౧౪. సత్తమ్యా+ధారే

ఆధారకారకే సత్తమీవిభత్తి హోతి. స్మిం+సుఇతి సత్తమీ. సత్తమ్యేకవచనం స్మిం, సుగతే పతిట్ఠితం సుగతమ్హి సుగతస్మిం వా. సత్తమీబహువచనం సు, ‘‘సు+హిస్వ+స్సే’’తి ఏ, సుగతేసు.

సుగతో, సుగతా. భో సుగత, భో సుగతా, భవన్తో సుగతా. సుగతం, సుగతే. సుగతేన, సుగతేభి, సుగతేహి. కరణే సుగతేన, సుగతేభి, సుగతేహి. సుగతస్స, సుగతాయ, సుగతానం. సుగతా, సుగతమ్హా, సుగతస్మా, సుగతేభి, సుగతేహి. సుగతస్స, సుగతానం. సుగతే, సుగతమ్హి, సుగతస్మిం, సుగతేసు.

సుగతో సుగతో. సుగతం నమతి. సుగతేన కతో. సుగతేన జితో. సుగతస్స దదే. సుగతా విగతో. సుగతస్స సుతో. సుగతే రమతే. ఏవం –

సూరా+సుర+నరో+రగ+నాగ+యక్ఖా,

గన్ధబ్బ+కిన్నర+మనుస్స+పిసాచ+పేతా;

మాతఙ్గ+జఙ్గమ+తురఙ్గ+వరాహ+సీహా,

బ్యగ్ఘ+చ్ఛ+కచ్ఛప+తరచ్ఛ+మిగ+స్స+సోణా.

ఆలోక+లోక+నిలయా+నిల+చాగ+యోగా,

వాయామ+గామ+నిగమా+గమ+ధమ్మ+కామా;

సఙ్ఘో+ఘ+ఘోస+పటిఘా+సవ+కోధ+లోభా,

సారమ్భ+థమ్భ+మద+మాన+పమాద+మక్ఖా.

పున్నాగ+పూగ+పనసా+సన+చమ్పక+మ్బ-

హిన్తాల+తాల+వకుల+జ్జున+కింసుకా చ;

మన్దార+కున్ద+పుచిమన్ద+కరఞ్జ+రుక్ఖా,

ఞేయ్యా మయూర+సకుణ+ణ్డజ+కోఞ్చ+హంసా.

సుగతసద్దోవ, యతో సబ్బో సద్దో, న సద్దతాలితత్థోవ, అథ ఖో సంయోగాదివసేనపి అత్థం వదన్తి. తేనే+తం వుచ్చతి –

సంయోగా విప్పయోగా చ, సాహచరియా+విరోధతో;

అత్థా పకరణా లిఙ్గా, సద్దన్తరసమీపతో.

సామత్థ్యో+చిత్ర+దేసేహి, కాల+బ్యత్తా+నురూపతో;

ఉపచార+కాకుభేద, సమ్బన్ధేహు+పలక్ఖణా.

వచనా చ తదఙ్గత్తా, పధానత్తాతిఆదిహి;

సద్ద+త్థా పవిభజ్జన్తే, న సద్దాదేవ కేవలాతి.

ఏత్థ సంయోగతో తావ, ‘‘సకిసోరా ధేను దీయతూ’’తి, కిసోరో అస్సపోతకో, తంసంయోగతో వళవా ఏవ పతీయతే.

విప్పయోగతో – ‘‘అకిసోరా ఆనీయతూ’’తి తప్పటిసేధా వళవా ఏవ పతీయతే.

సహచరణతో – ‘‘రామ+లక్ఖణ’’ఇతి ఉభిన్నం సహచరణేన రామోతి దాసరథి ఏవ రామో, న అఞ్ఞాభిధానో జామదగన్యాది. లక్ఖణోపి సోమిత్తి ఏవ, న తు యో కోచి లక్ఖణో.

విరోధతో – ‘‘రామ+జ్జునా’’ ఇతి భగ్గవో సహస్సబాహు చ అఞ్ఞమఞ్ఞవిరుద్ధాతి తే ఏవ పతీయన్తే, న దాసరథి సబ్యసాచి చ.

అత్థతో – ‘‘సిన్ధవ+మానయ, పవిసామి రణఙ్గణ’’మితి రణఙ్గణపవేసో వాహనవిసేసేన హోతీతి అత్థతో తురఙ్గపతీతి, న తు లవణవిసేసం.

పకరణతో-భోజనవిధిమ్హి ఉపసఙ్ఖరియమానే ‘‘సిన్ధవ+మానయే’’తి, అత్ర హి సద్దన్తరస్సా+భావేపి భోజనోపకరణసమవాయ+మాలోకితభావతో లవణే పటిపత్తి, తాదిసో హి పత్థావోతి.

