౧౨. నఞ

ఏత్థేవాతి ‘‘ట నఞ్స్స’’ఇతి (౩-౭౪) సుత్తేఏవ. పామనపుత్తోతిపామా కుట్ఠవిసేసో అస్స అత్థీతి పామసద్దా ‘‘దిస్సన్తఞ్ఞేపి పచ్చయా’’తి (౪-౧౨౦) నప్పచ్చయో, పామనస్స పుత్తో, యది హేత్థ ఞకారో విసేసనత్థో న కరీయేథ, తదా ‘‘ట నస్సా’’తి సుత్తం కరీయేథ, తథా చ సత్యుత్తరపదే పరతో పామనసద్దే నకారస్సాపి టో

సియాతి భావో, నను చిహ సమాసవిధిమ్హి ఞ కారోచ్చారణా ఞ లోప రహితస్స సమాసో న భవతీతి వత్తుముచితం, న తు ‘‘ట నఞ్స్సా’’తి విసేసనత్థోతి [ఞ్ఞకారో ఏత్థోవ విసేసనత్థో, తి భవితబ్బ] సచ్చం, కిన్త్విహ సమాసవిధిమ్హి ఞ కారస్స బ్యవచ్ఛజ్జం న దిస్సతే.

పరియుదాసవుత్తీతి పరి తులితముగ్గయ్హ నిసేధనీయస్స అసనం ఖేపనం వజ్జనం పరియుదాసో, తేన పరియుదాసేన విసిట్ఠే-త్థే వుత్తి అస్సేతి పరియుదాసవుత్తి, పసజ్జప్పటిసేధవుత్తీతి పటిసేధనీయమేవ పసజ్జ పత్వా తంసదిసమనపేక్ఖియ నిసేధో, తేన వుత్తి అస్సేతి పసజ్జప్పటిసేధ వుత్తి.

యత్థ బ్రాహ్మణా అఞ్ఞోవ భవతీత్యేవం వాక్యేనాత్థన్తరవిధానా విధినో పధానత్తం, అత్థన్తరవిధానసామత్థియేనేవ బ్రాహ్మణస్స పటిసేధో పతీయతే, బ్రాహ్మణస్స [బ్రాహ్మణస్సా (పోత్థకే)] నివత్తనే తదపేక్ఖాయాఞ్ఞస్స విధానయోగతో సకపదేన నఞ్ఖ్యేన విధిభాగీ న వుచ్చతే, కిఞ్చరహి అఞ్ఞసద్దేన… పరియుదాసనిస్సయినోఞ్ఞసద్దస్సేవ వాక్యే పయోగతో’ అఞ్ఞో బ్రాహ్మణా అబ్రాహ్మణో’తి, నఞ్స్సచ స్యాద్యన్తేన సామత్థియం, న త్యాద్యన్తేనేత్యేకవాక్యతా… అఞ్ఞో బ్రాహ్మణా అబ్రాహ్మణోతి తత్థ తత్థ పరియుదాసవుత్తిత్తా.

పసజ్జప్పటిసేధేతు పటిసేధస్స పధానత్తా బ్రాహ్మణో న భవతీతి వాక్యేన బ్రాహ్మణస్స పటిసేధో విధి అత్థగమ్మో వాక్యభేదో, సకపదేన చ నఞ్ఖ్యేన పటిసేధభాగివాచీ సమ్బజ్ఝతే. కో సో బ్రాహ్మణా అఞ్ఞోతి ఆహ- ‘బ్రాహ్మణత్తానజ్ఝాసితో’చ్చాది.

