ఖన్ధవగ్గసంయుత్తపాళి

సంగాయనస్స పుచ్ఛా విస్సజ్జనా

నకులపితుసుత్త

పుచ్ఛా – తేనావుసో భగవతా జానతా…పే… సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఖన్ధవగ్గసంయుత్తే పఠమం నకులపితుసుత్తం కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – భగ్గేసు భన్తే సుసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే నకులపితరం గహపతిం ఆరబ్భ భాసితం. నకులపితా భన్తే గహపతి భగవన్తం ‘‘అహమస్మి భన్తే జిణ్ణో వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో ఆతురకాయో అభిక్ఖణాతఙ్కో, అనిచ్చదస్సావీ ఖో పనాహం భన్తే భగవతో మనోభావనీయానఞ్చ భిక్ఖూనం, ఓవదతు మం భన్తే భగవా, అనుసాసతు మం భన్తే భగవా, యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘ఏవమేతం గహపతి, ఏవమేతం గహపతి, ఆతురో హాయం గహపతి కాయో అణ్డభూతో పరియోనద్ధో, యో హి గహపతి ఇమం కాయం పరిహరన్తో ముహుత్తమ్పి ఆరోగ్యం పటిజానేయ్య, కిమఞ్ఞత్ర బాల్యా. తస్మాతిహ తే గహపతి ఏవం సిక్ఖితబ్బం ‘ఆతురకాయస్స మే సతో చిత్తం అనాతురం భవిస్సతీ’తి. ఏవఞ్హి తే గహపతి సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. ఏవం ఖో భన్తే భగవతా భాసితం.

తస్మాతిహ తే గహపతి ఏవం సిక్ఖితబ్బం.

పుచ్ఛా – తఞ్చావుసో భగవతా సంఖిత్తేన భాసితం విత్థారేన కేన కథఞ్చ విభత్తం.

విస్సజ్జనా – తం ఖో భన్తే భగవతా సంఖిత్తేన దేసితం ‘‘కథఞ్చ గహపతి ఆతురకాయో చేవ హోతి ఆతురచిత్తో చ. ఇధ గహపతి అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి రూపవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం, ‘‘అహం రూపం మమ రూప’’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయీ హోతి. తస్స ‘‘అహం రూపం మమ రూప’’న్తి పరియుట్ఠట్ఠాయినో తం రూపం విపరిణమతి అఞ్ఞథా హోతి. తస్స రూపవిపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మతా సారిపుత్తేన ధమ్మసేనాపతినా విత్థారేన విభత్తం.

అనిచ్చసుత్త

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో దుతియవగ్గే పోరాణకేహి ధమ్మసంగాహక మహాథేరేహి పఠమం సంగీతం అనిచ్చసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘రూపం భిక్ఖవేఅనిచ్చం, వేదనా అనిచ్చా, సఞ్ఞా అనిచ్చా, సఙ్ఖారా అనిచ్చా, విఞ్ఞాణం అనిచ్చం. ఏవం పస్సం భిక్ఖవే సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి, విముత్తస్మిం ‘విముత్త’మితి ఞాణం హోతీ’’తి. ఏవం ఖో భన్తే భగవతా భాసితం.

దుక్ఖఅనత్తసుత్త

పుచ్ఛా – దుక్ఖఅనత్తసుత్తాని పనావుసో భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితాని.

విస్సజ్జనా – సావత్థియంయేవ భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘రూపం భిక్ఖవే దుక్ఖం, వేదనా దుక్ఖా, సఞ్ఞా దుక్ఖా, సఙ్ఖారా దుక్ఖా, విఞ్ఞాణం దుక్ఖం. రూపం భిక్ఖవే అనత్తా, వేదనా అనత్తా, సఞ్ఞా అనత్తా, సఙ్ఖారా అనత్తా, విఞ్ఞాణం అనత్తా. ఏవం పస్సం భిక్ఖవే సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి, విముత్తస్మిం ‘విముత్త’మితి ఞాణం హోతి, ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి ఏవం ఖో భన్తే భగవతా భాసితాని.

