౩౭. పఠమా

పఠమాత్థమత్తేతి ఏత్తకే వుత్తేపి వాక్యత్థో పదత్థో వా న విఞ్ఞాయతే నామగ్గహణానువత్తితోతి దస్సేతుమాహ-‘ద్వేద్వేకానేకాది సుత్తతో’తిఆది, నామేనాత్థో పటిపాదియమానో నామసఙ్ఖాతే-త్తని అభిధేయ్యత్తేనాజ్ఝారోప్య పటిపాదయత్యనపేక్ఖిత విభత్తివిసేసన్తి ఆహ-‘అభిధీయతి’చ్చాది, పకతిరూపేనాతి నామేన, తస్స అభిధేయ్యస్స, మత్తసద్దస్సాతిఆదినా సామఞ్ఞన్తీదం మత్తసద్దస్సత్థవచనన్తి దస్సేతి, ఇదం వుత్తం హోతీతి నామస్సాభిధేయ్యమత్తేతి ఇమినా ఇదం వక్ఖమానం వుత్తం హోతి. ‘‘పాటిపదికత్థలిఙ్గపరిమాణవచనమత్తే పఠమా’’తి (౨-౩-౪౬) లిఙ్గాదీసు భేదేన పఠమావిధానమ్పటిపన్నా, తదాహ-‘లిఙ్గపరిమాణే’చ్చాది, లిఙ్గం ఇత్థిపున్నపుంసకాని, పరిమాణం పరిచ్ఛేదో, సఙ్ఖ్యా ఏకత్తబహుత్తాని, తబ్బన్తోపి సద్దత్థోఏవాతి లిఙ్గాదివన్తోపి సరూపా బ్యతిరిత్తో సద్దత్థో ఏవ, ఉచ్చత్తనీచత్తసామఞ్ఞమ్పురోధాయ పవత్తియా ఉచ్చనీచసద్దేహి పఠమా హోతేవ, తంయుత్తస్సాపి సద్దత్థభావతో ‘ఉచ్చం ఘరాని’త్యాదీనిపి ఉచ్చత్తం గుణం నిమిత్తం కత్వా సోయమిత్యభేదసమ్బన్ధ ఘరేసు వత్తన్తీతి. పలమ్బతే అజ్ఝాగచ్ఛతిత్యాదో ‘‘అసఙ్ఖ్యేహి సబ్బాసం’’తి (౨-౧౧౯) లోపవిధానసామత్థియా పాదీహ్యనత్థకేహిపి పఠమా సిద్ధాయేవ.