ఇతరస్మిన్తి పసజ్జప్పటిసేపేక్ఖే, కేనచి సంసయనిమిత్తేనాతి ఉపవీతదస్సనాదినా కేనచి సంసయకారణేన, సబ్బమ్పి పదం సకత్థే పయోగమ్పతి ఞాణమపేక్ఖతే, తఞ్చ ఞాణం ద్విధా సమ్మాఞాణం మిచ్ఛా ఞాణఞ్చ. ఉభయమ్పేతబ్రాహ్మణసద్దం పవత్తయతి. తత్థ సమ్మాఞాణ పుబ్బకే అబ్రాహ్మణసద్దప్పయోగే నత్థి నఞ్స్స బ్యాపారో, న హి తత్థ తేన కిఞ్చి కరీయతి. మిచ్ఛాఞాణపుబ్బకే తు విజ్జతే తస్స బ్యాపా రో తత్థ హి తేన మిచ్ఛాఞాణప్పభవతా పరస్సాఖ్యాయతే, మిచ్ఛాఞాణం చేన్ద్రియహేతుకం, వినా సదిసత్తం న భవతీతి పటిసేధే సతి ఉత్తరపదత్థసదిసో సమాసత్థో జాయతేచ్చాహ- ‘తత్థ సదిసత్తం వినే’చ్చాది. రజ్జుయం హి సప్పబుద్ధి సదిసత్తా.

పయోగసామత్థియాచేతి అబ్రాహ్మణమానయేచ్చాదిపయోగసామత్థియా చ. ఏవమ్మఞ్ఞతే- ‘‘యద్యత్ర బ్రాహ్మణమత్తస్సానయనం సియా పుబ్బపదస్సుచ్చారణమనత్థకం సియా, అథ న కస్సచి ఆనయనం ఏవమ్పి సబ్బస్సేవా బ్రాహ్మణసద్దస్సానత్థకత్తం, తస్మా పయోగసామత్థియాపి సదిసప్పటిపత్తీ’’తి.

తగ్గతాతి సదిసత్థగతా. యథావుత్తస్సేవా-త్థస్సుపబ్రూహనాయ విఞ్ఞూవచనముపఞ్ఞస్సతి ‘అతోయేవ వుచ్చతే’చ్చాది. అయఞ్చేత్థ అత్థో ‘‘నఞ్వచనేన ఇవసద్దేన చ యం యుత్తం తదఞ్ఞస్మిం తప్పదత్థసదిసే-త్థే పటిపత్తిం జనేతి, తథాహ్యత్థసమ్పచ్చయో లోకే దిస్సతి ‘అబ్రాహ్మణమానయా’తి బ్రాహ్మణసదిసో ఖత్తియాది ఆనీయతీతి, అధికరీయతి నియుజ్జతే సద్దో-స్మిన్త్యధికరణం. యథావుత్తేన చ బ్యాఖ్యానేన కిమిట్ఠం సిద్ధన్త్యాహ- ‘తదేవ’మిచ్చాది. కేచి పన ఉత్తరపదత్థప్పధానత్తమిహ వణ్ణేన్తి.

సమత్థవాదీనన్తి ‘‘సమత్థో పదవిధి’’ (పా ౨-౧-౧) త్వేవం వాదీనం. సమత్థ వాదీనం సమాసో విధేయ్యోతి సమ్బన్ధో, విధేయ్యోతి వచనన్తరేన విధేయ్యో, తథాహి అపునగేయ్యాతి గాయనేన నఞ్స్స సమ్బన్ధో, న తు పునసద్దత్థేన. అనోకాసం కారేత్వాతి కరణేన సమ్బన్ధో న ఓకాసేన. అమూలామూలం గన్త్వాతి గమనేన, న మూలేనాతి అసామత్థియం. గమకత్తవాదినోతి అసామత్థియేపి యత్ర గమకత్తం తత్థ సమాసో హోతేవ, తతో గమకత్తఞ్చ సమాసస్స నిబన్ధనన్తి యో వదతి తస్సేత్యత్థో. ఏత్థాపీతి అపునగేయ్యాత్యాదోపి, నన్వయమప్యాచరియో గమకత్తవాదీ, తథాసతి గమకత్తాఇచ్చనభిధాయ బహులాధికారాతి కస్మావుత్తన్తి ఆహ-‘సో చే’చ్చాది.

కేహిచీతి వుత్తిగ్గన్థేన బ్యవచ్ఛిన్నమత్థం దస్సేన్తో ఆహ- ‘కేహిచియేవ న సబ్బేహీ’తి, అపునగేయ్యాతి ‘‘ట నఞ్స్సా’’తి (౩-౭౪) నస్సటో, అతిప్పసఙ్గాభావతోతి సుత్తన్తరేన సమాసే అవిహితేపి అనభిమతత్థానమ్పతీతియా అభావతో.