భారసుత్త

పుచ్ఛా – భారసుత్తం పనావుసో భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియంయేవ భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘భారఞ్చ వో భిక్ఖవే దేసేస్సామి భారహారఞ్చ భారాదానఞ్చ భారనిక్ఖేపనఞ్చ, తం సుణాథ. కతమో చ భిక్ఖవేభారో, ‘పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా’ తిస్స వచనీయం. కతమే పఞ్చ, రూపుపాదానక్ఖన్ధో వేదనుపాదానక్ఖన్ధో సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. అయం వుచ్చతి భిక్ఖవే భారో’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

భారా హవే పఞ్చక్ఖన్ధా, భారహారో చ పుగ్గలో;

భారాదానం దుఖం లోకే, భారనిక్ఖేపనం సుఖం;

నిక్ఖిపిత్వా గరుం భారం, అఞ్ఞం భారం అనాదియ;

సమూలం తణ్హమబ్బుయ్హ, నిచ్ఛాతో పరినిబ్బుతో.

నతుమ్హాకసుత్త

పుచ్ఛా – న తుమ్హాకసుత్తం పనావుసో భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియంయేవ భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖు ఆరబ్భ ‘‘యం భిక్ఖవే నతుమ్హాకం తం పజహథ, తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయభవిస్సతీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

అనత్తలక్ఖణసుత్త

పుచ్ఛా – అనత్తలక్ఖణసుత్తం పనావుసో భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – బారాణసియం భన్తే ఇసిపతనే మిగదాయే పఞ్చవగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘రూపం భిక్ఖవే అనత్తా, రూపఞ్చ హిదం భిక్ఖవే అత్తా అభవిస్స, నయిదం రూపం ఆబాధాయ సంవత్తేయ్య, లబ్భేథ చ రూపే ఏవం మే రూపం హోతు, ఏవం మే రూపం మా అహోసీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

యమకసుత్త

పుచ్ఛా – థేరవగ్గే పనావుసో తతియం సంగీతం యమకసుత్తం కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కేన కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే ఆయస్మన్తం యమకత్థేరం ఆరబ్భ ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం. ఆయస్మతో భన్తే యమకత్థేరస్స ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి ‘‘తథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, యథా ఖీణాసవో భిక్ఖు కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరంమరణా’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి ఆవుసో యమక, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం.

పుచ్ఛా – కథఞ్చావుసో తత్థ ఆయస్మా సారిపుత్తత్థేరో ధమ్మసేనాపతి ఆయస్మతో యమకత్థేరస్స పటివిద్ధసచ్చస్స దిట్ఠిసమ్పన్నస్స అనుయోగవత్తఝాపనవసేన పటిపుచ్ఛిత్వా ఉత్తరి ధమ్మదేసనం విత్థారేన దేసేసి.

విస్సజ్జనా – తం కిం మఞ్ఞసి ఆవుసో యమక, రూపం ‘తథాగతో’తి సమనుపస్ససీతి. ‘నో హేతం ఆవుసో’. వేదనం. సఞ్ఞం. సఙ్ఖారే. విఞ్ఞాణం ‘తథాగతో’తి సమనుపస్ససీతి. ‘నో హేతం ఆవుసో’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మా సారిపుత్తత్థేరో ధమ్మసేనాపతి ఆయస్మతో యమకత్థేరస్స అనుయోగవత్తఝాపనవసేన పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా ఉత్తరి ధమ్మదేసనం పవత్తేసి.

తం కిం మఞ్ఞసి ఆవుసో యమక, రూపం, వేదనం, సఞ్ఞం, సఙ్ఖారే, విఞ్ఞాణం ‘తథాగతో’తి సమనుపస్ససి–

