన్ధో;

మానితభద్దో చ పదుమో, ఉసభక్ఖన్తుత్తమేవ చ;

సబ్బభాసో అసఙ్ఖ్యేయ్యో, నవమోతి పవుచ్చతి.

పణ్ణాస బుద్ధసహస్సాని, సబ్బభద్దే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

సట్ఠి బుద్ధసహస్సాని, సబ్బఫుల్లే అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

సత్తతి బుద్ధసహస్సాని, సబ్బరతనే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

అసీతి బుద్ధసహస్సాని, ఉసభక్ఖన్ధే అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

నవుతి బుద్ధసహస్సాని, మానితభద్దే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

వీసతి బుద్ధసహస్సాని, పదుమమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

దస బుద్ధసహస్సాని ఉసభమ్హి అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

పఞ్చ బుద్ధసహస్సాని, ఖన్తుత్తమే అసఙ్ఖ్యేయ్యే.

ద్వే చ బుద్ధసహస్సాని, సబ్బభాసే అసఙ్ఖ్యేయ్యే;

అఙ్ఖ్యేయే నవస్మిం, ఏత్తకాతి పవుచ్చతి.

తీణి సతసహస్సాని, సత్తాసీతిసహస్సఞ్చ;

గణనానఞ్చ బుద్ధానం, సబ్బబుద్ధేహి మణ్డితా’’తి.

తే సబ్బేపి సమ్మాసమ్బుద్ధే యావ అరిమేత్తేయ్యా సమోధానేత్వా

‘‘సమ్బుద్ధే అట్ఠవీసఞ్చ, ద్వాదసఞ్చ సహస్సకే;

పఞ్చసతసహస్సాని, నమామి సిరసా మహం;

తేసం ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ, ఆదరేన నమామహం.

నమక్కారానుభావేన, హిత్వా సబ్బే ఉపద్దవే;

అనేకఅన్తరాయాపి, వినస్సన్తు అసేసతో’’తి.

నమస్సనగాథా పవత్తా సా ఊనసఙ్ఖ్యావసేనేవ కతావ భవితబ్బం, తథా హి అమ్హాకం భగవా పోరాణబ్రహ్మదేవబుద్ధం ఆదిం కత్వా యావ పోరాణసక్యగోతమా మనసావ చిన్తేన్తస్స సత్తఅసఙ్ఖ్యేయ్యాని వీతివత్తాని పోరాణసక్యగోతమబుద్ధం ఆదిం కత్వా యావ మజ్ఝిమదీపఙ్కరా వాచామత్తేన నవ అసఙ్ఖ్యేయ్యాని వీతివత్తాని. మజ్ఝిమదీపఙ్కరతో పట్ఠాయ యావ పదుముత్తరబుద్ధా కాయఙ్గవాచఙ్గవసేన చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని వీతివత్తాని. పదుముత్తరబుద్ధతో యావ కకుసన్ధా ఏకమసఙ్ఖ్యేయ్యం వీతివత్తం. ఏవమిమేసు వీసతిఅసఙ్ఖ్యేయ్యేసు బ్రహ్మదేవపోరాణసక్యగోతమబుద్ధానమన్తరే సత్త అసఙ్ఖ్యేయ్యే సబ్బం సమ్పిణ్డేత్వా ఏకసతసహస్సఞ్చ వీసతి సహస్సఞ్చ పఞ్చసహస్సాని చ హోన్తి. పోరాణసక్యగోతమమజ్ఝిమదీపఙ్కరానమన్తరే నవ అసఙ్ఖ్యేయ్యే సబ్బం సమ్పిణ్డేత్వా తీణిసతసహస్సాని సత్తాసీతిసహస్సాని చ హోన్తి. మజ్ఝిమదీపఙ్కరతో యావ మేత్తేయ్యా అట్ఠవీసాతి సబ్బం సమోధానేత్వా అట్ఠవీసఞ్చ ద్వాదససహస్సఞ్చ పఞ్చసతసహస్సాని చ హోన్తి తస్మా ఊనసఙ్ఖ్యాతి వేదితబ్బా. పరిపుణ్ణసఙ్ఖ్యావసేన ఇచ్ఛమానేహి చిన్తేతబ్బావ. ఏసా చ సఙ్ఖ్యావిచారణా నిదానే వుత్తావ.

