పణ్డితకణ్డ
౩. నీతి సారో మనుస్సానం, మిత్తో ఆచరియోపి చ;
మాతా పితా చ నీతిమా, సుతవా గన్థకారకో.
౪. అలసస్స కుతో సిప్పం, అసిప్పస్స కుతో ధనం;
అధనస్స కుతో మిత్తం, అమిత్తస్స కుతో సుఖం;
అసుఖస్స కుతో పుఞ్ఞం, అపుఞ్ఞస్స కుతో వరం.
౫. సుచిన్తితచిన్తీ చేవ, సుభాసితభాసీపి చ;
సుకతకమ్మకారీ చ, పణ్డితో సాధుమానుసో.
౬. కవిహేరఞ్ఞకా కత్వా, ఉత్తత్తం సత్థకఞ్చనం;
భూసనం గజ్జపజ్జాదిం, కరోన్తి చ మనోహరం.
౭. బహుం లహుఞ్చ గహణం, సమ్మూపధారణమ్పి చ;
గహిత అసమ్ముస్సనం, ఏతం సువిఞ్ఞులక్ఖణం.
౮. అజరామరంవ పఞ్ఞో, విజ్జమత్థఞ్చ చిన్తయే;
గహితో ఇవ కేసేసు, మచ్చునా ధమ్మమాచరే.
౯. సిప్పసమం ధనం నత్థి, సిప్పం చోరా న గణ్హరే;
ఇధ లోకే సిప్పం మిత్తం, పరలోకే సుఖావహం.
౧౦. భుఞ్జనత్థం కథనత్థం, ముఖం హోతీతి నో వదే;
యం వాతం వా ముఖారుళ్హం, వచనం పణ్డితో నరో.
౧౧. దుమ్మేధేహి పసంసా చ, విఞ్ఞూహి గరహా చ యా;
గరహావ సేయ్యో విఞ్ఞూహి, యఞ్చే బాలప్పసంసనా.
౧౨. అచిన్తియే సాట్ఠకథే, పణ్డితో జినభాసితే;
ఉపదేసం సదా గణ్హే, గరుం సమ్మా ఉపట్ఠహం.
తస్మా సాట్ఠకథే ధీరో, గమ్భీరే జినభాసితే;
ఉపదేసం సదా గణ్హే, గరుం సమ్మా ఉపట్ఠహం.
౧౩. గరూపదేసహీనో హి, అత్థసారం న విన్దతి;
అత్థసారవిహీనో సో, సద్ధమ్మా పరిహాయతి.
౧౪. గరూపదేసలాభీ చ, అత్థసారసమాయుతో;
సద్ధమ్మం పరిపాలేన్తో, సద్ధమ్మస్మా న హాయతి.
౧౫. సబ్బదబ్బేసు విజ్జేవ, దబ్బమాహు అనుత్తరం;
అహారత్తా అనగ్ఘత్తా, అక్ఖయత్తా చ సబ్బదా.
౧౬. అప్పకేనపి మేధావీ, పాభతేన విచక్ఖణో;
సముట్ఠాపేతి అత్తానం, అణుం అగ్గింవ సన్ధమం.
౧౭. పణ్డితే చ గుణా సబ్బే, మూళ్హే దోసా హి కేవలం;
తస్మా మూళ్హసహస్సేసు, పఞ్ఞో ఏకో విసేసియతే.
౧౮. బాలా ఇస్సన్తి దుమ్మేధా, గుణీ నిద్దోసకారినో;
గరుకో పణ్డితో ఏతస-మిస్సం తేహ్యవిద్వా సమో.
౧౯. మనుఞ్ఞమేవ భాసేయ్య, నామనుఞ్ఞం కుదాచనం;
మనుఞ్ఞం భాసమానస్స, గరుం భారం ఉదద్ధరి;
ధనఞ్చ నం అలాభేసి, తేన చత్తమనో అహు.
౨౦. విజ్జా దదాతి వినయం, వినయా యాతి పత్తతం;
పత్తత్తా ధనం పప్పోతి, ధనా ధమ్మం తతో సుఖం.
౨౧. యే వుడ్ఢమపచయన్తి, నరా ధమ్మస్స కోవిదా;
దిట్ఠేవ ధమ్మే పాసంసా, సమ్పరాయే చ సుగ్గతిం.
౨౨. మాతరివ పరదారేసు, పరదబ్బేసు లేద్దుంవ;
అత్తనీవ సబ్బభూతేసు, యో పస్సతి సో పణ్డితో.
౨౩. ఆసీసేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
అనవజ్జేసు కమ్మేసు, పసంసితేసు సాధుభి.
ఆసీసేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
పస్సామి వోహం అత్తానం, యథా ఇచ్ఛిం తథా అహు.
౨౪. వాయమేథేవ పురిసో, న నిబ్బిన్దేయ్య పణ్డితో;
పుఞ్ఞక్రియవత్థూసు, పసంసితేసు విఞ్ఞుభి.
౨౫. లోకే ఉస్సాహవన్తానం, జనానం కిమసాధియం;
సాగరేపి మహాసేతుం, కపియూథేహి బన్ధతి.
౨౬. కిం కులేన విసాలేన, గుణహీనో తు యో నరో;
అకులినోపి సత్థఞ్ఞో, దేవతాహిపి పుజ్జతే.
౨౭. ఉక్కట్ఠే సూరమిచ్ఛన్తి, మన్తీసు అకుతూహలం;
పియఞ్చ అన్నపానమ్హి, అత్థే జాతే చ పణ్డితం.
౨౮. రూపయోబ్బన్నసమ్పన్నా, విసాలకులసమ్భవా;
విజ్జాహీనా న సోభన్తే, నిగ్గన్ధా ఇవ కిం సుకా.
౨౯. వుత్యం విసదఞాణస్స, ఞాతో అత్థో తరస్సన;
సూరప్పభాయ ఆదాసో, ఛాయం దిస్సే న మాకరే.
౩౦. అవేయ్యాకరణో త్వన్ధో, బధిరో కోసవజ్జితో;
సాహిచ్చరహితో పఙ్గు, మూగో తక్కవివజ్జితో.
౩౧. ధీరో చ వివిధానఞ్ఞూ, పరేసం వివరానుగూ;
సబ్బామిత్తే వసీకత్వా, కోసియోవ సుఖీ సియా.
౩౨. మహాతేజోపి తేజోయం, మత్తికం న ముదుం కరే;
ఆపో ఆపేసి ముదుకం, సాధువాచావ కక్ఖళం.
౩౩. కోత్థో పుత్తేన జాతేన, యో న విదూ న ధమ్మికో;
కాణేన చక్ఖునా కిం వా, చక్ఖు పీళేవ కేవలం.
౩౪. ముదునావ రిపుం జేతి, ముదునా జేతి దారుణం;
నో న సిద్ధం ముదు కిఞ్చి, తతో చ ముదునా జయే.
౩౫. సజాతో యేన జాతేన, యాతి వంసో సమున్నతిం;
పరివత్తినిసంసారే, మతో కో వా న జాయతే.
౩౬. దానే తపసి సూరే చ, యస్స న పత్థితో యసో;
విజ్జాయ మత్థలాభే చ, కేవలం అధికోవసో.
౩౭. వరో ఏకో గుణీ పుత్తో, న చ మూళ్హసతాన్యపి;
ఏకో చన్దో తమో హనతి, న చ తారాగణో తథా.
౩౮. పుఞ్ఞతిత్థకతో యేన, తపో క్వాపి సుదుక్కరో;
తస్స పుత్తో భవే వస్సో, సమిద్ధో ధమ్మికో సుద్ధే.
౩౯. లాలయే పఞ్చవస్సాని, దసవస్సాని తాలయే;
పత్తేతు సోళసే వస్సే, పుత్తం మిత్తంవ ఆచరే.
౪౦. లాలనే బహవో దోసా, తాలనే బహవో గుణా;
తస్మా పుత్తఞ్చ సిస్సఞ్చ, తాలయే న తు లాలయే.
౪౧. మాగధా పాకతా చేవ, సక్కతవోహారోపి చ;
ఏతేసు కోవిదో పఞ్ఞో, ధీరో పాళిం విసోధయే.
౪౨. సక్కతం పాకతఞ్చేవ-పభంసో చ పిసాచికీ;
మాగధీ సోరసేనీవ, ఛ భాసా పరికిత్తితా.
౪౩. చన్దనం సీతలం లోకే, చన్దికా సీతలా తతో;
చన్దన చన్దికాతోపి, వాక్యం సాధు సుభాసితం.
౪౪. పత్తకాలోదితం అప్పం, వాక్యం సుభాసితం భవే;
ఖుదితస్స కదన్నమ్పి, భుత్తం సాదురసం సియా.
౪౫. సత్థకాపి బహూవాచా, నాదరా బహుభాణినో;
సోపకారముదాసినా, నను దిట్ఠం నదీజలం.
౪౬. పాసాణఛత్తం గరుకం, తతో దేవానాచిక్ఖనా;
తతో వుడ్ఢానమోవాదో, తతో బుద్ధస్స సాసనం.