వక్కలిసుత్త

పుచ్ఛా – తేనావుసో భగవతా…పే… సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఖన్ధవగ్గసంయుత్తే థేరవగ్గే పఞ్చమం వక్కలిసుత్తం కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – రాజగహే భన్తే ఆయస్మన్తం వక్కలిం థేరం ఆరబ్భ భాసితం. ఆయస్మా భన్తే వక్కలిథేరో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో భగవన్తం ఏతదవోచ ‘‘చిరపటికాహం భన్తే భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుకామో, నత్థి చ మే కాయస్మిం తావతికా బలమత్తా, యావతాహం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్య’’న్తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘అలం వక్కలి, కిం తే ఇమినా పూతికాయేన దిట్ఠేన, యో ఖో వక్కలి ధమ్మం పస్సతి, సో మం పస్సతి, యో మం పస్సతి, సో ధమ్మం పస్సతి. ధమ్మఞ్హి వక్కలి పస్సన్తో మం పస్సతి, మం పస్సన్తో ధమ్మం పస్సతి. తం కిం మఞ్ఞసి వక్కలి, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి ఏవమాదినా భన్తే భగవతా భాసితం.

‘‘అహం వక్కలి, కిం తే ఇమినా పూతికాయేన దిట్ఠేన’’ –

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి వక్కలి, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’ –

అనిచ్చం భన్తే.

‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’–

దుక్ఖం భన్తే.

యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం ‘‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’–

పుచ్ఛా – కథఞ్చావుసో పునపి భగవా భిక్ఖూ పేసేత్వా ఆయస్మతో వక్కలిత్థేరస్స పగ్గహవచనం ఆరోచాపేసి. సోపి కథం అత్తనో పవత్తిం భగవతో పచ్చారోచాపేసి. కథఞ్చస్స అభిసమ్పరాయో అహోసి.

విస్సజ్జనా – సుణావుసో త్వం వక్కలి భగవతో వచనం ద్విన్నఞ్చ దేవతానం, ఇమం ఆవుసో రత్తిం ద్వే దేవతాయో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం ఓభాసేత్వా యేన

భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు, ఏకమన్తం ఠితా ఖో ఆవుసో ఏకా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ ‘వక్కలి భన్తే భిక్ఖు విమోక్ఖాయ చేతేతీ’తి. అపరా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచ ‘సో హి నూన భన్తే సువిముత్తో విముచ్చిస్సతీ’తి. భగవా చ తం ఆవుసో వక్కలి ఏవమాహ ‘మా భాయి వక్కలి, మా భాయి వక్కలి, అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలకిరియా’తి. ఏవం ఖో భన్తే భగవా పునపి భిక్ఖూ పేసేత్వా ఆయస్మతో వక్కలిత్థేరస్స పగ్గహవచనం ఆరోచాపేసి. సోపి భన్తే ఆయస్మా తేనహావుసో మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దథ ‘‘వక్కలి భన్తే భిక్ఖు ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో, సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’’తి, ఏవఞ్చ వదేథ ‘‘రూపం అనిచ్చం, తాహం భన్తే న కఙ్ఖామి, యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి నవిచికిచ్ఛామి, యదనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, నత్థి మే తత్థ ఛన్దో వా రాగో వా పేమంవాతి న విచికిచ్ఛామీ’’తి ఏవమాదినా భగవతో అత్తనో పవత్తిం పచ్చారోచాపేసి. సో హి భన్తే ఆయస్మా అచిరపక్కన్తేసు తేసు భిక్ఖూసు సత్థం ఆహరిత్వా వేదనం విక్ఖమ్భేత్వా మూలకమ్మట్ఠానం ఆదాయ సమ్పజానో అరహత్తం సచ్ఛికత్వా కాలమకాసి. ఏవం ఖో భన్తే తస్స ఆయస్మతో అభిసమ్పరాయో అహోసి.

అస్సజిసుత్త

పుచ్ఛా – అస్సజిసుత్తం పనావుసో భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – రాజగహే భన్తే ఆయస్మన్తం అస్సజిం ఆరబ్భ భాసితం. ఆయస్మా భన్తే అస్సజి ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో భగవన్తం ఏతదవోచ ‘‘పుబ్బే ఖ్వాహం భన్తే గేలఞ్ఞే పస్సమ్భేత్వా పస్సమ్భేత్వా కాయసఙ్ఖారే విహరామి, సోహం సమాధిం నప్పటిలభామి. తస్స మయ్హం భన్తే తం సమాధిం అప్పటిలభతో ఏవం హోతి నో చస్సాహం పరిహాయామీ’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘యే తే అస్సజి సమణబ్రాహ్మణా సమాధిసారకా సమాధిసామఞ్ఞా, తేసం తం సమాధిం అప్పటిలభతం ఏవం హోతి ‘నో చస్సు మయం పరిహాయామా’తి. తం కిం మఞ్ఞసి అస్సజి, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి ఏవమాదినా భన్తే భగవతా భాసితం.

