౧౧౪. లోపో

అకారస్సన్తరఙ్గత్తే కారణమాహ-‘పకతినిస్సితత్తా’తి, పకతియా ఇదం పాకతం ‘‘ణో’’తి (౪-౩౪) ణో, లోపస్స బహిరఙ్గత్తే కారణమాహ-‘పచ్చయనిస్సితత్తా’తి, అన్తరఙ్గేచ్చాదినా ‘‘అన్తరఙ్గబహిరఙ్గేస్వన్తరఙ్గవిధి బలవా’’తి పరిభాసముపలక్ఖేతి, అఙ్గసద్దో-వయవవాచీ, అన్తే సద్దో సత్తమ్యత్థే, అఙ్గే భవమన్తరఙ్గం విభత్థ్యత్థే-సఙ్ఖ్యసమాసో ‘‘ఏఓనమ వణ్ణే’’తి (౧-౩౭) అత్తం రాగమో, అఙ్గతో బహి బహిరఙ్గం ‘‘పయ్యపాబహితిరో పురేపచ్ఛా వా పఞ్చమ్యా’’తి (౩-౫) అసఙ్ఖ్యసమాసో, అత్ర చాన్తరఙ్గం బహిరఙ్గన్తి నాఙ్గేభవమన్తరఙ్గం, అపిత్వన్తరఙ్గనిస్సితం కారియమన్తరఙ్గం, నాప్యఙ్గతో బహిభూతో సముదాయో బహిరఙ్గం, కిన్తు బహిరఙ్గనిస్సితం కారియమ్బహిరఙ్గం యథా మఞ్చనిస్సితేసు సద్దాయన్తేసు ‘మఞ్చా సద్దాయన్తీ’త్యుచ్చతే తం వియేతి అతోయేవా సఙ్ఖ్యసమాసేపి లిఙ్గవిభత్తివచనన్తరయోగో ‘అన్తరఙ్గో అన్తరఙ్గా’తి, సఙ్కేతికో హ్యయమసఙ్ఖ్యసమాసో, న పుబ్బపదత్థప్పధానో, యథా-పచ్చక్ఖస్సాక్ఖనిస్సితత్తావబోధత్థం ‘అక్ఖమక్ఖమ్పతి వత్తతే’తి విచ్ఛాయ-మసఙ్ఖ్యసమాసేపి కతే పచ్చక్ఖ ఞాణస్సాక్ఖనిస్సితత్తఞాపనత్థం సఙ్కేతవసేన కతో-యమసఙ్ఖ్య సమాసో, న పుబ్బపదత్థప్పధానోతి‘పచ్చక్ఖో పచ్చక్ఖా’తి లిఙ్గవిభత్తి వచనన్తరయోగో, తథేవాయ-మన్తరఙ్గనిస్సితో-యం సముదాయనిస్సితోతి ఞాపనత్థం సఙ్కేతవసేన కతో-యమసఙ్ఖ్యసమాసోతి లిఙ్గవిభత్తివచనన్తరయోగో న విరుజ్ఝతే, అథవా అన్తరమఙ్గమస్స కారియస్సాత్థీతి ‘‘సద్ధాదిత్వ’’ (౪-౮౪) తథా బహిరఙ్గన్తి, అన్తరఙ్గఞ్చ బహిరఙ్గఞ్చ అన్తరఙ్గబహిరఙ్గాని, తేస్వన్తరఙ్గో బలవాతి. అన్తరఙ్గ కారియస్స బలవత్తం సాధేతుం ‘సబ్బపఠమం విధేయ్యత్తా’తిఆది వుత్తం, ఇదమ్పన అన్తరఙ్గకారియస్స బలవభావసాధనే కారణం న హోతి, అన్తరఙ్గత్తా బలవభావోయేవ హి సబ్బపఠమం విధేయ్యత్త కారణం, తథా చాహ-‘యో లోపతో అకారస్స పఠమమేవ భవనే కారణమాహ అన్తరఙ్గత్తా అకారస్సా’తి, తస్మా నాయం పాఠో ఘటతే, అన్తరఙ్గబలవభావసాధనస్స పన లోకతో ఇచ్ఛితత్తా అయమేవత్థే పాఠో ఘటతే’’అన్తరఙ్గమేవ కారియమ్బలవం లోకే తథాదిట్ఠత్తా, తథా హి లోకో పాతోవా’’త్యాది, లోకే తథాదిట్ఠత్తాతి అన్తరఙ్గబలవభావస్స లోకే ఏవం వక్ఖమాననయేన దిట్ఠత్తా, అథవా కేనచి విధురప్పచ్చయోపనిపాతేన కారణవే కల్లేన వా కదాచి కత్తుమసక్కుణేయ్యత్తేపి అన్తరఙ్గస్స అవస్సం విధేయ్యత్తం దస్సేతుమాహ సబ్బపఠమం విధేయ్యత్తా’తి, సతిసమ్భవేతి నిమిత్తస్సానుపహతత్తా కారియస్స సమ్భవే సతి.