౧౬. ఇన్ద్రియపచ్చయో

తివిధో ఇన్ద్రియపచ్చయో సహజాతిన్ద్రియపచ్చయో పురే జాతిన్ద్రియపచ్చయో రూపజీవితిన్ద్రియపచ్చయో.

తత్థ పన్నరసిన్ద్రియధమ్మా సహజాతిన్ద్రియపచ్చయో నామ, జీవితిన్ద్రియం మనిన్ద్రియం సుఖిన్ద్రియం దుక్ఖిన్ద్రియం సోమనస్సిన్ద్రియం దోమనస్సిన్ద్రియం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం సద్ధిన్ద్రియం వీరియిన్ద్రియం సతిన్ద్రియం సమాధిన్ద్రియం పఞ్ఞిన్ద్రియం అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం అఞ్ఞిన్ద్రియం అఞ్ఞాతావిన్ద్రియన్తి. తేహి సహజాతా చిత్తచేతసికధమ్మా చ రూపధమ్మా చ తస్స పచ్చయుప్పన్నా.

పఞ్చిన్ద్రియరూపాని పురేజాతిన్ద్రియపచ్చయో, చక్ఖున్ద్రియం సోతిన్ద్రియం ఘానిన్ద్రియం జివ్హిన్ద్రియం కాయిన్ద్రియం. పఞ్చవిఞ్ఞాణచిత్త చేతసిక ధమ్మా తస్స పచ్చయుప్పన్నా.

ఏకం రూపజీవితిన్ద్రియం రూపజీవితిన్ద్రియపచ్చయో. సబ్బాని కమ్మజ రూపాని జీవితరూపవజ్జితాని తస్స పచ్చయుప్పన్నాని.

కేనట్ఠేన ఇన్ద్రియన్తి. ఇస్సరియట్ఠేన ఇన్ద్రియం. తత్థ కత్థ ఇస్సరియన్తి. అత్తనో అత్తనో పచ్చయుప్పన్నేసు ధమ్మేసు ఇస్సరియం. కస్మిం కస్మిం కిచ్చే ఇస్సరియన్తి. అత్తనో అత్తనో కిచ్చే ఇస్సరియం. నామజీవితం సమ్పయుత్తధమ్మానం జీవనకిచ్చే ఇస్సరియం. జీవనకిచ్చేతి ఆయువడ్ఢనకిచ్చే, సన్తతిఠితియా చిరకాలఠితికిచ్చేతి అత్థో. మనిన్ద్రియం ఆరమ్మణగ్గహణకిచ్చే సమ్పయుత్తధమ్మానం ఇస్సరియం. అవసేసో ఇన్ద్రియట్ఠో పుబ్బే ఇన్ద్రియయమకదీపనియం వుత్తోయేవ.

ఏత్థ వదేయ్య, ద్వే ఇత్థిన్ద్రియపురిసిన్ద్రియధమ్మా ఇన్ద్రియభూతా సమానాపి కస్మా ఇన్ద్రియపచ్చయే విసుం న గహితాతి. పచ్చయకిచ్చస్స అభావతో. తివిధఞ్హి పచ్చయకిచ్చం జననకిచ్చఞ్చ ఉపత్థమ్భనకిచ్చఞ్చ అనుపాలనకిచ్చఞ్చ. తత్థ యో పచ్చయో పచ్చయుప్పన్నధమ్మస్స ఉప్పాదాయ పచ్చయో హోతి, యస్మిం అసతి పచ్చయుప్పన్నో ధమ్మో న ఉప్పజ్జతి, తస్స పచ్చయకిచ్చం జననకిచ్చం నామ. యథా అనన్తరపచ్చయో. యో పచ్చయో పచ్చయుప్పన్నధమ్మస్స ఠితియా చ వుడ్ఢియా చ విరుళ్హియా చ పచ్చయో హోతి, యస్మిం అసతి పచ్చయుప్పన్నో ధమ్మో న తిట్ఠతి న వడ్ఢతి న విరూహతి, తస్స పచ్చయకిచ్చం ఉపత్థమ్భనకిచ్చం నామ. యథా పచ్ఛాజాతపచ్చయో. యో పచ్చయో పచ్చయుప్పన్నస్స ధమ్మస్స పవత్తియా పచ్చయో హోతి, యేన వినా పచ్చయుప్పన్నో ధమ్మో చిరకాలం న పవత్తతి, సన్తతి గమనం ఛిజ్జతి, తస్స పచ్చయ కిచ్చం అనుపాలనకిచ్చం నామ. యథా రూప జీవితిన్ద్రియపచ్చయో. ఏతే పన ద్వే ఇన్ద్రియధమ్మా తేసు తీసు పచ్చయ కిచ్చేసు ఏకకిచ్చంపి నసాధేన్తి, తస్మా ఏతే ద్వే ధమ్మా ఇన్ద్రియ పచ్చయే విసుం న గహితాతి.

ఏతం సన్తే ఏతే ద్వే ధమ్మా ఇన్ద్రియాతిపి న వత్తబ్బాతి. నో న వత్తబ్బా. కస్మా. ఇన్ద్రియకిచ్చసబ్భావతోతి. కిం పన ఏతేసం ఇన్ద్రియకిచ్చన్తి. లిఙ్గనిమిత్తకుత్తఆకప్పేసు ఇస్సరతా ఇన్ద్రియ కిచ్చం. తథా హి యస్స పుగ్గలస్స పటిసన్ధిక్ఖణే ఇత్థిన్ద్రియరూపం ఉప్పజ్జతి, తస్స సన్తానే చతూహి కమ్మాదీహి పచ్చయేహి ఉప్పన్నా పఞ్చక్ఖన్ధ ధమ్మా ఇత్థిభావాయ పరిణమన్తి, సో అత్తభావో ఏకన్తేన ఇత్థిలిఙ్గ ఇత్థినిమిత్త ఇత్థికుత్త ఇత్థాకప్పయుత్తో హోతి, నో అఞ్ఞథా. న చ ఇత్థిన్ద్రియరూపం తే పఞ్చక్ఖన్ధధమ్మే జనేతి, న చ ఉపత్థమ్భతి, నాపి అనుపాలేతి, అథ ఖో తే ధమ్మా అత్తనో అత్తనో పచ్చయేహి ఉప్పజ్జమానా ఏవఞ్చేవఞ్చ ఉప్పజ్జన్తూతి ఆణం ఠపేన్తం వియ తేసు అత్తనో అనుభావం పవత్తేతి. తే చ ధమ్మా తథేవ ఉప్పజ్జన్తి, నో అఞ్ఞథాతి. అయం ఇత్థిన్ద్రియరూపస్స ఇత్థిలిఙ్గాదీసు ఇస్సరతా. ఏస నయో పురిసిన్ద్రియరూపస్స పురిసలిఙ్గాదీసు ఇస్సరతాయం. ఏవం ఏతే ద్వే ధమ్మా లిఙ్గాదీసు ఇన్ద్రియకిచ్చ సబ్భావతో ఇన్ద్రియా నామ హోన్తీతి.

హదయవత్థురూపం పన ద్విన్నం విఞ్ఞాణధాతూనం నిస్సయవత్థుకిచ్చం సాధయమానంపి తాసు ఇన్ద్రియకిచ్చం న సాధేతి. న హి భావిత చిత్తస్స పుగ్గలస్స హదయరూపే పసన్నేవా అప్పసన్నే వా జాతేపి మనోవిఞ్ఞాణధాతుయో తదనువత్తికా హోన్తీతి. ఇన్ద్రియ పచ్చయదీపనా నిట్ఠితా.