ఖేమకసుత్త

పుచ్ఛా – ఖేమకసుత్తం పనావుసో కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కేన కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – కోసమ్బియం భన్తే సమ్బహులే థేరే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ఆయస్మతా ఖేమకత్థేరేన భాసితం. సమ్బహులా భన్తే థేరా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దాసకం పేసేత్వా చతుక్ఖత్తుం ఆయస్మన్తం ఖేమకం ఆబాధికం దుక్ఖితం బాళ్హగిలానం గేలఞ్ఞకారణఞ్చ ధమ్మఞ్చ పుచ్ఛింసు, తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘పఞ్చిమే ఆవుసో ఉపాదానక్ఖన్ధా వుత్తా భగవతా. సేయ్యథిదం, రూపుపాదానక్ఖన్ధో వేదనుపాదానక్ఖన్ధో సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో, ఇమేసు ఖ్వాహం ఆవుసో పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు న కిఞ్చి అత్తం వా అత్తనియం వా సమనుపస్సామీ’’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మతా ఖేమకత్థేరేన భాసితం.

పుచ్ఛా – కథఞ్చావుసో తత్థ ఆయస్మా ఖేమకో ఉత్తరి ధమ్మదేసనం పవడ్ఢేత్వా విత్థారేన థేరానం భిక్ఖూనం దేసేసి. కీదిసో చ నేసం ధమ్మదేసకధమ్మప్పటిగ్గాహకానం ధమ్మదేసనాయ ఆనిసంసో అధిగతో.

విస్సజ్జనా – చతుత్థే భన్తే వారే ఆయస్మా ఖేమకో ‘‘అలం ఆవుసో దాసక కిం ఇమాయ సన్ధావనికాయ, ఆహరావుసో దణ్డం, అహమేవ థేరానం సన్తికం గమిస్సామీ’’తి దణ్డమోలుబ్భ ఆయస్మా ఖేమకో యేన థేరా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా థేరేహి భిక్ఖూహి పుచ్ఛితో ‘‘నఖ్వాహం ఆవుసో రూపం అస్మీతి వదామి, నపి అఞ్ఞత్ర రూపా అస్మీతి వదామి. న ఖ్వాహం ఆవుసో వేదనం అస్మీతి వదామి, నపి అఞ్ఞత్ర వేదనా అస్మీతి వదామీ’’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మా ఖేమకో ఉత్తరిపి ధమ్మదేసనం పవడ్ఢేత్వా విత్థారేన దేసేసి. ఇమస్మిఞ్చ పన భన్తే వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే సట్ఠిమత్తానం థేరానం భిక్ఖూనం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసు ఆయస్మతోచ ఖేమకస్స. ఏవం ఖో భన్తే తేసం థేరానం ధమ్మదేసకధమ్మప్పటిగ్గాహకానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి.

ఛన్నసుత్త

పుచ్ఛా – ఛన్నసుత్తం పనావుసో కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కేన కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – కోసమ్బియం భన్తే ఆయస్మన్తం ఛన్నత్థేరం ఆరబ్భ భాసితం. ఆయస్మా భన్తే ఛన్నత్థేరో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ ‘‘ఓవదతు మం ఆయస్మా ఆనన్దో, అనుసాసతు మం ఆయస్మా ఆనన్దో, కరోతు మే ఆయస్మా ఆనన్దో ధమ్మిం కథం, యథాహం ధమ్మం పస్సేయ్య’’న్తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘సమ్ముఖా మే తం ఆవుసో ఛన్న భగవతో సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం కచ్చానగోత్తం భిక్ఖుం ఓవదన్తస్స, ద్వయనిస్సితో ఖ్వాయం కచ్చాన లోకో యేభుయ్యేన అత్థితఞ్చేవ నత్థితఞ్చ, లోకసముదయం ఖో కచ్చాన యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో యా లోకే నత్థితా, సా న హోతీ’’తి ఏవమాదినా భన్తే ఆయస్మతా ఆనన్దత్థేరేన ధమ్మభణ్డాగారికేన భాసితం.

