౩. అధిపతిపచ్చయో

దువిధో అధిపతిపచ్చయో ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో సహ జాతాధిపతిపచ్చయో చ. తత్థ కతమో ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో. ఆరమ్మణపచ్చయే వుత్తేసు ఆరమ్మణేసు యాని ఆరమ్మణాని అతిఇట్ఠాని హోన్తి అతికన్తాని అతిమనాపాని గరుకతాని. తాని ఆరమ్మణాని ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో. తత్థ అతిఇట్ఠానీతి సభావతో ఇట్ఠాని వా హోన్తు అనిట్ఠాని వా, తేన తేన పుగ్గలేన అతిఇచ్ఛితాని ఆరమ్మణాని ఇధ అతిఇట్ఠాని నామ.

తాని పన ధమ్మతో ద్వే దోసమూలచిత్తుప్పాదే చ ద్వే మోమూహ చిత్తుప్పాదే చ దుక్ఖసహగతకాయవిఞ్ఞాణచిత్తుప్పాదే చ ఠపేత్వా అవసేసాని సబ్బాని కామావచరచిత్తచేతసికాని చ రూపారూప లోకుత్తరచిత్తచేతసికాని చ సబ్బాని అతిఇట్ఠరూపాని చ హోన్తి.

తేసుపి కామారమ్మణాని గరుం కరోన్తస్సేవ ఆరమ్మణా ధిపతిపచ్చయో. గరుం అకరోన్తస్స ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో న హోతి. ఝానలాభినో పన అత్తనా పటిలద్ధాని మహగ్గతఝానాని అరియసావకా చ అత్తనా పటిలద్ధే లోకుత్తరధమ్మే గరుం అకరోన్తా నామ నత్థి.

కతమే ధమ్మా తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా. అట్ఠ లోభ మూలచిత్తాని అట్ఠ కామావచరకుసలచిత్తాని చత్తారి కామావచర ఞాణసమ్పయుత్తకిరియచిత్తాని అట్ఠ లోకుత్తరచిత్తాని తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా.

తత్థ లోకియాని ఛళారమ్మణాని లోభమూలచిత్తానం పచ్చయో. సత్తరస లోకియకుసలాని చతున్నం ఞాణవిప్పయుత్త కుసలానం. తాని కుసలానిచేవ హేట్ఠిమమగ్గఫలాని చ నిబ్బానఞ్చ చతున్నం ఞాణసమ్పయుత్తకుసలానం. అరహత్తమగ్గఫలాని చ నిబ్బానఞ్చ చతున్నం ఞాణసమ్పయుత్తకిరియానం. నిబ్బానం అట్ఠన్నం లోకుత్తర చిత్తానన్తి.

కేనట్ఠేన ఆరమ్మణం, కేనట్ఠేన అధిపతి. ఆలమ్బి తబ్బట్ఠేన ఆరమ్మణం, ఆధిపచ్చట్ఠేన అధిపతి. కో ఆధిపచ్చట్ఠో. అత్తానం గరుం కత్వా పవత్తేసు చిత్తచేతసికేసు ఇస్సరభావో ఆధిపచ్చట్ఠో. లోకే సామికా వియ ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయ ధమ్మా దట్ఠబ్బా, దాసా వియ పచ్చయుప్పన్నధమ్మా దట్ఠబ్బా.

సుతసోమజాతకే రాజా పోరిసాదో మనుస్సమంసం గరుం కరోన్తో మనుస్సమంసహేతు రజ్జం పహాయ అరఞ్ఞే విచరతి. తత్థ మనుస్సమంసే గన్ధరస ధమ్మా ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో. రఞ్ఞో పోరిసాదస్స లోభమూలచిత్తం పచ్చయుప్పన్నధమ్మో. రాజా సుత సోమో సచ్చధమ్మం గరుం కత్వా సచ్చధమ్మహేతు రజ్జసమ్పత్తిఞ్చ ఞాతి సఙ్ఘఞ్చ అత్తనో జీవితఞ్చ ఛట్టేత్వా పున రఞ్ఞో పోరిసాదస్స హత్థం ఉపగతో. తత్థ సచ్చధమ్మో ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయో. రఞ్ఞో సుతసోమస్స కుసలచిత్తం పచ్చయుప్పన్నధమ్మో. ఏసనయో సబ్బేసు గరుకతేసు ఆరమ్మణేసు.

కతమో సహజాతాధిపతిపచ్చయో. అధిపతిభావం పత్తా చత్తారో ధమ్మా అధిపతిపచ్చయో, ఛన్దో చిత్తం వీరియం వీమంసా.