ఏవం ‘‘చిన్తితం సత్తసఙ్ఖ్యేయ్యం, నవసఙ్ఖ్యేయ్యవాచకం;

కాయవాచా చతుసఙ్ఖ్యేయ్యం, బుద్ధత్తంసముపాగమీ’’తి.

వుత్తేసు వీసతిఅసఙ్ఖ్యేయ్యేసు పవత్తఅసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పవసేనేవ కతా. అత్థతో పన సారకప్పమణ్డకప్పవరకప్పసారమణ్డకప్పభద్దకప్పవసేన పఞ్చవిధాతి వేదితబ్బా. ఇమాని పఞ్చనామాని బుద్ధుప్పాదకప్పేయేవ లబ్భన్తి, అనుప్పన్నకప్పే పన సుఞ్ఞకప్పోత్వేవ నామం లబ్భతి తథా హి కప్పసణ్ఠహనకాలే సబ్బపఠమం మహాబోధిపల్లఙ్కట్ఠానేయేవ పదుమినిగబ్భా ఉప్పజ్జతి. సా యస్మిం కాలే ఏకో బుద్ధో ఉప్పజ్జిస్సతి, ఏకో పదుమినిగబ్భో అట్ఠపరిక్ఖారేహి సహ ఉప్పజ్జతి. తం దిస్వా సుద్ధావాసబ్రహ్మునో నేమిత్తపాఠకా అరహన్తో ఇమస్మిం కప్పే ఏకో బుద్ధో ఉప్పజ్జిస్సతీతి సఞ్జాతపీతిసోమనస్సా హుత్వా అట్ఠపరిక్ఖారే గహేత్వా బ్రహ్మలోకే ఠపేన్తి ‘‘యదా బుద్ధో ఉప్పజ్జిస్సతి, తదా దస్సామా’’తి. ఏవం ద్వే తయో చత్తారో పఞ్చ బుద్ధా ఉప్పజ్జిస్సన్తి, తదా ద్వే తీణి చత్తారి పఞ్చ పదుమినిగబ్భా అట్ఠపరిక్ఖారేహి సహ ఉప్పజ్జన్తి. తఞ్చ ఖో ఏకస్మిం యేవ నాళేకేక బద్ధా హుత్వా ఉప్పజ్జన్తి. ఏవం కప్పసణ్ఠహనకాలతో పట్ఠాయేవ ఇమాని పఞ్చ నామాని లబ్భన్తీతి వేదితబ్బాని. ఏత్తావతా ఇమస్మింయేవ వివట్టట్ఠాయీఅసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పే బుద్ధాదయో మహేసక్ఖా పుఞ్ఞవన్తో చక్కవత్తిరాజానో ఉప్పజ్జన్తి, తథా ఆయుకప్పన్తరకప్పానిపి. తత్థ ఆయుకప్పో నామ తేసం తేసం సత్తానం ఆయుపరిచ్ఛేదో. అన్తరకప్పో నామ తత్థ సత్థరోగదుబ్భిక్ఖానం అఞ్ఞతరసంవట్టనేన బహూసు వినాసముపగతేసు అవసిట్ఠసత్తసన్తా నప్పవత్తకుసలకమ్మానుభావేన దసవస్సతో పట్ఠాయ అనుక్కమేన అసఙ్ఖ్యేయ్యాయుకప్పప్పమాణేసు సత్తేసు పన అధమ్మసమాదానవసేన కమేన పరిహాయిత్వా దసవస్సాయుకేసు జాతేసు రోగాదీనమఞ్ఞతరసంవట్టనేన సత్తానం వినాసప్పత్తి యావ అయమేకో అన్తరకప్పో. ఏవం పరిచ్ఛిన్నఅన్తరకప్పవసేన చతుసట్ఠిఅన్తరకప్పో ఏకో అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పో వీసతి అన్తరకప్పప్పమాణోతి అపరే వదన్తి. ఇమాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పాని ఏకో మహాకప్పో నామ. ఏవం తేజో సంవట్టవసేన తావ మహాకప్పానం అన్తరం అగ్గినావ వినస్సతి. యస్మిం పన సమయే కప్పో ఉదకేన నస్సతి, తదా ఆదితోవ కప్పవినాసకమహామేఘో వుట్ఠహిత్వాతి పుబ్బే వుత్తనయేనేవ విత్థారేతబ్బం అయం పన విసేసో యథా తత్థ దుతియసూరియో, ఏవమిధపి కప్పవినాసకో ఖారుదకమహామేఘో వుట్ఠాతి సో ఆదితో సుఖుమం వస్సన్తో అనుక్కమేన మహాధారాహి కోటిసతసహస్సచక్కవాళం పూరేన్తో వస్సతి. ఖారుదకేన ఫుట్ఠఫుట్ఠా పథవీపబ్బతాదయో విలీయన్తి తం ఉదకం వాతేన సమన్తతో ధారితం పథవితో యావ పరిత్తాభా అప్పమాణాభా ఆభస్సరాతి తయోపి దుతియజ్ఝానభూమి ఉదకం గణ్హాతి. తత్థ తయోపి బ్రహ్మలోకే విలీయాపేత్వా సుభ కిణ్హే ఆహచ్చ తిట్ఠతి యావ అణుమత్తం సఙ్ఖారగతం