౧౮. లక్ఖణే

లక్ఖీయత్యనేనాతి లక్ఖణం సఙ్కేతో, కిన్తం కమణ్డలుప్పభుతి, అత్థే కారియస్సాసమ్భవా తంవాచీహి విభత్తీతి మఞ్ఞమానేన యంవివరణం కతం ‘లక్ఖణే వత్తమానతో’తి, తముల్లఙ్గియాత్థం వదతి ‘యో అత్థో’ఇచ్చాది, వత్తమానతోతి విఞ్ఞాయతి… నామస్మా పచ్చయవిధానప్ప సఙ్గతో, ఉపాత్తోతి గహితో. కఞ్చిప్పణరమాపన్నస్స లక్ఖణే తతియా యథా సియా ‘రుక్ఖమ్పతి విజ్జోతన’మిచ్చత్ర లక్ఖణమత్తే మా భవీతి పాణినీయేహి ‘‘ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే’’తి (౨-౩-౨౧) ఇత్థమ్భూతగ్గహణం కతం, తమ్మనసి నిధాయ చోదయమాహ–‘నన్వి’చ్చాది, ఇత్థమ్భూతస్స లక్ఖణన్తి ఛట్ఠీసమాసో, ఆపన్నస్సాతి భూతస్స, సామఞ్ఞస్స భేదకో విసేసో పకారో వుచ్చతే, తథాహి ‘తిదణ్డకేన పరిబ్బాజకమద్దక్ఖీ’తి మనుస్సత్తసామఞ్ఞస్స పరిబ్బాజకత్తమ్పకారో, తమ్పరిబ్బాజకో పత్తో, తస్స తిదణ్డకం లక్ఖణం. ఉపలక్ఖణత్తేతి ఇమినా ఇత్థమ్భూతస్స లక్ఖణత్తాభావమాహ, ఉపలక్ఖణన్తి సఙ్కేతో. నయిదమత్థిచ్చాది పరిహారో, రుక్ఖమ్పతి విజ్జోతనన్తి ఏత్థ కస్సచి ఇత్థమ్భూతస్సాభావా ఇత్థమ్భూతగ్గహణే పయోజనం న దిస్సతి తన్నివత్తనతో, రుక్ఖమ్పతి విజ్జోతతేతి ఏత్థతు ఇత్థమ్భూతస్స విజ్జుసఙ్ఖాతస్స అత్థస్స సబ్భావా తతియాప్పత్తియం తంనివత్తియా యథావుత్తం ఞాయమన్తరేన నాఞ్ఞం కిఞ్చి పటిసరణమత్థీతి సఞ్ఞాపయమాహ-‘అవస్స’మిచ్చాది, అఞ్ఞథాతి ఏవమనబ్భుపగమ్మ ‘ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే’తి వచనే కరీయమానే సతి, ఇత్థమ్భూతవాదినో ఉత్తరమాసఙ్కియాహ-‘నచా’తిఆది, వత్తున్తి వచనసేసో, చో-వధారణే, నేవ సక్కాతి వుత్తం హోతి, దుతియావిధానసామత్థియాతి ‘‘పతిపరీహి భాగే చా’’తి (౨-౯) కస్మా న సక్కాతి ఆహ-‘అత్థి’చ్చాది, అసతి హి పయోజనే సామత్థియన్తి భావో. అథ కమణ్డలు పాణిమ్హి అస్సాతి ఆదో తతియా కస్మా న సియా త్యాహ-‘కమణ్డలు’ఇచ్చాది, కమణ్డలుస్స సేతస్స చ ఉపలక్ఖణ భావేనానుపాదానతోతి సమ్బన్ధో, ఇమినా ఉపాదాతునో సవచసి సతన్తతమాహ, విసిట్ఠావయవాధేయ్యేనాతి పాణి కమణ్డలునా విసిట్ఠోవయవో, తస్సాధేయ్యో కమణ్డలు తేనాతి అత్థో. యేనాఙ్గేన వికతేన అఙ్గినో వికారో లక్ఖీయతే తతో తతియా యథాసియాతి పరేహి ‘‘యేనాఙ్గవికారో’’తి (౨-౩-౨౦) ఆరద్ధం, తదాహ-‘యేనే’చ్చాది, తత్థ యసద్దేన వికతావయవో హేతుత్తేన నిద్దిట్ఠో అఙ్గసద్దో చ సముదాయవచనో ఉపాత్తో తేనాహ-‘యేనేచ్చాది, ననుచ కాణాదీనం నియతగుణీనమభిధాయిత్తా అక్ఖిసద్దస్స పయోగో న యుత్తో బ్యావత్తియాభావాతి, నేస దోసో, లోకియో-యం సద్దస్స వోహారో, లోకస్స చ సద్దప్పయోగే గురులఘుమ్పత్యదయో నత్థి, తథాహి లోకేన ‘సీసపాతి’పి వుచ్చతే, రుక్ఖో సీసపాతిపి, యస్స తు తత్థాదరో, సో-క్ఖిసద్దం పయుజ్జతేవ, అథవా సామఞ్ఞుపక్కమే విసేసో పయోగమరహతి, అక్ఖి(నాతి) హి వుత్తే సన్దేహో సియా ‘కిమస్స వత్తుమిచ్ఛిత’న్తి తతో కాణోతి వుచ్చతే, నాక్ఖినా నిరూపయతి సోభనోతి, కిఞ్చరహి కాణోతి, అక్ఖికాణమస్సేత్యాదో కస్మా న సియాతి ఆసఙ్కియ‘కమణ్డలు పాణిమ్హి అస్సా’త్యత్ర యో వుత్తో పరిహారో, త మేత్థోపదిసన్తో ఆహ-‘హేట్ఠా వియ అప్పసఙ్గో’తి.