కతమే ధమ్మా తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా. అధిపతి సమ్పయుత్తా చిత్తచేతసికా చ అధిపతిసముట్ఠితా చిత్తజరూపధమ్మా చ తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా.

కేనట్ఠేన సహజాతో, కేనట్ఠేన అధిపతి.

సహుప్పాదనట్ఠేన సహజాతో, సహజాతానం ధమ్మానం అభిభవనట్ఠేన అధిపతి. తత్థ సహుప్పాదనట్ఠేనాతి యో ధమ్మో సయం ఉప్పజ్జమానో అత్తనా సహజాతధమ్మే చ అత్తనా సహేవ ఉప్పాదేతి, తస్స అత్తనా సహజాతధమ్మానం సహుప్పాదనట్ఠేన.

అభిభవనట్ఠేనాతి అజ్ఝోత్థరణట్ఠేన. యథా రాజా చక్కవత్తి అత్తనో పుఞ్ఞిద్ధియా సకలదీపవాసినో అభిభవన్తో అజ్ఝోత్థరన్తో అత్తనో వసే వత్తాపేతి, సకలదీపవాసినో చ తస్స వసే వత్తన్తి. తథా అధిపతిట్ఠానపత్తా ఇమే చత్తారో ధమ్మా అత్తనో అత్తనో విసయే సహజాతధమ్మే అభిభవన్తా అజ్ఝోత్థరన్తా అత్తనో వసే వత్తాపేన్తి, సహజాతధమ్మా చ తేసం వసే వత్తన్తి. యథా వా సిలాథమ్భే పథవిధాతు ఉదకక్ఖన్ధే ఆపోధాతు అగ్గిక్ఖన్ధే తేజోధాతు వాతక్ఖన్ధే వాయోధాతు అత్తనా సహజాతా తిస్సో ధాతుయో అభిభవన్తా అజ్ఝోత్థరన్తా అత్తనో గతిం గమాపేన్తి, సహజాతధాతుయో చ తాసం గతిం గచ్ఛన్తి, ఏవమేవ అధిపతిట్ఠానపత్తా ఇమే చత్తారో ధమ్మా అత్తనో బలేన సహజాతధమ్మే అత్తనో గతిం గమాపేన్తి, సహజాతధమ్మా చ తేసం గతిం గచ్ఛన్తి, ఏవం సహజాతధమ్మానం అభిభవనట్ఠేన.

ఏత్థ వదేయ్యుం, యది సహజాతధమ్మానం అభిభవనట్ఠేన అధిపతినామ సియా. ఏవం సతి తిట్ఠతు ఛన్దో, లోభో ఏవ అధిపతినామ సియా, సో హి ఛన్దతోపి బలవతరో హుత్వా సహ జాతధమ్మే అభిభవన్తో పవత్తతీతి. వుచ్చతే, బాలపుథుజ్జనేసు ఏవ లోభో ఛన్దతో బలవతరో హోతి, పణ్డితేసు పన ఛన్దో ఏవ లోభతో బలవతరో హుత్వా సహజాతధమ్మే అభి భవన్తో పవత్తతి. సచే హి లోభో ఏవ ఛన్దతో బలవతరో సియా, కథం ఇమే సత్తా లోభస్స హత్థగతా భవసమ్పత్తి భోగసమ్మత్తియో ఛట్టేత్వా నేక్ఖమ్మధమ్మే పూరేత్వా వట్టదుక్ఖతో నిస్సరేయ్యుం. యస్మా పన ఛన్దో ఏవ లోభతో బలవతరో హోతి, తస్మా ఇమే సత్తా లోభస్స హత్థగతా భవసమ్పత్తి భోగసమ్పత్తియో ఛట్టేత్వా నేక్ఖమ్మధమ్మే పూరేత్వా వట్టదుక్ఖతో నిస్సరన్తి. తస్మా ఛన్దో ఏవ లోభతో బలవతరో హోతి, ఛన్దో ఏవ అధిపతి, న లోభోతి. ఏస నయో దోసాదీసుపీతి.

తత్థ లోకే మహన్తేసు సుదుక్కరేసు పురిసకమ్మేసు పచ్చుపట్ఠితేసు ఇమే చత్తారో ధమ్మా కమ్మసిద్ధియా సంవత్తన్తి. కథం.