అత్థి, తావ న వూపసమతి. ఉదకానుగతం పన సబ్బసఙ్ఖారగతం అభిభవిత్వా సహసా వూపసమతి అన్తరధానం గచ్ఛతి, హేట్ఠా ఆకాసేన సహ ఉపరి ఆకాసో ఏకో హోతి మహన్ధకారోతి సబ్బం వుత్తసదిసమేవ. కేవలం పనిధ ఓతిణ్ణోతిణ్ణే ఉదకే ఆభస్సరబ్రహ్మలోకం ఆదిం కత్వా లోకపాతుభావో వేదితబ్బో. సుభకిణ్హతో చవిత్వా ఆభస్సరట్ఠానాదీసు సత్తా నిబ్బత్తన్తి ఏత్థాపి కప్పవినాసకమహామేఘతో యావ కప్పవినాసకఉదకపరిచ్ఛేదో సంవట్టో నామ పఠమమసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పో నామాతి చత్తారిఅసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పాని వుత్తసదిసాని ఏవం సత్త మహాకప్పాని సత్తక్ఖత్తుం అగ్గినా విలీయిత్వా అట్ఠమే మహాకప్పే ఉదకేనపి వినాసో చ సణ్ఠహనఞ్చ వేదితబ్బం, ఏవం సత్తసత్తమహాకప్పో సత్తసత్తవారం అగ్గినా విలీయిత్వా అట్ఠమే అట్ఠమే వారే ఆపేన విలీయిత్వా అనుక్కమేన తేసట్ఠిమహాకప్పాని పరిపుణ్ణాని తదా ఆపవారం పటిబాహిత్వా చతుసట్ఠిమే మహాకప్పే వాతేన వినస్సతి తదా ఆదితో కప్పవినాసకమహావాతో వుట్ఠహిత్వాతి సబ్బం పుబ్బే వుత్తనయమేవ. అయం పన విసేసో యథా అగ్గినా వినాసకప్పే దుతియసూరియో, ఏవమిధాపి కప్పవినాసనత్థం వాతో సముట్ఠాతి సో పఠమం సుఖుమరజం ఉట్ఠాపేతి, తతో థూలరజం సణ్హరజం సుఖుమవాలికం సక్ఖరపాసాణాదయోతి యావ కూటాగారమత్తే పాసాణేపి విసమట్ఠానే ఠితమహారుక్ఖేచ ఉట్ఠాపేతి, తే పథవితో నభముగ్గతా న పున పతన్తి, తత్థేవ చుణ్ణవిచుణ్ణా హుత్వా అభావం గచ్ఛన్తి. యథానుక్కమేన హేట్ఠా మహాపథవియా వాతో సముట్ఠహిత్వా పథవిం పరివత్తేత్వా ఉద్ధంమూలం కత్వా ఆకాసే ఖిపతి యోజనసతప్పమాణాపి పథవిప్పదేసా ద్వియోజనతియోజనచతుయోజనపఞ్చయోజనఛయోజనసత్తయోజనప్పమాణాపి భిజ్జిత్వా తే వేగక్ఖిత్తా ఆకాసేయేవ చుణ్ణవిచుణ్ణా హుత్వా అభావం గచ్ఛన్తి చక్కవాళపబ్బతమ్పి వాతో ఉక్ఖిపిత్వా ఆకాసే ఖిపతి తే అఞ్ఞమఞ్ఞం ఘట్టయన్తా చుణ్ణవిచుణ్ణా హుత్వా వినస్సన్తి ఏతేనేవ భూమట్ఠకవిమానాని ఆకాసట్ఠకవిమానాని చ వినాసేన్తో ఛకామావచరదేవలోకే నాసేత్వా కోటిసతసహస్సచక్కవాళాని వినాసేతి. తత్థ చక్కవాళా చక్కవాళేహి, హిమవన్తా హిమవన్తేహి, సినేరూ సినేరూహి అఞ్ఞమఞ్ఞం సమాగన్త్వా చుణ్ణవిచుణ్ణా హుత్వా వినస్సన్తి. పథవితో యావ పరిత్తసుభా, అప్పమాణసుభా, సుభణిణ్హాతి తయోపి తతియజ్ఝానభూమీ వాతో గణ్హాతి తత్థ తయోపి బ్రహ్మలోకే వినాసేత్వా వేహప్ఫలం ఆహచ్చ అట్ఠాసి. ఏవం సబ్బం సఙ్ఖారగతం వినాసేత్వా సయం వినస్సతి, హేట్ఠా ఆకాసేన సహ ఉపరి ఆకాసో ఏకో హోతి మహన్ధకారోతి సబ్బం వుత్తసదిసం. ఇధ పన సుభకిణ్హబ్రహ్మలోకం ఆదిం కత్వా లోకో పాతుభవతి. వేహప్ఫలతో చవిత్వా సుభకిణ్హాదీసు సత్తా నిబ్బత్తన్తి, తత్థకప్పవినా సకమహామేఘతో యావ కప్పవినాసకవాతుపచ్ఛేదో, ఇదం సంవట్టో నామ, పఠమమసఙ్ఖ్యేయ్యం నామాతి చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పాని ఏకో మహాకప్పో నామాతి సబ్బం తేజోసంవట్టే వుత్తనయమేవ.

