౨౭. భావకమ్మేసు తబ్బానీయా

తబ్బఅనీయా క్రియత్థా పరే భావకమ్మేసు భవన్తి, బహులంవిధానా కత్తుకరణాదీసుపి. భూ=సత్తాయం, ‘‘యువణ్ణాన+మే ఓపచ్చయే’’తి ఓకారే ‘‘ఊబ్యఞ్జనస్సా’’తి ఊఆగమో, ఞ్ఞకారో ఆద్యావయవత్థో. ఓస్స ‘‘ఏఓన+ మయవా సరే’’తి అవాదేసో, భూయతేతి భవితబ్బం భవతా భవనీయం. భావస్సే+కత్తా ఏకవచనమేవ, తఞ్చ నపుంసకలిఙ్గం.

తబ్బాద్యభిహితో భావో,

దబ్బమివ పకాసతీతి-బహువచనఞ్చ హోతి.

కమ్మే-అభిపుబ్బో, అభిభూయతే అభిభూయిత్థ అభిభూయిస్సతేతి అభిభవితబ్బో కోధో పణ్డితేన, అభిభవితబ్బా తణ్హా, అభిభవితబ్బం దుక్ఖం. ఏవం అభిభవనీయో అభిభవనీయా అభిభవనీయం, కమ్మే అభిధేయ్యస్సేవ లిఙ్గవచనాని.

విసేస్సలిఙ్గాతబ్బాదీ, తత్థా+దో పఞ్చ భావజా;

నపుంసకే సియుం భావే, క్తో చా+నో అకత్తరి.

భావస్మిం ఘణ పుమే ఏవం, ఇయువణ్ణా గహాదిజో;

అపచ్చయోపి వా+సంఖ్యా, తు+మాదిత్వన్తకా సియుం.

ఇతో పరం ఉపసగ్గపుబ్బతా చ కాలత్తయస్స వాక్యగహణఞ్చ వుత్తనయేన ఞాతబ్బం, తస్మా అనురూపవాక్యమేవ దస్సయిస్సామ –

ఆస=ఉపవేసనే, ఆసనే ఆసితబ్బం తయా ఆసనీయం. కమ్మే-ఉపాసీయతీతి ఉపాసితబ్బో గురు ఉపాసనీయో. సీ=సయే, ఏ+అయాదేసా, సయనం సయితబ్బం సయనీయం తయా. అతిసీయతీతి అతిసయితబ్బో కటో తే అతిసయనీయో. పద=గమనే, ‘‘పదాదీనం క్వచీ’’తి యుక, కకారో కానుబన్ధకారియత్థో, ఉకారో ఉచ్చారణత్థో, దస్సజో పుబ్బరూపఞ్చ, ఉప్పజ్జనం ఉప్పజ్జితబ్బం ఉప్పజ్జనీయం. పటిపజ్జీయతీతి పటిపజ్జితబ్బో మగ్గో పటిపజ్జనీయో. బుధ=ఞాణే, బుజ్ఝతేతి బుజ్ఝితబ్బో ధమ్మో బుజ్ఝనీయో. సు=సవనే, సూయతేతి సోతబ్బో ధమ్మో, ఞ్ఞిమ్హి నాగమే ‘‘తథనరానం టఠణలా’’తి ణే చ కతే ‘‘న తే కానుబన్ధ+నాగమేసూ’’తి ఓకారాభావో. సుణితబ్బో, సవనీయో. కర=కరణే –