ఓవదతు మం ఆయస్మా ఆనన్దో, అనుసాసతు మం ఆయస్మా ఆనన్దో.

పుప్ఫసుత్త

పుచ్ఛా – తేనావుసో…పే… సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఖన్ధవగ్గసంయుత్తే పుప్ఫవగ్గే పుప్ఫసుత్తం కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘నాహం భిక్ఖవే లోకేన వివదామి, లోకోవ మయా వివదతి, న భిక్ఖవే ధమ్మవాదీ కేనచి లోకస్మిం వివదతి, యం భిక్ఖవే నత్థి సమ్మతం లోకే పణ్డితానం, అహమ్పితం ‘‘నత్థీ’’తి వదామి, యం భిక్ఖవే అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం, అహమ్పితం ‘‘అత్థీ’’తి వదామీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

నాహం భిక్ఖవే లోకేన వివదామి.

న భిక్ఖవే ధమ్మవాదీ కేనచి లోకస్మిం వివదతి.

ఫేణపిణ్డూపమసుత్త

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో ఫేణపిణ్డూపమసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – అయుజ్ఝాయం భన్తే గఙ్గాయ నదియా తీరే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘సేయ్యథాపి భిక్ఖవే అయం గఙ్గా నదీ మహన్తం ఫేణపిణ్డం ఆవహేయ్య, తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య, తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, కిం సియా భిక్ఖవే ఫేణపిణ్డే సారో. ఏవమేవ ఖో భిక్ఖవే యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తంవా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, తం భిక్ఖు పస్సతి నిజ్ఝాయతి యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి, తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయతి, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయతి, కిఞ్హి సియా భిక్ఖవే రూపే సారో’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

ఫేణపిణ్డూపమం రూపం, వేదనా పుబ్బుళుపమా;

మరీచికూపమా సఞ్ఞా, సఙ్ఖారా కదలూపమా;

మాయూపమఞ్చ విఞ్ఞాణం, దేసితాదిచ్చబన్ధునా;

యథా యథా నిజ్ఝాయతి, యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి;

రిత్తకం తుచ్ఛకం హోతి, యో నం పస్సతి యోనిసో.

ఇమఞ్చ కాయం ఆరబ్భ, భూరిపఞ్ఞేన దేసితం;

పహానం తిణ్ణం ధమ్మానం, రూపం పస్సథ ఛడ్డితం.

ఆయు ఉస్మాచ విఞ్ఞాణం, యదా కాయం జహన్తిమం;

అపవిద్ధో తదా సేతి, పరభత్తం అచేతనం.

ఏతాదిసాయం సన్తానో, మాయాయం బాలలాపినీ;

వధకో ఏస అక్ఖాతో, సారో ఏత్థ న విజ్జతి.

ఏవం ఖన్ధే అవేక్ఖేయ్య, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో;

దివా వా యది వా రత్తిం, సమ్పజానో పటిస్సతో.

జహేయ్య సబ్బసంయోగం, కరేయ్య సరణత్తనో;

చరేయ్యాదిత్తసీసోవ, పత్థయం అచ్చుతం పదం.

దుతియధమ్మకతికసుత్త

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో ధమ్మకథికవగ్గే దుతియధమ్మకథికసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ భాసితం. అఞ్ఞతమో భన్తే భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ ‘‘ధమ్మకథికో ధమ్మకథికోతి భన్తే వుచ్చతి, కిత్తావతా ను ఖో భన్తే ధమ్మకథికో హోతి, కిత్తావతా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో హోతి, కిత్తావతా దిట్ఠధమ్మనిబ్బానప్పత్తో హోతీ’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘రూపస్స చే భిక్ఖు నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ధమ్మం దేసేతి, ‘ధమ్మకథికో భిక్ఖూ’తి అలం వచనాయా’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