వుత్తమ్పి చేతం.

‘‘సత్త సత్త గ్గినా వారా, అట్ఠమే అట్ఠమే దకా;

చతుసట్ఠి యదా పుణ్ణా, ఏకో వాయువరో సియా.

అగ్గినా’భస్సరా హేట్ఠా, ఆపేన సుభకిణ్హతో;

వేహప్ఫలతో వాతేన, ఏవం లోకో వినస్సతీ’’తి.

తస్మా తిణ్ణమ్పి పఠమజ్ఝానతలానం ఏకకప్పేపి అవినాసాభావతో సకలకప్పే తేసం సమ్భవో నత్థీతి అసఙ్ఖ్యేయ్య కప్పవసేన తేసం ఆయుపరిచ్ఛేదో దట్ఠబ్బో. దుతియజ్ఝానతలతో పట్ఠాయ పన పరిపుణ్ణమహాకప్పవసేన ఆయుపరిచ్ఛేదో దట్ఠబ్బో, న అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పవసేన. యది దుతియజ్ఝానతలతో పట్ఠాయ పరిపుణ్ణమహాకప్పవసేన ఆయుపరిచ్ఛేదో సియా, కథం ఆభస్సరాదీసు బ్రహ్మూనం అట్ఠమహాకప్పాదివసేన ఆయు పరిపుణ్ణం సియా, తథా హి పఠమజ్ఝానతలం సత్తసు వారేసు అగ్గినా వినస్సతి. అట్ఠమే వారే యావ ఆభస్సరా ఉదకేన వినస్సతి పున సత్తవారేసు అగ్గినా పఠమజ్ఝానతలం, పున అట్ఠమేవారే ఉదకేన దుతియజ్ఝానతలం వినస్సతీతి ఏవం అట్ఠమే వారే ఆపవారం పటిబాహిత్వా యావ సుభకిణ్హా వాతేన వినస్సతి ఏవం చతుసట్ఠి పరిపుణ్ణా హోతీతి సచ్చం, హేట్ఠావివట్టట్ఠాయీ అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పవసేన ఏకో సత్త మహాకప్పాని చాతి అట్ఠ కప్పాని ఆభస్సరబ్రహ్మూనం ఆయుప్పమాణం హోతి. చతుసట్ఠికప్పేసుపి వివట్టట్ఠాయీఅసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పవసేన ఏకో తే సట్ఠిమహాకప్పాని చాతి చతుసట్ఠికప్పాని సుభకిణ్హానం బ్రహ్మూనం ఆయుప్పమాణం హోతి తేన వుత్తం పోరాణేహి.

