౨. నామకణ్డ
విభత్తిరాసి
అథ లిఙ్గమ్హా స్యాదివిభత్తివిధానం దీపియతే.
లిఙ్గం, నామం, పాటిపదికన్తి అత్థతో ఏకం, దబ్బాభిధానస్స పురిసాదికస్స పకతిరూపస్సేతం నామం. తఞ్హి సత్తన్నం విభత్తీనం వసేన విభాగం పత్వా కిఞ్చి విసదరూపం హోతి, కిఞ్చి అవిసదరూపం, కిఞ్చి మజ్ఝిమరూపన్తి ఏవం తివిధేన లిఙ్గరూపేన యుత్తత్తా లిఙ్గన్తి వుచ్చతి.
తదేవ కిఞ్చి సద్దలిఙ్గానురూపం, కిఞ్చి అత్థలిఙ్గానురూపఞ్చ పరిణమన్తం పవత్తతి, తస్మా నామన్తి చ వుచ్చతి.
తదేవ ధాతు, పచ్చయ, విభత్తిపదేహి చేవసద్దపదత్థకపదేహి చ ‘విసుం భూతం పద’న్తి కత్వా పాటిపదికన్తి చ వుచ్చతి.
తత్థ ధాతుపదం నామ బ్రూ, భూ, హూఇచ్చాది.
పచ్చయపదం నామ ణ, తబ్బ, అనీయ ఇచ్చాది.
విభత్తిపదం నామ సి, యో, అం, యో,తి, అన్తి ఇచ్చాది.
సద్దపదత్థకపదాని నామ రాజస్స, సఖస్స, పుమస్స ఇచ్చాదీని. ఏత్థ చ రాజస్సఇచ్చాదీని సద్దసుత్తే సద్దపదత్థకాని హోన్తి, పయోగే అత్థపదత్థకాని. ధాతుపచ్చయవిభత్తిపదాని పన నిచ్చం సద్దపదత్థకాని ఏవ హోన్తి, సద్దసుత్తేస్వేవ చ లబ్భన్తి, న పయోగేతి, ఇదం ద్విన్నం నానత్తం.
యదిఏవం భుస్స, బ్రుస్స, భూతో, హూతో, ణే, తబ్బే, సిమ్హి, తిమ్హి ఇచ్చాదినా తేహి కథం విభత్తుప్పత్తి హోతీతి? అనుకరణపదాని నామ తాని అత్థిస్స, కరోతిస్స ఇచ్చాదీని వియ, తస్మా తాని చ రాజస్స ఇచ్చాదీని చ అనుకరణలిఙ్గభావేన ఏత్థ సఙ్గయ్హన్తి, న ఏకన్తలిఙ్గభావేనాతి. ఏవఞ్చ కత్వా ‘ధాతు- పచ్చయ, విభత్తివజ్జితమత్థవం లిఙ్గ’న్తి అవోచుం. తత్థ అత్థవన్తి అత్థపదత్థకం వుచ్చతి, రాజస్సఇచ్చాదికం సద్దపదత్థకం వివజ్జేతి, ఏతేన అత్థపదత్థకే సతి తద్ధిత, సమాస, కితకపదానమ్పి ఏకన్తలిఙ్గభావం సాధేన్తి. న హి తేసం లిఙ్గనామబ్యపదేసకిచ్చం అత్థి, యాని చ నామస్స విసేసనాని భవితుం అరహన్తి, తాని ఉపసగ్గ, నిపాతపదాని త్వాన్తాదిపదాని చ ఇధ విసేసననామభావేన సఙ్గయ్హన్తీతి.
౬౧. ద్వే ద్వేకానేకేసు నామస్మా సి యో అంయో నా హి స నం స్మాహి సనంస్మింసు [క. ౫౫; రూ. ౬౩; నీ. ౨౦౦].
ఏకస్మిం అత్థే చ అనేకేసు అత్థేసు చ పవత్తా నామస్మా ద్వే ద్వే సి, యో…పే… స్మిం, సువిభత్తియో హోన్తి.
