౩౩. కత్తరి ల్తు+ణ్కా

కత్తరి కారకే క్రియత్థా ల్తు+ణ్కా హోన్తి. కర=కరణే, పరరూపే ‘‘ల్తు+పితాదీన+మా సిమ్హీ’’తి ఆ సిలోపో చ. కరోతీతి కత్తా. ఏవం భరతీతి భత్తా. హరతీతి హత్తా. భిదతీతి భేత్తా, ఏకారో, ఊమ్హి భేదితా. ఛిన్దతీతి ఛేత్తా. భోజనస్స దాతా భోజనదాతా. సన్ధాతీతి సన్ధాతా. వచతీతి వత్తా. ఓకారపరరూపేసు భుఞ్జతీతి భోత్తా. ‘‘పదాదీనం క్వచీ’’తి యుకాగమో, బుజ్ఝతీతి బుజ్ఝితా. జానాతీతి ఞాతా. ఛిన్దతీతి ఛేతా. సుణాతీతి సోతా. ‘‘ఊ+లస్సే’’తి ఊస్స ఏకారే గణ్హాతీతి గహేతా. భవతీతి భవితా. సరతీతి సరితా. ‘‘మనానం నిగ్గహీతం’’తి మస్స నిగ్గహీతే వగ్గన్తే చ గచ్ఛతీతి గన్తా. నకారన్తానమ్పి నిగ్గహీతం, ఖనతీతి ఖన్తా. సనతీతి సన్తా. మఞ్ఞతీతి మన్తా. పాలేతీతి పాలయితా పాలేతా, ఏత్థ చురాదిత్తా ణి.

ణిణాపీసు-భావయతీతి భావయితా భావేతా. ఏవం సారయితా సారేతా, దాపయితా దాపేతా, హాపయితా హాపేతా, నిరోధయితా నిరోధేతా, బోధయితా బోధేతా, ఞాపయితా ఞాపేతా, సావయితా సావేతా, గాహయితా గాహేతా, కారయితా కారేతా, కారాపయితా కారాపేతా ఇచ్చాది.

ణ్కపచ్చయే-ణకారో వుద్ధ్యత్థో. రథం కరోతీతి రథకారకో, ‘‘అస్సా ణానుబన్ధే’’తి ఆ అమాదిసమాసో చ. అన్నం దదాతీతి అన్నదాయకో. ‘‘అధాతుస్స కా+స్యాదితో ఘే+స్సీ’’తి ఘే పరే అస్స ఇఆదేసో, అన్నదాయికా, అన్నదాయకం కులం. ‘‘ఆస్సా+ణాపిమ్హి యుక’’ ఇతిణాపితో+ఞ్ఞత్ర యుక. లోకం నేతీతి లోకనాయకో, ఏకారే ‘‘ఆయా+వా ణానుబన్ధే’’తి ఆయాదేసో. ఏవం వినేతీతి వినాయకో.

అకమ్ముపపదే-కరోతీతి కారకో, ఏవం దాయకో నాయకో, ఓకారే ఆవాదేసే సుణాతీతి సావకో. పురే వియ ఇకారే సావికా. లునాతీతి లావకో. పు=పవనే, పునాతీతి పావకో. భవతీతి భావకో, ఉపాసతీతి ఉపాసకో. గణ్హాతీతి గాహకో పావకో, యాజకో. వధ=హింసాయం, వధేతీతి వధకో, ‘‘అఞ్ఞత్రాపీ’’తి వుద్ధిపటిసేధో. ‘‘హనస్స ఘాతో ణానుబన్ధే’’తి ఘాతాదేసో, హనతీతి ఘాతకో. ‘‘మం వా రుధాదీనం’’తి మం, రున్ధకో, గురుత్తా న వుద్ధి. తథా భుఞ్జతీతి భుఞ్జకో. ఆయస్స రస్సే కిణాతీతి కయకో. పాలేతీతి పాలకో. పూజేతీతి పూజకో.

ఖాదీసు-తితిక్ఖతీతి తితిక్ఖకో. వీమంసతీతి వీమంసకో ఇచ్చాది. పనుదతీతి పనూదకో, ‘‘బ్యఞ్జనే’’చ్చాదినా దీఘో. ‘‘భీత్వా+నకో’’తి ఏత్థ ‘ఆనకో’తి యోగవిభాగా ఆనకో, ఆస్స రస్సే నకారాగమే చ ‘‘ఞాస్స నే జా’’తి జాదేసో, జాననకో. ణాపిమ్హి –

అణ-ఇతి దణ్డకధాతు, ఆణాపేతీతి ఆణాపకో. తథా సఞ్ఞాపకో, పతిట్ఠాపకో. సం+ప పుబ్బో ఆప=పాపుణనే, నిబ్బానం సమ్పాపేతీతి నిబ్బానసమ్పాపకో. కారాపకో, కారాపికా ఇచ్చాది.

బహులంవిధానా కమ్మేపి-పాదేహి హరీయతీతి పాదహారకో. చుప=మన్దగమనే, గలే చుప్పతీతి గలచోపకో.

సిద్ధోవ ల్తు అరహాదీసు ‘‘భవం ఖలు కఞ్ఞాయ పరిగ్గహారహో’’తి (పరిగ్గహితా). సీలత్థే-ఉపాదానసీలోతి ఉపాదాతా. సాధు గచ్ఛతీతి గన్తా. ముణ్డనధమ్మా ముణ్డనాచారాతి ముణ్డయితారో, ఏత్థ ‘‘ధాత్వత్థే నామస్మీ’’తి ఇమ్హి ఊఆగమే ఏ+అయాదేసే ముణ్డయితుసద్దమ్హి ఆరఙాదేసే చ కతే యోస్స టో.