సత్త సత్త’గ్గినా వారా, అట్ఠమే అట్ఠమే దకా;

చతుసట్ఠి యదా పుణ్ణా, ఏకో వాయువరో సియా’తి.

కేచి పన.

‘‘అగ్గినా’భస్సరా హేట్ఠా, ఆపేన సుభకిణ్హతో;

వేహప్ఫలతో వాతేన, ఏవం లోకో వినస్సతీ’’తి.

ఇమిస్సా గాథాయ ‘‘ఆభస్సరాతి’’చ ‘‘సుభకిణ్హతో’’తి చ ‘‘వేహప్ఫలతో’’తి చ అభివిధివసేన వుత్తభావఞ్చ సమతలభావేపి సేట్ఠభూమిత్తా పట్ఠానవసేన వుత్తభావఞ్చ అమఞ్ఞిత్వా సుద్ధావాసభూమీసు వియ ఉపరూపరివసేన భూమిక్కమోతి మఞ్ఞిత్వా.

‘‘పఞ్చభూమి నట్ఠా అగ్గి, అట్ఠ భూమి నట్ఠా దకా;

నవభూమి నట్ఠా వాతా, లోకనట్ఠా తదా సియుం.

పఠమే అగ్గి ద్వత్తింస, దుతియే ఆది సోళస;

దుతియభూమే మజ్ఝే అట్ఠమం, తం ఛప్పఞ్ఞాస వారకం.

ఆభస్సరమ్హి చతుత్థం, పరిత్తసుభమ్హి ద్వే జలం;

అప్పమాణసుభం ఏకవారం, మతం ఉదకసత్తమ’’న్తి.

వదన్తి తేసం వాదే ఆభస్సరతో హేట్ఠా పఞ్చభూమి అగ్గినట్ఠా, సుభకిణ్హతో హేట్ఠా అట్ఠభూమి ఉదకనట్ఠాతి వదన్తి. సమతలదీపనత్థం సన్దేహచ్ఛేదనత్థం ఏవం గహితాతి ఏకభవపరియోసానం సన్ధాయ పటిసన్ధిభవఞ్చాతి ఆది వుత్తన్తి. ఇమిస్సాపి అత్థం దుగ్గహితేన గహేత్వా పటిసన్ధిభవఙ్గవసేన సదిసభావమేవ సన్ధాయ వుత్తన్తి పరికప్పేన్తి సో అయుత్తరూపో వియ దిస్సతి అతివియ మిచ్ఛాగాహో చ హోతి అగ్గఞ్ఞసుత్తవిసుద్ధిమగ్గాదీహి విరుజ్ఝనతో సంవట్టసీమాపి విరుద్ధా తత్థ పఠమజ్ఝానతలం ఉపాదాయ అగ్గినా, దుతియజ్ఝానతలం ఉపాదాయ ఉదకేన, చతుత్థజ్ఝానతలం ఉపాదాయ వాతేన వినస్సతీతి వుత్తవచనేనాపి విరుజ్ఝతేవ తస్మా ‘‘ఆభస్సరా’’తి చ ‘‘సుభకిణ్హతో’’తి చ ‘‘వేహప్ఫలతో’’తి చ ఏత్థాభివిధివసేన అత్థో గహేతబ్బో. అఞ్ఞథా ‘‘ఉపరి పబ్బతా దేవో వస్సతీ’’తి ఏత్థ వియ ఆభస్సరసుభకిణ్హవేహప్ఫలానం తేన తేన సంవట్టేన వినాసోపి న భవేయ్య. అయం లోకవిపత్తిపరిచ్ఛేదో. ఏవం బుద్ధో చ దుల్లభో లోకే తి ఇమస్స అత్థో వుత్తోయేవ.

ఇతి సాగరబుద్ధిత్థేరవిరచితే సీమవిసోధనే

కప్పవినాసకణ్డో దుతియో పరిచ్ఛేదో.