విభజన్తీతి విభత్తియో, ఏకమేకం పకతినామపదం నానారూపవిభాగవసేన కత్తు, కమ్మాదినానాఅత్థవిభాగవసేన ఏకత్త, బహుత్తసఙ్ఖ్యావిభాగవసేన చ విభజన్తీతి అత్థో. సి, లో ఇతి పఠమా నామ…పే… స్మిం, సు ఇతి సత్తమీ నామ. ద్వీసు ద్వీసు పుబ్బం పుబ్బం ‘ఏకస్మిం అత్థే పవత్తం వచన’న్తి ఏకవచనం నామ. పరం పరం ‘అనేకేసు అత్థేసు పవత్తం వచన’న్తి అనేకవచనం నామ. బహువచనన్తి చ పుథువచనన్తి చ ఏతస్స నామం. సబ్బమిదం ఇమినా సుత్తేన సిద్ధం.
౬౨. పఠమాత్థమత్తే [క. ౨౮౪; రూ. ౬౫; నీ. ౫౭౭; చం. ౨.౧.౯౩; పా. ౨.౩.౪౬].
కత్తు, కమ్మాదికం బాహిరత్థం అనపేక్ఖిత్వా లిఙ్గత్థమత్తే పవత్తా నామస్మా పఠమావిభత్తి హోతి.
అయం మమ పురిసో, ఇమే మమ పురిసా.
౬౩. ఆమన్తనే [క. ౨౮౫; రూ. ౭౦; నీ. ౫౭౮; చం. ౨.౧.౯౪; పా. ౨.౩.౪౭].
ఆమన్తనం వుచ్చతి ఆలపనం. ఆమన్తనవిసయే లిఙ్గత్థమత్తే పవత్తా నామస్మా పఠమావిభత్తి హోతి.
భో పురిస, భోన్తో పురిసా.
౬౪. కమ్మే దుతియా [క. ౨౯౭; రూ. ౭౬, ౨౮౪; నీ. ౫౮౦; చం. ౨.౧.౪౩; పా. ౧.౪.౪౯-౫౧].
నామస్మా కమ్మత్థే దుతియావిభత్తి హోతి.
పురిసం పస్సతి, పురిసే పస్సన్తి.
౬౫. కత్తుకరణేసు తతియా [క. ౨౮౬, ౨౮౮; రూ. ౮౩; నీ. ౫౯౧, ౫౯౪; చం. ౨.౧.౬౨, ౬౩; పా. ౨.౩.౧౮].
నామస్మా కత్తరి చ కరణే చ తతియావిభత్తి హోతి.
పురిసేన కతం, పురిసేహి కతం, పురిసేన కులం సోభతి, పురిసేహి కులం సోభతి.
౬౬. చతుత్థీ సమ్పదానే [క. ౨౯౩; రూ ౮౫, ౩౦౧; నీ. ౬౦౫; చం. ౨.౧.౭౩; పా. ౨.౩.౧౩].
నామస్మా సమ్పదానత్థే చతుత్థీవిభత్తి హోతి.
పురిసస్స దేతి, పురిసానం దేతి.
౬౭. పఞ్చమ్యావధిస్మిం [క. ౨౯౫; రూ. ౮౯, ౩౦౭; నీ. ౬౦౭ చం. ౨.౧.౮౧; పా. ౨.౩.౨౮; ౧.౪.౨౪ పఞ్చమ్యవధిస్మా (బహూసు)].
అవధి వుచ్చతి అపాదానం. నామస్మా అవధిఅత్థే పఞ్చమీవిభత్తి హోతి.
పురిసస్మా అపేతి, పురిసేహి అపేతి.
౬౮. ఛట్ఠీ సమ్బన్ధే [క. ౩౦; రూ. ౯౨, ౩౧౫; నీ. ౬౦౯; చం. ౨.౧.౯౫; పా. ౨.౩.౫౦].
నామస్మా సమ్బన్ధత్థే ఛట్ఠీవిభత్తి హోతి.
పురిసస్స ధనం, పురిసానం ధనం.
౬౯. సత్తమ్యాధారే [క. ౩౧౨; రూ. ౯౪, ౩౧౯; నీ. ౬౩౦; చం. ౨.౧.౮౮; పా. ౨.౩.౩౬; ౧.౩.౪౫].
నామస్మా ఆధారత్థే సత్తమీవిభత్తి హోతి.
పురిసస్మిం తిట్ఠతి, పురిసేసు తిట్ఠతి.
విభత్తిరాసి నిట్ఠితో.
