౫౦. దారు

సమాసత్థో (ఏత్థ) దారు, నాస్స ముఖ్యాహి అఙ్గులీహి సమ్బన్ధో యుజ్జతి, నను ద్వే అఙ్గులీ పమాణమస్స దారునోచ్చాదిం ముఖ్యో అఙ్గులిసద్దోగహితోతి సమ్బన్ధో సమ్భవతి కిమేవం వుచ్చతేచ్చాసఙ్కియాహ-‘యదిపి’చ్చాది, పమాణవచనేనాతి మత్తాదిపచ్చయత్థభూతపమాణవాచకేన, అఙ్గులి సద్దస్స దారునో పమాణవాచకత్తా వుత్తం- ‘దారునో సమ్బన్ధో అత్థీ’తి. విసేసనసమాసతో పరం తదత్థవిసయే తస్మింపమాణత్థవిసయే ‘‘మానేమత్తో’’తిఆదినా (౪-౪౬) మత్తాదిప్పచ్చయేనభవితబ్బన్తిఅత్థో, లోపేనభవితబ్బన్తి సమ్బన్ధో, ‘‘అసఙ్ఖ్యేహి చాఙ్గుల్యా నఞ్ఞాసఙ్ఖ్యత్థేసు’’ఇచ్చత్ర (౩-౪౪) యదాఖ్యాతం, తదిహాప్యతిదిసమాహ-‘పుబ్బే వియసిద్ధ’న్తి, అనకారన్తానన్తి భూమిఆదీనం, తబ్బిధానే తస్స అప్పచ్చయస్స విధానే పయోజనంసిస్సోకారోతిసమ్బన్ధో. ఇమినా కచ్చాయనానం పకరణే పయోజనం దస్సితం. అథచ పనేత్థ ‘‘క్వచి సమాసన్తగతానమకారన్తో’’తి (క, ౨-౭-౨౨) ఇమినా అకారన్తస్స సమాసన్తే కతే సామత్థియా ‘స్యాచ’ఇతి (క, ౨-౩-౨౯) సిస్సాకారాదేసాభావా నిచ్చమోకారన్తరూపం సమ్పజ్జతీతి పరికప్పియతస్సాయుత్తభావం దస్సేతుం యం వుత్తంవుత్తికారేన, తం దస్సేతుమాహ‘అకారన్తస్సపి’చ్చాది, యం-వుత్తం సిస్సాకారా దేసనివత్తనే అకారకరణే సామత్థియం, తదభావా సిస్సాకారాదేసో న నివారీయతీతి దస్సేతుమాహ-‘నచే’చ్చాది. చరితత్థతాయ నిట్ఠితప్పయోజనతాయ, తేనేవ కచ్చాయనవుత్తికారేనేవ అప్పచ్చయన్త ముదాహటం సక్కతగన్థానుసారేన, అబ్యఞ్జనన్తత్తాతి ఇమినా తిణ్ణమేసం సద్దానం సక్కతే బ్యఞ్జనన్తత్తమేవ బోధేతి, నిరత్థకన్తి పుబ్బేవ అకారన్తత్తా నిరత్థకం, ఆకారవిధానేనేవాతి (క, ౨-౭-౨౫) ‘‘ధనుమ్హాచ’’ ఇత్యాకారవిధానేనేవ.