౩౯. ఛట్ఠీ సమ్బన్ధే

సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ హోతి. రఞ్ఞో పురిసోతి వుత్తే యస్మా రాజా దదాతి, పురిసో గణ్హాతి, తస్మా రాజపురిసోతి విఞ్ఞాయతి. ఏవమేవ యో యస్స ఆయత్తో సేవకాదిభావేన భణ్డభావేన వా సమీప+సమూహా+వయవ+వికార+కారియ+అవత్థా+జాతి+గుణ+క్రియాదివసేన వా, ఠానీవసేన వా, ఆగమీవసేన వా, సో తివిధోపి అత్థో సమ్బన్ధో నామ. వుత్తఞ్హి –

క్రియాకారకసఞ్జాతో, అస్సే+దంభావహేతుకో;

సమ్బన్ధో నామ సో అత్థో, తత్థ ఛట్ఠీ విధీయతే.

పారతన్త్యఞ్హి సమ్బన్ధో, తత్థ ఛట్ఠీ భవే తితో;

ఉపాధి+ఠాన్యా+గమితో, న విసేస్సాదితో తితోతి.

ఉపాధిసఙ్ఖాతవిసేసనతో తావ-రఞ్ఞో పురిసో. ఏత్థ చ బ్రాహ్మణాదిసామితో నివత్తేతీతి రాజా విసేసనం, పురిసో తేన విసేసియతీతి విసేస్సో. భణ్డసమ్బన్ధతో-పహుతం మే ధనం సక్క, ఏకస్స పటివీసో, భిక్ఖుస్స పత్తచీవరం. సమీపతో-అమ్బవనస్స అవిదూరే, నిబ్బానస్సేవ సన్తికే. సమూహే-సువణ్ణస్స రాసి, భిక్ఖూనం సమూహో. అవయవే-మనుస్సస్సేవ తే సీసం, రుక్ఖస్స సాఖా. వికారే-సువణ్ణస్స వికతి, భట్ఠధఞ్ఞానం సత్తు. కారియే-యవస్స అఙ్కురో, మేఘస్స సద్దో, పుత్తాపి తస్స బహవో, కమ్మానం ఫలం విపాకో. అవత్థాయం-ఖన్ధానం పాతుభావో, జరా, భేదో వా. జాతియం-మనుస్సస్స భావో, మనుస్సానం జాతి. గుణే-సువణ్ణస్స వణ్ణో, వణ్ణో న ఖీయేథ తథాగతస్స బుద్ధస్స గుణఘోసో, పుప్ఫానం గన్ధో, ఫలానం రసో, చిత్తస్స ఫుసనా, సిప్పికానం సతం నత్థి, తిలానం ముట్ఠి, తేసం సమాయోగో, సన్ధినో విమోక్ఖో, తథాగతస్స పఞ్ఞాపారమిం ఆరబ్భ, సుఖం తే, దుక్ఖం తే, చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది, పఞ్ఞాయ పటుభావో, రూపస్స లహుతా, ముదుతా వా, ఉపచయో వా. క్రియాసమ్బన్ధే-పాదస్స ఉక్ఖేపనం, అవక్ఖేపనం వా, హత్థస్స సమిఞ్జనం, దానం, పసారణం, ధాతూనం గమనం, ఠానం, నిసజ్జా, సయనం వా, తథాగతస్స నామగోత్తాది, తస్స కారణం, తస్స మాతాపితరో, తస్స పురతో పాతురహోసి, నగరస్స దక్ఖిణతో, వస్సానం తతియే మాసే, న తస్స ఉపమా, కువేరస్స బలి ఇచ్చాది. అపి చ –

గావస్స జాతి, ధవలో, గతి, సిఙ్గం, నామన్తి+ధ;

దబ్బస్సాపి చ జాత్యాది, విసేస్సా హోన్తి కామతో.

గోత్తఞ్చ సబలోదిస్స, పాక+మన్నస్స సుక్కతా;

పటస్స, సిఙ్గంమేణ్డస్స, నా+ఞ్ఞేసంతి విసేస్సతే.

ఠానితో-యువణ్ణాన+మేఓ లుత్తా. ఆగమితో-సుఞ సస్స. సామియోగే-దేవాన+మిన్దో, మిగానం రాజా. రుజాదియోగే-దేవదత్తస్స రుజతి, తస్స రోగో ఉప్పజ్జి, మహాసేనాపతీనం ఉజ్ఝాపేతబ్బం, రజకస్స వత్థం దదాతి, ముసావాదస్స ఓత్తప్పం ఇచ్చాది. యజస్స యోగే-పుప్ఫస్స బుద్ధస్స యజతి, పుప్ఫేనాత్యత్థో. ఏవం ఘతస్స అగ్గిం జుహతి. సుహితత్థే-పత్తం ఓదనస్స పూరేత్వా, పూరం నానాపకారస్స అసుచినో, పూరం హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స, పూరతి బాలో పాపస్స. కితకప్పయోగే-బహులంవిధానా ఛట్ఠీ, రఞ్ఞో సమ్మతో, పూజితో, సక్కతో, అపచితో, మానితో వా, అమతం తేసం భిక్ఖవే అపరిభుత్తం, యేసం కాయగతా సతి అపరిభుత్తా, సాధుసమ్మతో బహుజనస్స, సుప్పటివిద్ధా బుద్ధానం ధమ్మధాతు, ధమ్మస్స గుత్తో మేధావీ. కమ్మత్థే-తస్స భవన్తి వత్తారో, సహసా కమ్మస్స కత్తారో, అమతస్స దాతా, భిన్నానం సన్ధాతా, సహితానం అనుప్పదాతా, బోధేతా పజాయ, కమ్మస్స కారకో నత్థి, విపాకస్స చ వేదకో, అవిసంవాదకో లోకస్స, చతున్నం మహాభూతానం ఉపాదాయ పసాదో. సరతి+చ్ఛాయోగే-మాతు సరతి, న తేసం కోచి సరతి, సత్తానం కమ్మపచ్చయా, పుత్తస్స ఇచ్ఛతి. కరోతిస్స (యోగే) – ఉదకస్స పతికురుతే, కణ్డస్స పతికురుతే, అభిసఙ్ఖరోతీత్యత్థో. పఞ్చమియత్థే పరిహానిభయత్థయోగేపి ఛట్ఠీ, అస్సవనతాయ ధమ్మస్స పరియాయన్తి, కిన్ను ఖో అహం తస్స సుఖస్స భాయామి, సబ్బే తసన్తి దణ్డస్స, సబ్బే భాయన్తి మచ్చునో, భీతో చతున్నం ఆసీవిసానం ఘోరవిసానం ఇచ్చాది.