ఇత్థిపచ్చయరాసి
౭౦. ఇత్థియమత్వా [క. ౨౩౭; రూ. ౧౭౬; నీ. ౪౬౬; చం. ౨.౩.౧౫; పా. ౪.౧.౪].
ఇత్థియం+అతో+ఆతి ఛేదో. అకారన్తనామమ్హా ఇత్థియం ఆపచ్చయో హోతి.
అభాసితపుమేహి కేహిచి సఞ్ఞాసద్దేహి నిచ్చం –
కఞ్ఞా, పఞ్ఞా, సఞ్ఞా, నావా, సాలా, తణ్హా, ఇచ్ఛా, భిక్ఖా, సిక్ఖా, గీవా, జివ్హా, వీసా, తింసా, చత్తాలీసా, పఞ్ఞాసా ఇచ్చాది.
భాసితపుమేహిపి సబ్బనామేహి తబ్బా, నీయ, తపచ్చయన్తేహి చ నిచ్చం –
సబ్బా, కతరా, కతమా, అనుభవితబ్బా, అనుభవనీయా, గతా, జాతా, భూతా, హూతా ఇచ్చాది.
అఞ్ఞేహి పన అనిచ్చం –
కల్యాణా, కల్యాణీ, సున్దరా, సున్దరీ, సోభణా, సోభణీ, కుమ్భకారా, కుమ్భకారీ, కుమ్భకారినీ, అత్థకామా, అత్థకామీ, అత్థకామినీ, పరిబ్బాజికా, పరిబ్బాజికినీ, ఏకాకా, ఏకాకినీ, దీపనా, దీపనీ ఇచ్చాది.
సుత్తవిభత్తేన సమాసే మాతు, ధీతు ఇచ్చాదీహి ఆపచ్చయో హోతి. నన్దమాతా, ఉత్తరమాతా, దేవధీతా, రాజధీతా, అస్సమణీ హోతి అసక్యధీతరా ఇచ్చాది.
ఏత్థ చ ‘ఇత్థియ’న్తి కత్థచి సద్దమత్తస్స వా, కత్థచి అత్థమత్తస్స వా ఇత్థిభావే జోతేతబ్బేతి అత్థో. ఏవఞ్చ సతి ఇత్థిపచ్చయాపి స్యాదయో వియ జోతకమత్తా ఏవ హోన్తి, న వాచకాతి సిద్ధం హోతి.
౭౧. నదాదీహి ఙీ [క. ౨౩౮; రూ. ౧౮౭; నీ. ౪౬౭; నదాదితో వీ (బహూసు)].
నదాదీహి ఇత్థియం ఙీ హోతి. ఙానుబన్ధో ‘న్తన్తూనం ఙీమ్హి తో వా’తి ఏత్థ విసేసనత్థో.
నదీ, మహీ, ఇత్థీ, కుమారీ, తరుణీ, వాసేట్ఠీ, గోతమీ, కచ్చానీ, కచ్చాయనీ, మాణవీ, సామణేరీ, నావికీ, పఞ్చమీ, ఛట్ఠీ, చతుద్దసీ, పఞ్చదసీ, సహస్సీ, దససహస్సీ, సతసహస్సీ, కుమ్భకారీ, మాలకారీ, చక్ఖుకరణీ, ఞాణకరణీ, ధమ్మదీపనీ ఇచ్చాది.
౭౨. న్తన్తూనం ఙీమ్హి తో వా [క. ౨౩౯, ౨౪౧; రూ. ౧౯౦, ౧౯౧; నీ. ౪౬౮, ౪౭౧].
న్త, న్తూనం తో హోతి వా ఙీమ్హి పరే.
గచ్ఛతీ, గచ్ఛన్తీ, సతీ, సన్తీ, భవిస్సతీ, భవిస్సన్తీ, గుణవతీ, గుణవన్తీ, సతిమతీ, సతిమన్తీ, సబ్బావతీ, సబ్బావన్తీ, యావతీ, యావన్తీ, తావతీ, తావన్తీ, భుత్తవతీ, భుత్తవన్తీ.
౭౩. గోతో వా [క. ౨౩౮; రూ. ౧౮౭; నీ. ౪౬౭].
గోసద్దమ్హా ఇత్థియం వీ హోతి వా.
గావీ.