లిఙ్గతో – ‘‘దేవదత్తం పఠమ+ముపవేసయ సమారాధితగురుం’’తి, అత్ర సమారాధితగురుత్తేన లిఙ్గేన తస్స బాహుస్సచ్చ+మవగమ్యతే, న తు యో కోచి దేవగుణో.

సన్నిధానతో – ‘‘అజ్జునో కతవీరియోతి’’ పతీయతే, నో అకతవీరియో అజ్జునోతి.

సామత్థియతో – ‘‘అనుదరా కఞ్ఞా’’తి ఉదరే అసతి కఞ్ఞా ఏవ నత్థీతి తస్సా కిసాఙ్గియా మజ్ఝపదేసోతి పతీయతే.

ఓచిత్రతో – ‘‘రామసదిసో+యం’’ ఇతి, అత్ర హి రామో పయుత్తదాసరథిస్మిం భియ్యో సాధారణో పరిచయోతి దాసరథి ఏవ పతీయతే, న భగ్గవరామో.

దేసతో – ‘‘పోట్ఠపా’’ ఇతి కిస్మిఞ్చి దేసే పసంసావచనం. కిస్మిఞ్చి అక్కోసవచనం.

కాలతో – ‘‘పచే’’తి దక్ఖిణాపథే కత్థచి పుబ్బణ్హే యాగుపాకే, సాయణ్హే తు ఓదనపాకే.

బ్యత్తితో – ‘‘గామస్స అద్ధ’’ మితి సమభాగే, నపుంసకత్తా. ‘‘గామస్స అద్ధో’’తి పుమత్తేన తు అసమభాగే.

అనురూపతో – ‘‘నరపతి సాధు రక్ఖతి గోమణ్డల’’మితి మహీమణ్డలపాలనం రాజినో+నురూప+మితి మహీమణ్డలపాలనేవ పతీతి, న తు గోయూథరక్ఖనే.

ఉపచారతో – అతంసభావే తంసభావారోపన+ముపచారో, స చ తదట్ఠో, తద్ధమ్మో, తంసహచరియో, తంసమీపోతి చతుబ్బిధో, తత్థ యథాక్కమం మఞ్చా ఉక్కోసన్తి, అగ్గి మాణవో, యట్ఠిం పవేసయ, గఙ్గాయం వజోతి.

కాకుతో-కాకుసద్దో ఇత్థియం, స చ వికార+సోక+భీతి+ధనిరూపేసు దిస్సతి, వత్తు కాయవికారా కథఞ్చి తం అకతవాఅపి కేనచి అఞ్ఞేన ‘‘కిం త్వం తం అకాసి ‘‘ఇతి పుట్ఠో కోపేన భముభేదా ‘‘అహం కతవా అమ్హీ’’తి కథేతి, తస్స భముభేదక్రియా అక్రియాపటిఞ్ఞం సూచయతి.

సమ్బన్ధ తో – ‘‘మాతరి సమ్మా వత్తితబ్బం, పితరి సుస్సూయితబ్బం’’ ఇతి, అత్ర హి సమాతరి సపితరీతి సమ్బన్ధిసద్దాభావేపి సా మాతా సో పితా చ అస్స పుత్తస్సాతి పతీయతే.

ఉపలక్ఖణతో – ‘‘కాకేహి రక్ఖితబ్బం దధీ’’తి కాకసద్దో సబ్బేస+ముపఘాతకానం సామఞ్ఞం ఉపలక్ఖేతీతి సునఖాదిసబ్బేహిపి నివారీయతే.

వచనతో – ‘‘దారా’’ఇతి దారసద్దో కలత్తే బహువచనన్తో, అఞ్ఞత్థ అనియతవచనో.

తదఙ్గత్తా – ‘‘సజ్జితం భోజన’’మితి వుత్తే తప్పరిక్ఖారత్తా తదుపకరణ ఆసన, పాతి, బ్యఞ్జనాదీనం సమ్పాదనమ్పి పతీయతే.

పధానభావతో – ‘‘నిగ్గచ్ఛతి అవనినాథో’’తి రఞ్ఞో నిగ్గమనేన తదుపజీవీనమ్పి నిగ్గమనం విఞ్ఞాయతి.

వుత్తఞ్చ –

నేయ్యనీతత్థసుత్తేసు, ఞేయ్యం సద్దత్థమత్తకం;

నే+త్థ వత్తబ్బఅత్థేన, సుత్తం నీతత్థకం భవేతి.

ఏవ+మఞ్ఞేసమ్పి అకారన్తానం పుల్లిఙ్గానం సద్దానం రూపనయో క్రియా+భిసమ్బన్ధో చ. సుగతసద్దతో యస్స సద్దస్స విసేసో అత్థి, తం వక్ఖామ. ఇతో పరం ఛట్ఠియా చతుత్థీసమత్తా పఞ్చమీబహువచనస్స చ తతియాబహువచనేన సమత్తా న తా దస్సియన్తే.

గుమ్బ సి, ‘‘అతో’’ ‘‘సిస్సా’’తి చ వత్తతే.