౧౯. చత్థే

అనేకంస్యాద్యన్తం చత్థే ఏకత్థం వా హోతి. సముచ్చయో అన్వాచయో ఇతరీతరయోగో సమాహారోతి చసద్దస్స అత్థో చతుబ్బిధో.

తత్థ సముచ్చయా+న్వాచయేసు సమాసో న హోతి, క్రియాసాపేక్ఖతాయ నామానం అఞ్ఞమఞ్ఞం అయుత్తత్థత్తా, యథా-చీవరం పిణ్డపాతఞ్చ పచ్చయం సయనాసనం అదాసి, దానఞ్చ దేహి, సీలఞ్చరక్ఖాహి. ఇతరీతరయోగే సమాహారే చ అఞ్ఞమఞ్ఞాపేక్ఖత్తా సమాసో.

ఉభయత్థపధానే చత్థే కథ+మేకత్థీభావో సమ్భవే+తి చే, వుత్తఞ్హి –

సప్పధానాపి యత్థ+త్థా, మిథో సాపేక్ఖతా ఇవ;

క్రియాసమ్బన్ధసామఞ్ఞా, చత్థే+కత్థం త+దుచ్చతేతి.

యస్మా ఏకత్థీభావేపి సతీయసతీయత్థే పధానం, తస్మా ఇదం వుచ్చతే –

న+ఞ్ఞమఞ్ఞం విసేసేన్తి, చత్థే అత్థా పదానివ;

సత్థవుత్యీ అతో తేసం, పధానత్థం+భియుజ్జతే.

ఇతరీతరయోగో చ, సమాహారోత్య+యం ద్విధా;

సమాసో తు ఇమం అఞ్ఞే, జానన్తే ద్వన్దనామతో.

ఇతరీతరయోగస్మిం+వయవత్థస్స సమ్భవో;

సముదాయతిరోభావో, పరంవ లిఙ్గ+మస్స చ.

సముదాయబ్భవో యస్మిం+వయవా చ తిరోహితా;

సమాహారోత్య+యం చత్థో, సో చ హోతి నపుంసకే.

ఇతరీతరయోగో యథా-సారిపుత్తో చ మోగ్గల్లానో చ సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, భో సారిపుత్తమోగ్గల్లానా ఇచ్చాది. అవయవపధానత్తా బహువచనమేవ. సమణా చ బ్రాహ్మణా చ సమణబ్రాహ్మణా, ఏవం బ్రాహ్మణగహపతికా, ఖత్తియబ్రాహ్మణా, దేవమనుస్సా, చన్దిమసూరియా.