హీనచ్ఛన్దా బహుజ్జనా మహన్తాని సుదుక్కరాని పురిసకమ్మాని దిస్వా నివత్తచ్ఛన్దా హోన్తి. కాతుం న ఇచ్ఛన్తి, అమ్హాకం అవిసయోతి నిరపేక్ఖా ఠపేన్తి. ఛన్దాధికో పన తాదిసాని పురిసకమ్మాని దిస్వా ఉగ్గతచ్ఛన్దో హోతి, అతివియ కాతుం ఇచ్ఛతి, మమ విసయో ఏసోతి అధిట్ఠానం గచ్ఛతి. సో ఛన్దేన అభికడ్ఢితో యావ తం కమ్మం న సిజ్ఝతి, తావ అన్తరా తం కమ్మం ఛట్టేతుం న సక్కోతి. ఏవఞ్చ సతి అతిమహన్తంపి తం కమ్మం ఏకస్మిం కాలే సిద్ధం భవిస్సతి.

హీనవీరియా చ బహుజ్జనా తాదిసాని కమ్మాని దిస్వా నివత్త వీరియా హోన్తి, ఇదం మే కమ్మం కరోన్తస్స బహుం కాయదుక్ఖం వా చేతోదుక్ఖం వా భవిస్సతీతి నివత్తన్తి. వీరియాధికో పన తాదిసాని పురిసకమ్మాని దిస్వా ఉగ్గతవీరియో హోతి, ఇదానేవ ఉట్ఠహిత్వా కాతుం ఇచ్ఛతి. సో చిరకాలంపి తం కమ్మం కరోన్తో బహుం కాయదుక్ఖం వా చేతోదుక్ఖం వా అనుభవన్తోపి తస్మిం వీరియ కమ్మే ననిబ్బిన్దతి, మహన్తేన కమ్మవీరియేన వినా భవితుం న సక్కోతి, తాదిసేన వీరియేన రత్తిదివం ఖేపేన్తో చిత్తసుఖం విన్దతి. ఏవఞ్చ సతి అతిమహన్తంపి తం కమ్మం ఏకస్మిం కాలే సిద్ధం భవిస్సతి.

హీనచిత్తా చ బహుజ్జనా తాదిసాని కమ్మాని దిస్వా నివత్తచిత్తా హోన్తి. పున ఆరమ్మణంపి న కరోన్తి. చిత్తాధికో పన తాదిసాని కమ్మాని దిస్వా ఉగ్గతచిత్తో హోతి, చిత్తం వినోదేతుంపి న సక్కోతి, నిచ్చకాలం తత్థ నిబన్ధచిత్తో హోతి. సో చిత్తవసికో హుత్వా చిరకాలంపి తం కమ్మం కరోన్తో బహుం కాయదుక్ఖంవాపీతిఆదినా ఛన్దాధిపతినయేన వత్తబ్బం.

మన్దపఞ్ఞా చ బహుజ్జనా తాదిసాని కమ్మాని దిస్వా నివత్తపఞ్ఞా హోన్తి, కమ్మానం ఆదిమ్పి న పస్సన్తి, అన్తపి న పస్సన్తి, అన్ధకారే పవిసన్తా వియ హోన్తి, తాని కమ్మాని కాతుం చిత్తంపి న నమతి. పఞ్ఞాధికో పన తాదిసాని కమ్మాని దిస్వా ఉగ్గతపఞ్ఞో హోతి, కమ్మానం ఆదింపి పస్సతి, అన్తంపి పస్సతి, ఫలంపి పస్సతి, ఆనిసంసంపి పస్సతి. సుఖేన కమ్మసిద్ధియా నానాఉపాయంపి పస్సతి. సో చిరకాలంపి తం కమ్మం కరోన్తోతిఆదినా వీరియాధిపతినయేన వత్తబ్బం. ఇధ పన మహతియా కమ్మవీమంసాయాతి చ తాదిసియా కమ్మ వీమంసాయాతి చ వత్తబ్బం.

ఏవం లోకే మహన్తేసు సుదుక్కరేసు పురిసకమ్మేసు పచ్చుపట్ఠితేసు ఇమే చత్తారో ధమ్మా కమ్మసిద్ధియా సంవత్తన్తి. ఇమేసఞ్చ చతున్నం అధిపతీనం విజ్జమానత్తా లోకే పురిసవిసేసా నామ దిస్సన్తి, సబ్బఞ్ఞుబుద్ధా నామ దిస్సన్తి, సబ్బఞ్ఞుబోధిసత్తా నామ దిస్సన్తి, పచ్చేకబుద్ధా నామ దిస్సన్తి, పచ్చేకబోధిసత్తానామ దిస్సన్తి, అగ్గసావకానామ మహాసావకా నామ సావకబోధిసత్తా నామ దిస్సన్తి. లోకేపి ఏవరూపానం పురిసవిసేసానం వసేన సత్త లోకస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ పఞ్ఞాసిప్పవిసేసా చ పరిభోగవత్థువిసేసా చ దిస్సన్తీతి. అధిపతిపచ్చయదీపనా నిట్ఠితా.