వాతి కిం? గోకాణా పరియన్తచారినీతి పాళి. తత్థ కాణాతి అన్ధా.
౭౪. యక్ఖాదీహినీ చ [క. ౨౩౮, ౨౪౦; రూ. ౨౮౭, ౧౯౩; నీ. ౪౬౭, ౪౬౯; యక్ఖాదిత్వినీ చ (బహూసు)].
యక్ఖాదీహి అకారన్తేహి ఇత్థియం వీ చ హోతి ఇనీ చ.
యక్ఖీ, యక్ఖినీ, నాగీ, నాగినీ, మహింసీ, మహింసినీ, మిగీ, మిగినీ, సీహీ, సీహినీ, దీపీ, దీపినీ, బ్యగ్ఘీ, బ్యగ్ఘినీ, కాకీ, కాకినీ, కపోతీ, కపోతినీ, మానుసీ, మానుసినీ ఇచ్చాది.
౭౫. ఆరామికాదీహి [క. ౨౪౦; రూ. ౧౯౩; నీ. ౪౬౯].
ఆరామికాదీహి అకారన్తేహి ఇత్థియం ఇనీ హోతి.
ఆరామికినీ, అన్తరాయికినీ, నావికినీ, ఓలుమ్బికినీ, పంసుకూలికినీ, పరిబ్బాజికినీ, రాజినీ, ఏకాకినీ ఇచ్చాది.
సఞ్ఞాయం –
మానుసినీ మానుసా వా, అఞ్ఞత్ర మానుసీ సమ్పత్తి.
౭౬. ఘరణ్యాదయో [క. ౨౪౦; రూ. ౧౯౩; నీ. ౪౬౯].
ఘరణీఇచ్చాదయో ఇత్థియం నీపచ్చయన్తా సిజ్ఝన్తి.
ఘరణీ, వేత్రణీ, పోక్ఖరణీ-ఏసు నస్స ణత్తం. ఆచరినీయలోపో, ఆచరియా వా.
౭౭. మాతులాదిత్వానీ భరియాయం [క. ౯౮; రూ. ౧౮౯; నీ. ౨౬౧].
మాతులాదీహి అకారన్తేహి భరియాయం ఆనీ హోతి.
మాతుభాతా మాతులో, తస్స భరియా మాతులానీ, ఏవం వరుణానీ, గహపతానీ, ఆచరియానీ, ఖత్తియానీ.
‘బహులా’ధికారా ఖత్తియీ ఖత్తియా చ.
౭౮. యువణ్ణేహి నీ.
ఇవణ్ణన్తేహి ఉవణ్ణన్తేహి చ ఇత్థియం నీ హోతి.
ఛత్తపాణినీ, దణ్డపాణినీ, దణ్డినీ, ఛత్తినీ, హత్థినీ, మాలినీ, మాయావినీ, మేధావినీ, పియపసంసినీ, బ్రహ్మచారినీ, భయదస్సావినీ, అత్థకామినీ, హితచారినీ, భిక్ఖునీ, ఖత్తియబన్ధునీ, పటునీ, పరచిత్తవిదునీ, మత్తఞ్ఞునీ, అత్థఞ్ఞునీ, ధమ్మఞ్ఞునీ ఇచ్చాది.
౭౯. తిమ్హాఞ్ఞత్థే [క్తిమ్హాఞ్ఞత్థే (బహూసు), మోగ్గల్లానే ౩౧ సుత్తఙ్కే].
అఞ్ఞపదత్థసమాసే తిపచ్చయన్తమ్హా ఇత్థియం నీ హోతి.
అహింసారతినీ, ధమ్మరతినీ, వచ్ఛగిద్ధినీ, పుత్తగిద్ధినీ, ముట్ఠస్సతినీ, మిచ్ఛాదిట్ఠినీ, సమ్మాదిట్ఠినీ, అత్తగుత్తినీ ఇచ్చాది.
అఞ్ఞత్థేతి కిం? ధమ్మే రతి ధమ్మరతి.
౮౦. యువాతి.
యువతో ఇత్థియన్తి హోతి.
యువతి.
ఏత్థ చ ‘తి’ ఇతి సుత్తవిభత్తేన వీస, తింసతోపితి హోతి వా. వీసతి, వీసం, తింసతి, తింసం.
