౪౯. ఇత్థియ+మ+ణ+క్తి+క+యక+యా చ

ఇత్థిలిఙ్గే భావే కారకే చ క్రియత్థా అఆదయో హోన్తి అనో చ బహులం.

అ-జర=వయోహానియం, జిరతి జిరణం వా జరా. ‘‘ఇత్థియ+మ+త్వా’’తి ఆపచ్చయో. పటిసమ్భిజ్జతీతి పటిసమ్భిదా. పటిపజ్జతి ఏతాయాతి పటిపదా. ఏవం సమ్పదా, ఆపదా. ఉపాదీయతీతి ఉపాదా. ఇక్ఖ+చక్ఖ=దస్సనే, ఉపఇక్ఖతీతి ఉపేక్ఖా. ‘‘యువణ్ణాన+మేఓ లుత్తా’’తి ఏకారో. చిన్తనం చిన్తా. సిక్ఖ=విజ్జోపాదానే, సిక్ఖనం సిక్ఖీయన్తీతి వా సిక్ఖా. ఏవం భిక్ఖా. ఇచ్ఛనం ఇచ్ఛా. ‘‘గమయమి’’చ్చాదినా చ్ఛఙాదేసో. పుచ్ఛ=పుచ్ఛనే, పుచ్ఛనం పుచ్ఛా. మిధ+మేధ=సఙ్గమే, అపఠితధాతు, మేధనం మేధా. ఏవం గుధ=పరివేఠనే, గోధనం గోధా. తితిక్ఖనం తితిక్ఖా. ఏవం వీమంసా, జిగుచ్ఛా, పిపాసా, పుత్తియా. ఈహనం ఈహా.

ణ-కరణం కారా, ‘‘అస్సా ణానుబన్ధే’’తి ఆ హోతి, ఏవ+ముపరిపి. హరణం హారా ముత్తావలి. తరణం తారా, ధరణం ధారా. అరణం ఆరా.

యథాకథఞ్చి సద్దమ్హి, రుళ్హియా అత్థనిచ్ఛయో.

క్తి-సమ్భువనం సమ్భుతి. ‘‘న తే’’చ్చాదినా న వుద్ధి. సవనం సుతి. నయనం నయతి ఏతాయాతి వా నీతి. మఞ్ఞతీతి మతి, ‘‘గమాదిరానం లోపోన్తబ్యఞ్జనస్సా’’తి గమాదిత్తా నలోపో. గమనం గన్తబ్బాతి వా గతి. ఉపహననం ఉపహతి. రమన్తి ఏతాయ రమనం వా రతి. తననం తతి. నియమనం నియతి. భుఞ్జనం భుత్తి. యుఞ్జనం యుత్తి, పరరూపం. ఏవం సమాపజ్జనం సమాపజ్జతేతి సమాపత్తి. సమ్పత్తి. యజ=దేవపూజాసఙ్గతికరణదానేసు, యజనం ఇట్ఠి, ‘‘యజస్స యస్స టియీ’’తి టిఆదేసో, ‘‘పుచ్ఛాదితో’’తి తస్స ఠో, పరరూపపఠమక్ఖరా చ. సాసనం సిట్ఠి, ‘‘సాసస్స సిస వా’’తి సిస, సానన్తరస్స తస్స ఠో’’తి ఠాదేసో. భేదనం భిజ్జతేతి వా భిత్తి. భజ=సేవాయం, భజనం భత్తి. తన=విత్థారే, తనోతీతి తన్తి, నస్స నిగ్గహీతాది.

క-గుహన్తీ ఏత్థాతి గుహా, ఓకారనివుత్తి. రుజతీతి రుజా. మోదన్తి ఏతాయాతి ముదా నామ ముదితా.

యక-విద=ఞాణే, విదనం విదన్తి ఏతాయాతి వా విజ్జా, దస్స జే పుబ్బరూపం. యజనం ఇజ్జా, టిఆదేసో.

య-సయన్తి ఏత్థాతి సేయ్యా, ద్విత్తం. అజ=వజ=గమనే, సమజనం సమజన్తి ఏత్థాతి వా సమజ్జా. పపుబ్బో, పబ్బజనం పబ్బజ్జా. తవగ్గవరణా’’దిమ్హి ‘‘చవగ్గబయఞా’’తి యోగవిభాగేన వస్స బే ద్విత్తం. ఊమ్హి పరిచరణం పరిచరియా. జాగరణం జాగరియా.

అన-పయోజకే కారియధాతుతో కత్తుం పయోజనం కారణం, ఏకారనిసేధో నస్స ణో చ. ఏవం హరితుం పయోజనం హారణం. విద=అనుభవే, విత్తి వేదయతీతి వా వేదనా. వన్ద=అభివాదనథుతీసు, వన్దనం వన్దనా. ఉపాసనం ఉపాసనా. చిత=సంచేతనాయం, చేతయతీతి చేతనా. దేసియతీతి దేసనా. భావియతీతి భావనా.