౧౩. కమ్మపచ్చయో

దువిధో కమ్మపచ్చయో సహజాతకమ్మపచ్చయో నానాక్ఖణిక కమ్మపచ్చయో.

తత్థ ఖణత్తయసమఙ్గి భూతా సబ్బాపి కుసలాకుసలా బ్యాకతచేతనా సహజాతకమ్మ పచ్చయో. చేతనాసమ్పయుత్తా సబ్బేపి చిత్తచేతసికా ధమ్మాచ పటిసన్ధిచిత్తేన సహుప్పన్నా కమ్మజరూపధమ్మా చ పవత్తికాలే సబ్బేపి చిత్తజరూపధమ్మా చ తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా.

అతీతా కుసలాకుసలచేతనా నానాక్ఖణికకమ్మ పచ్చయో. బాత్తింసవిధా లోకియవిపాక చిత్తచేతసికా ధమ్మా చ సబ్బే కమ్మజరూపధమ్మా చ తస్స పచ్చయస్స పచ్చయుప్పన్నా.

కేనట్ఠేన కమ్మన్తి. కిరియావిసేసట్ఠేన కమ్మం. చేతనా హి కిరియా విసేసో హోతి సబ్బకమ్మేసు జేట్ఠకత్తా. తా హి సబ్బేసు కాయవచీమనోకమ్మేసు పచ్చుపట్ఠితేసు తస్స తస్స కమ్మస్స నిప్ఫత్తత్థాయ సమ్పయుత్తధమ్మే చేతేతి కప్పేతి సంవిదహతి, ఏకతో ఉట్ఠాపేతి, తస్మా సబ్బకమ్మేసు జేట్ఠకా హోతి. ఇతి కిరియావిసేసట్ఠేన కమ్మం నామ. కరోన్తి ఏతేనాతి వా కమ్మం. కిం కరోన్తి. కాయికకిరియంపి కరోన్తి, వాచసికకిరియంపి కరోన్తి, మానసికకిరియంపి కరోన్తి. తత్థ కాయికకిరియా నామ గమనఠాన నిసజ్జాదయో అభిక్కమనపటిక్కమనాదయో అన్తమసో అక్ఖిదలానం ఉక్ఖిపననిక్ఖిపనానిపి. వాచసికకిరియా నామ వాచాపవత్తనకిరియా. మానసికకిరియా నామ సుచిన్తిత దుచిన్తితకిరియా, అన్తమసో పఞ్చ విఞ్ఞాణానం దస్సనకిచ్చసవనకిచ్చాదీనిపి. సబ్బాపి ఇమా కిరియాయో ఏతాయ చేతనాయ సత్తా కరోన్తి, సంవిదహన్తి, తస్మా సా చేతనా కమ్మం నామ.

అత్తనో పచ్చయుప్పన్నేన సహ జాయతీతి సహజాతం. సహజాతఞ్చ తం కమ్మఞ్చాతి సహజాతకమ్మం. సహజాతకమ్మం హుత్వా పచ్చయో సహజాతకమ్మ పచ్చయో. సహజాతకమ్మభావేన పచ్చయోతి వుత్తం హోతి.

అఞ్ఞో కమ్మస్స ఉప్పత్తిక్ఖణో అఞ్ఞో విపాకస్స ఉప్పత్తిక్ఖణోతి ఏవం విసుం విసుం ఉప్పత్తిక్ఖణో ఏతస్సాతి నానాక్ఖణికం. నానాక్ఖణికఞ్చ తం కమ్మఞ్చాతి నానాక్ఖణికకమ్మం. నానాక్ఖణికకమ్మం హుత్వా పచ్చయో నానాక్ఖణికకమ్మపచ్చయో. నానాక్ఖణికకమ్మపచ్చయభావేన పచ్చయోతి వుత్తం హోతి. అరియమగ్గసమ్పయుత్తా చేతనా అత్తనో నిరుద్ధానన్తరే ఏవ అరియఫలవిపాకం జనేతి, సాపి నానాక్ఖణికా ఏవ హోతి.

ఏత్థ చ ఏకా దానకుసలచేతనా అత్తనా సహజాతానం చిత్తచేతసికానఞ్చ కాయికవాచసికకిరియాభూతానం చిత్తజరూపానఞ్చ సహజాతకమ్మపచ్చయో. తాయ చేతనాయ ఆయతిం కాలన్తరే ఉప్పజ్జమానస్స విపాకక్ఖన్ధస్స చ కమ్మజరూపక్ఖన్ధస్స చ నానాక్ఖణిక కమ్మపచ్చయో. ఏవం ఏకా కమ్మపథపత్తా సుచరితదుచ్చరితచేతనా ద్వీసు కాలేసుద్విన్నం పచ్చయుప్పన్నానం ద్వీహి పచ్చయసత్తీహి పచ్చయో హోతీతి.

ఏత్థ చ నానాక్ఖణికకమ్మపచ్చయే కమ్మన్తి కిరియావిసేసో. సో పన చేతనాయ నిరుద్ధాయపి అనిరుజ్ఝిత్వా తం చిత్తసన్తానం అనుగచ్ఛతియేవ. యదా విపచ్చితుం ఓకాసం లభతి, తదా సో కిరియా విసేసో చుతినన్తరే ఏకో అత్తభావో హుత్వా విపచ్చతి పాతుభవతి. ఓకాసం పన అలభమానా భవసతంపి భవసహస్సంపి భవసతసహస్సంపి తం సన్తానం అనుగచ్ఛతియేవ. మహగ్గతకమ్మం పన లద్ధోకాసే సతి దుతియభవే బ్రహ్మలోకే ఏకో బ్రహ్మత్తభావో హుత్వా విపచ్చతి పాతుభవతి. సుపరిపక్కకమ్మత్తా పన దుతియభవేయేవ ఖీయతి, తతో పరం నానుగచ్ఛతీతి. కమ్మపచ్చయదీపనా నిట్ఠితా.