సీలవన్తసుత్త, సుతవన్తసుత్త

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో పోరాణకేహి ధమ్మసంగాహకమహాథేరేహి సంగీతం సీలవన్తసుత్తఞ్చ సుతవన్తసుత్తఞ్చ కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కేన కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – బారాణసియం భన్తే ఆయస్మన్తం మహాకోట్ఠికం ఆరబ్భ ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం. ఆయస్మా భన్తే మహాకోట్ఠికో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ ‘‘సీలవతావుసో సారిపుత్త భిక్ఖునా కతమే ధమ్మా యోనిసో మనసికాతబ్బా. సుతావతావుసో సారిపుత్త భిక్ఖునా కతమే ధమ్మా యోనిసో మనసికాతబ్బా’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘సీలవతావుసో కోట్ఠిక భిక్ఖునా, సుతావతావుసో కోట్ఠిక భిక్ఖునా పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో యోనిసో మనసికాతబ్బా’’తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం.

రాధసంయుత్త

సత్తసుత్త

పుచ్ఛా – రాధసంయుత్తే పనావుసో దుతియం సత్తసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే ఆయస్మన్తం రాధత్థేరం ఆరబ్భ భాసితం. ఆయస్మా భన్తే రాధత్థేరో భగవన్తం ఏతదవోచ ‘‘సత్తో సత్తోతి భన్తే వుచ్చతి, కిత్తావతా ను ఖో భన్తే సత్తోతి వుచ్చతీ’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘రూపే ఖో రాధ యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తత్ర సత్తో తత్ర విసత్తో, తస్మా సత్తోతి వుచ్చతీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

దిట్ఠిసంయుత్త

సోఅత్తాసుత్త

పుచ్ఛా – దిట్ఠిసంయుత్తే పనావుసో తతియం సంగీతం సోఅత్తా సుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘కిస్మిం ను ఖో భిక్ఖవే సతి కిం ఉపాదాయ కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి సో అత్తా సో లోకో సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో’’తి ఏవమాదినా భన్తే భగవతా భాసితం.

నత్థిదిన్నసుత్త

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో పఞ్చమం నత్థిదిన్నసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియంయేవ భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘కిస్మిం ను ఖో భిక్ఖవే సతి కిం ఉపాదాయ కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

ఓక్కన్తసంయుత్త

చక్ఖుసుత్త

పుచ్ఛా – ఓక్కన్తసంయుత్తే పనావుసో పఠమం చక్ఖుసుత్తం భగవతా కత్థ కం ఆరబ్భ కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – సావత్థియం భన్తే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘చక్ఖుం భిక్ఖవే అనిచ్చం విపరిణామి అఞ్ఞథాభావి. సోతం. ఘానం. జివ్హం. కాయో. మనో అనిచ్చో విపరిణామీ అఞ్ఞథాభావీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా భాసితం.

సారిపుత్తసంయుత్త

సుచిముఖీసుత్త

పుచ్ఛా – సారిపుత్తసంయుత్తే పనావుసో దసమం సుచిముఖీసుత్తం కత్థ కం ఆరబ్భ కిస్మిం వత్థుస్మిం కేన కథఞ్చ భాసితం.

విస్సజ్జనా – రాజగహే భన్తే సుచిముఖిం పరిబ్బాజికం ఆరబ్భ ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం. సుచిముఖీ భన్తే పరిబ్బాజికా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ ‘‘కిం ను ఖో సమణ అధోముఖో భుఞ్జసీ’’తి. తస్మిం భన్తే వత్థుస్మిం ‘‘న ఖ్వాహం భగిని అధోముఖో భుఞ్జామీ’’తి ఏవమాదినా పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘యే హి కేచి భగిని సమణబ్రాహ్మణా వత్థువిజ్జా తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి భగిని సమణబ్రాహ్మణా అధోముఖా భుఞ్జన్తీ’’తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా భాసితం.

కిం ను ఖో సమణ అధో ముఖో భుఞ్జసి.

న ఖ్వాహం భగిని అధోముఖో భుఞ్జామి.

తేన హి సమణ ఉబ్భముఖో భుఞ్జసి.

న ఖ్వాహం భగిని ఉబ్భముఖో భుఞ్జామి.