౮౧. ఉపమా సంహిత సహిత సఞ్ఞత సహ సఫ వామలక్ఖణాదితూరుత్వూ [చం. ౨.౩.౭౯; పా. ౪.౧.౬౯, ౭౦ తూరుతూ (బహూసు)].
లక్ఖణాదితో+ఊరుతో+ఊతి ఛేదో.
అఞ్ఞపదత్థసమాసే ఉపమాదిపుబ్బా ఊరుసద్దమ్హా ఇత్థియం ఊ హోతి.
నాగస్స నాసా వియ ఊరూ యస్సాతి నాగనాసూరూ, సంహితా సమ్బన్ధా ఊరూ యస్సాతి సంహితోరూ, సహితా ఏకబద్ధా ఊరూ యస్సాతి సహితోరూ, సఞ్ఞతా అలోలా ఊరూ యస్సాతి సఞ్ఞతోరూ, ఊరుయా [ఊరునా?] సహ వత్తతీతి సహోరూ, సఫో వుచ్చతి ఖురో, సంసిలిట్ఠతాయ సఫభూతా ఊరూ యస్సాతి సఫోరూ, వామా సున్దరా ఊరూ యస్సాతి వామోరూ, లక్ఖణసమ్పన్నా ఊరూ యస్సాతి లక్ఖణోరూ.
సుత్తవిభత్తేన బ్రహ్మబన్ధూతి సిజ్ఝతి.
‘‘సచే మం నాగనాసూరూ, ఓలోకేయ్య పభావతీ’’తి [జా. ౨.౨౦.౧౪] చ ‘‘ఏకా తువం తిట్ఠసి సహితూరూ’’తి [జా. ౧.౧౬.౨౯౭] చ ‘‘సఞ్ఞతూరూ మహామాయా, కుమారి చారుదస్సనా’’తి [జా. ౨.౧౭.౧౦౯] చ ‘‘వామోరూ సజ మం భద్దే’’తి [దీ. ని. ౨.౩౪౮] చ ‘‘కారణం నప్పజానామి, సమ్మత్తో లక్ఖణూరుయా’’తి [దీ. ని. ౨.౩౪౮] చ ‘‘గారయ్హస్సం బ్రహ్మబన్ధుయా’’తి [జా. ౨.౨౨.౨౧౦౯] చ పాళిపదాని దిస్సన్తి.
తత్థ ‘సజా’తి ఆలిఙ్గాహి, ‘గారయ్హస్స’న్తి అహం గారయ్హో భవేయ్యం.
ఏత్థ చ తాపచ్చయన్తా సభావఇత్థిలిఙ్గా ఏవ – లహుతా, ముదుతా, గామతా, జనతా, దేవతా ఇచ్చాది.
తథా తిపచ్చయన్తా – గతి, మతి, రత్తి, సతి, తుట్ఠి, దిట్ఠి, ఇద్ధి, సిద్ధి ఇచ్చాది, తథా యాగు, ధాతు, ధేను, కణ్డు, కచ్ఛు, మాతు, ధీతు, దుహితు ఇచ్చాది, జమ్బూ, వధూ, చమూ, సుతనూ, సరబూ ఇచ్చాది చ. సక్కతగన్థేసు పన సుతనూ, సరబూ ఇచ్చాదీసుపి ఊపచ్చయం విదహన్తి.
తత్థ ఇత్థిలిఙ్గభూతా సబ్బే ‘ఇవణ్ణువణ్ణా పిత్థియ’న్తి సుత్తేన నిచ్చం పసఞ్ఞా హోన్తి. ‘ఆకారో చ ఘా’తి సుత్తేన నిచ్చం ఘసఞ్ఞో.
ఇత్థిపచ్చయరాసి నిట్ఠితో.
ఆకారన్తిత్థిలిఙ్గరాసి
ఇత్థిలిఙ్గం ఛబ్బిధం ఆకారన్తం, ఇకారన్తం, ఈకారన్తం, ఉకారన్తం, ఊకారన్తం, ఓకారన్తం. తత్థ కఞ్ఞాసద్దమ్హా అత్థమత్తే పఠమా.
౮౨. గసీనం [క. ౨౨౦; రూ. ౭౪; నీ. ౪౪౭].
కేనచి సుత్తేన అలద్ధవిధీనం గసీనం లోపో హోతీతి సిలోపో.
