౧౪. విపాకపచ్చయో

ఛత్తింసవిధా విపాకభూతా సహజాతచిత్తచేతసికా ధమ్మా విపాక పచ్చయో. తేయేవ అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ పటిసన్ధిక్ఖణే కమ్మజరూపాని చ పవత్తిక్ఖణే విపాక చిత్తజాతాని చిత్తజరూపాని చ విపాకపచ్చయుప్పన్నా.

కేనట్ఠేన విపాకోతి. విపచ్చనట్ఠేన విపాకో. విపచ్చనం నామ ముదుతరుణభావం అతిక్కమ్మ విపక్కభావం ఆపజ్జనం. కస్స పన ధమ్మస్స ముదుతరుణభావో, కస్స విపక్కభావోతి. నానాక్ఖణికకమ్మపచ్చయ సఙ్ఖాతస్స అతీతకమ్మస్స ముదుతరుణభావో, తస్సేవ కమ్మస్స విపక్కభావో.

తత్థ ఏకస్స కమ్మస్స చతస్సో అవత్థాయో హోన్తి చేతనా వత్థా కమ్మావత్థా నిమిత్తావత్థా విపాకావత్థాతి.

తత్థ తాయ చేతనాయ నిరుద్ధాయపి తస్సా కిరియా విసేసో న నిరుజ్ఝతి, తం చిత్తసన్తానం అనుగచ్ఛతియేవ. అయం కమ్మావత్థా నామ.

నిమిత్తావత్థాతి తం కమ్మం యదా విపచ్చితుం ఓకాసం లభతి, తదా మరణాసన్నకాలే తస్స పుగ్గలస్స తమేవ కమ్మం వా పచ్చుపట్ఠాతి, సో పుగ్గలో తదా దానం దేన్తో వియ సీలం రక్ఖన్తో వియ పాణఘాతం వా కరోన్తో వియ హోతి. కమ్మనిమిత్తం వా పచ్చుపట్ఠాతి, దాన వత్థుఆదికం వా సత్థాదికం వా అఞ్ఞం వాపి పుబ్బే తస్స కమ్మస్స ఉపకరణభూతం ఆరమ్మణం తదా తస్స పుగ్గలస్స హత్థగతం వియ హోతి. గతినిమిత్తం వా పచ్చుపట్ఠాతి, దిబ్బవిమానాదికం వా నిరయగ్గిజాలాదికం వా ఉప్పజ్జమానభవే ఉపలభితబ్బం వా అనుభవితబ్బం వా ఆరమ్మణం తదా దిస్సమానం హోతి. అయం నిమిత్తా వత్థా నామ.

విపాకావత్థాతి సచే సో పుగ్గలో తథా పచ్చుపట్ఠితం తం కమ్మం వా కమ్మనిమిత్తం వా గతినిమిత్తం వా ఏకం ఆరమ్మణం అముఞ్చమానో మరతి, తదా తం కమ్మం తస్మింభవే విపచ్చతి, తం కమ్మం తస్మింభవే ఏకో అత్తభావో హుత్వా పాతుభవతి. తత్థ పురిమాసు తీసు అవత్థాసు తం కమ్మం ముదుతరుణభూతం హోతి, పచ్ఛిమం పన విపాకావత్థం పత్వా విపక్కభూతం హోతి. తేన వుత్తం విపచ్చనం నామ ముదుతరుణభావం అతిక్కమ్మ విపక్కభావం ఆపజ్జనన్తి. ఏవం విపక్కభావం ఆపన్నో చిత్త చేతసికధమ్మసమూహో విపాకో నామ.

తత్థ యథా అమ్బప్ఫలాని నామ యదా విపక్కభావం ఆపజ్జన్తి, తదా సబ్బసో సినిద్ధరూపాని హోన్తి. ఏవమేవం విపాకధమ్మా నామ నిరుస్సాహా నిబ్యాపారా హుత్వా సబ్బసో సన్తరూపా హోన్తి. తేసం సన్తరూపత్తాయేవ భవఙ్గచిత్తానం ఆరమ్మణం అవిభూతం హోతి, భవఙ్గతో వుట్ఠానకాలే తం ఆరమ్మణం న జానాతి. తథాహి రత్తియం నిద్దాయన్తస్స పురిమభవే మరణాసన్నకాలే యథాగహితం కమ్మాదికం ఆరమ్మణం ఆరబ్భ భవఙ్గసోతం పవత్తమానంపి తస్స భవఙ్గసోతస్స తం ఆరమ్మణం ఆరబ్భ ఇదం నామ మే పురిమభవే ఆరమ్మణం దిట్ఠన్తి కస్సచి జాననవీథిచిత్తస్స ఉప్పత్తియా పచ్చయో న హోతి. సో పుగ్గలో నిద్దాయనకాలేపి ఉట్ఠానకాలేపి పురిమభవసిద్ధం తం నిమిత్తం న జానాతి. ఏవం నిరుస్సాహనిబ్యాపారసన్తరూప భావేన ఉపకారకతా విపాకపచ్చయతా నామాతి. విపాక పచ్చయదీపనా నిట్ఠితా.