కఞ్ఞా తిట్ఠతి.
౮౩. జన్తుహేత్వీఘపేహి వా [క. ౧౧౮; రూ. ౧౪౬; నీ. ౨౯౩].
జన్తు, హేతూహి చ పున్నపుంసకేసు ఈకారన్తేహి చ ఘతో చ పసఞ్ఞేహి ఇవణ్ణువణ్ణేహి చ యోనం లోపో హోతి వా.
కఞ్ఞా తిట్ఠన్తి, కఞ్ఞాయో తిట్ఠన్తి.
ఆమన్తనత్థే పఠమా, ‘గోస్యాలపనే’తి గసఞ్ఞా.
౮౪. ఘబ్రహ్మాదిత్వే [క. ౧౧౪, ౧౯౩; రూ. ౧౨౨, ౧౭౮; నీ. ౨౮౮; ఘబ్రహ్మాదితే (బహసు)].
ఘతో చ బ్రహ్మాదితో చ గస్స ఏ హోతి వా. ఆదిసద్దేన ఇసి, ముని, రేవతీ, కత్తు, ఖత్తుఇచ్చాదితోపి.
భోతి కఞ్ఞే, భోతి కఞ్ఞా, భోతియో కఞ్ఞాయో, భోతీ కఞ్ఞాయో, ‘‘ఉట్ఠేహి పుత్తిక పబ్బజ్జా దుక్కరా పుత్తిక’’ ఇతి థేరీపాళి [థేరీగా. ౪౬౫], తస్మా గే పరే మహావుత్తినా రస్సోపి యుజ్జతి. కుసజాతకే ‘‘న మే అకాసి వచనం, అత్థకామాయ పుత్తికే’’తిపి [జా. ౨.౨౦.౪౭] అత్థి.
కమ్మత్థే దుతియా, ‘సరో లోపో సరే’తి పుబ్బసరలోపో.
కఞ్ఞం పస్సతి, కఞ్ఞా పస్సతి, కఞ్ఞాయో పస్సతి.
కత్తరి తతియా.
౮౫. ఘపతేకస్మిం నాదీనం యయా [క. ౧౧౧, ౧౧౨; రూ. ౧౭౯, ౧౮౩ నీ. ౨౮౩, ౨౮౪].
ఘతో చ పసఞ్ఞేహి ఇవణ్ణువణ్ణేహి చ ఏకత్తే పవత్తానం నాదీనం పఞ్చన్నం ఏకవచనానం కమేన య, యా హోన్తి.
కఞ్ఞాయ కతం, కఞ్ఞాహి కతం. ఏత్థ చ ఘతోపి యాఆదేసో దిస్సతి. ‘‘తే చ తత్థ నిసీదిత్వా, తస్స రుక్ఖస్స ఛాయయా’’ [జా. ౧.౧౪.౧౮౨] తి చ ‘‘సమన్తా పరివారింసు, తస్స రుక్ఖస్స ఛాయయా’’ [జా. ౧.౧౪.౧౮౯] తి చ పాళి, తథా ‘‘సక్ఖరోపమయా వదే’’ [సచ్చసఙ్ఖేప ౧౭౬ గాథా], ‘‘బాలదారకలీలయా’’తి [విభావినీ ౧౫౪] చ దిస్సన్తి. మహావుత్తినా ఘస్స రస్సో.
౮౬. స్మాహిస్మింనం మ్హాభిమ్హి వా [క. ౯౯; రూ. ౮౧].
తేసం కమేన మ్హా, భి, మ్హి హోన్తి వా. ఏతే ఆదేసా గాథాసు బహులం దిస్సన్తి.
కఞ్ఞాహి కతం, కఞ్ఞాభి కతం.
సమ్పదానే చతుత్థీ, కఞ్ఞాయ దేతి, కఞ్ఞానం దేతి, కఞ్ఞాయ ఆభతం వత్థం, కఞ్ఞానం ఆభతం వత్థం.
అపాదానే పఞ్చమీ, కఞ్ఞాయ అపేతి, కఞ్ఞమ్హా అపేతిరస్సత్తం, కఞ్ఞాహి కఞ్ఞాభి అపేతి.
సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ, కఞ్ఞాయ సన్తకం, కఞ్ఞానం సన్తకం.
ఓకాసే సత్తమీ, కఞ్ఞాయ తిట్ఠతి.
౮౭. యం [క. ౧౧౬; రూ. ౧౮౦; నీ. ౪౪౩].
ఘతో చ పసఞ్ఞేహి ఇవణ్ణువణ్ణేహి చ స్మింనో యం హోతి వా.
కఞ్ఞాయం తిట్ఠతి, కఞ్ఞాయ తిట్ఠతి, కఞ్ఞాసు తిట్ఠతి.
సద్ధా మేధా పఞ్ఞా విజ్జా, చిన్తా మన్తా వీణా తణ్హా.
ఇచ్ఛా ముచ్ఛా ఏజా మాయా, మేత్తా మత్తా సిక్ఖా భిక్ఖా.
జఙ్ఘా గీవా జివ్హా వాచా, ఛాయా ఆసా గఙ్గానావా.
గాథా సేనా లేఖా సాఖా, మాలా వేలా పూజా ఖిడ్డా.
పిపాసా వేదనా సఞ్ఞా, చేతనా తసిణాపజా.
దేవతా వట్టకా గోధా, బలాకా పరిసా సభా.
ఊకా సేఫాలికా లఙ్కా, సలాకా వాలికా సిఖా.
విసాఖా విసిఖా సాఖా, గచ్ఛా వఞ్ఝా జటా ఘటా.
జేట్ఠా సోణ్డా వితణ్డా చ, వరుణా వనితా లతా.
కథా నిద్దా సుధా రాధా, వాసనా సీసపా పపా.
పభా సీమా ఖమా జాయా, ఖత్తియా సక్ఖరా సురా.
దోలా తులా సిలా లీలా, లాలే’లా మేఖలా కలా.
వళవా’ లమ్బుసా మూసా, మఞ్జూసా సులసా దిసా.
నాసా జుణ్హా గుహా ఈహా, లసికా వసుధాదయో.
౮౮. నమ్బాదీహి [నమ్బాదీహి (బహూసు)].
గసఞ్ఞేహి అమ్బ, అన్న, అమ్మఇచ్చేతేహి గస్స ఏ న హోతి.
౮౯. రస్సో వా.
అమ్బాదీనం రస్సో హోతి వా గే పరే.
భోతి అమ్బ, భోతి అమ్బా, భోతి అన్న, భోతి అన్నా, భోతి అమ్మ, భోతి అమ్మా, సేసం కఞ్ఞాసమం.
ఏత్థ విసేసవిధానముచ్చతే.
౯౦. తి సభాపరిసాయ.
సభాపరిసాహి స్మింనోతి హోతి. ‘ఘో స్సంస్సాస్సాయ తీసూ’తి సుత్తేన తిమ్హి రస్సో.
సభతి, సభాయ, సభాయం, సభాసు, పరిసతి, పరిసాయ, పరిసాయం, పరిసాసు, తమద్దస మహాబ్రహ్మా, నిసిన్నం సమ్హి పరిసతి, ఇతి భగవా తస్మిం పరిసతి సువణ్ణవణ్ణం కాయం వివరి [మ. ని. ౧.౩౫౯].
నన్దమాతా, రాజధీతాఇచ్చాదీసు ‘ఘబ్రహ్మాదిత్వే’తి ఘస్స ఏత్తం.
అచ్ఛరియం నన్దమాతే, అబ్భుతం నన్దమాతే [అ. ని. ౭.౫౩], భోతి దేవధీతే, భోతి సక్యధీతరే-మహావుత్తినా సమాసే స్యాదీసు ఆరత్తం రస్సత్తఞ్చ. ల్తుపచ్చయన్తా పన యేభుయ్యేన తీసు లిఙ్గేసు సమానరూపా హోన్తి, ‘‘అత్థధమ్మం పరిపుచ్ఛితా చ ఉగ్గహేతా చ ధమ్మానం సోతా చ పయిరూపాసితా చా’’తి థేరీపాళి. తథా క్వచి గచ్ఛన్తాదిసద్దాపి. తమోఖన్ధం పదాలయం, ఏవం దుబ్భాసితం భణం ఇచ్చాది-తత్థ పదాలయన్తి పదాలయన్తీ, భణన్తి భణన్తీతి అత్థో.