౪౭. తూలం సల్లహుకం లోకే, తతో చపలజాతికో;
తతోనోసావకో తతో, యతి ధమ్మపమాదకో.
౪౮. పణ్డితస్స పసంసాయ, దణ్డో బాలేన దీయతే;
పణ్డితో పణ్డితేనేవ, వణ్ణితోవ సువణ్ణితో.
౪౯. సతేసు జాయతే సూరో, సహస్సేసు చ పణ్డితో;
వుత్తా సతసహస్సేసు, దాతా భవతి వా న వా.
౫౦. విద్వత్తఞ్చ రాజత్తఞ్చ, నేవ తుల్యం కదాచిపి;
సదేసే పూజితో రాజా, విద్వా సబ్బత్థ పూజితో.
౫౧. సతం దీఘాయుకం సబ్బ-సత్తానం సుఖకారణం;
అసతం పన సబ్బేసం, దుక్ఖహేతు న సంసయో.
౫౨. పణ్డితే సుజనే సన్తే, సబ్బేపి సుజనా జనా;
జాతేకస్మిం సారగన్ధే, సబ్బే గన్ధమయా దుమా.
౫౩. అత్తావ యది వినీతో, నిజస్సితా మహాజనా;
వినీతం యన్తి సబ్బేపి, కో తం నాసేయ్య పణ్డితో.
౫౪. సరీరస్స గుణానఞ్చ, దూరమచ్చన్తమన్తరం;
సరీరం ఖణవిద్ధంసీ, కప్పన్తట్ఠాయినో గుణా.
౫౫. అమ్బుం పివన్తి నో నజ్జో, రుక్ఖో ఖాదతి నో ఫలం;
మేఘో క్వచిపి నో సస్సం, పరత్థాయ సతం ధనం.
౫౬. సచ్చం పునపి సచ్చన్తి, భుజముక్ఖిప్ప ముచ్చతే;
సకత్థో నత్థి నత్థేవ, పరస్సత్థ మకుబ్బతో.
౫౭. సతం ఫరుసవాచాహి, న యాతి వికతిం మనో;
తిణుక్కాహి న సక్కావ, తాపేతుం సాగరే జలం.
౫౮. సేలో యథా ఏకఘనో, వాతేన న సమీరతి;
ఏవం నిన్దాపసంసాసు, న సమిఞ్జన్తి పణ్డితా.
౫౯. ధమ్మత్థకామమోక్ఖానం, యస్సేకోపి న విజ్జతి;
అజగలథనస్సేవ, తస్స జాతి నిరత్థకా.
౬౦. న కమ్మమపి చిన్తేత్వా, చజే ఉయ్యోగమత్తనో;
అనుయ్యోగేన తేలాని, తిలేహి న సక్కా లద్ధుం.
౬౧. యథా హ్యేకేన చక్కేన, న రథస్స పతి భవే;
ఏవం పురిసకారేన, వినా కమ్మం న సిజ్ఝతి.
౬౨. ఉయ్యామేన హి సిజ్ఝన్తి, కారియాని న మనోరథం;
న హి సుత్తస్స సీహస్స, పవిసన్తి మిగాముఖే.
౬౩. మాతాపితు కతాభ్యాసో, గుణితమేతి బాలకో;
న గబ్భజాతిమత్తేన, పుత్తో భవతి పణ్డితో.
౬౪. మాతా సత్తు పితా వేరీ, యేన బాలో న పాఠితో;
న సోభతే సభామజ్ఝే, హంసమజ్ఝే బకో యథా.
౬౫. కాచో కఞ్చనసంసగ్గో, ధత్తే మరకతిం జుతిం;
తథా సబ్భిసన్నిధానా, మూళ్హో యాతి పవీణతం.
౬౬. తస్మా అక్ఖరకోసల్లం, సమ్మాదేయ్య హితత్థికో;
ఉపట్ఠహం గరుం సమ్మా, ఉట్ఠానాదీహి పఞ్చహి.
౬౭. ఉట్ఠానా ఉపట్ఠానా, చ, సుస్సూసా పారిచరీయా;
సక్కచ్చం సిప్పుగ్గహణా, గరుం ఆరాధయే బుధో.
౬౮. కాబ్యసత్థ వినోదేన, కాలో గచ్ఛతి ధీమతం;
బ్యసనేన చ మూళ్హానం, నిదాయ కలహేన వా.
౬౯. ఛ దోసా పురిసేనేహ, హాతబ్బా భూతిమిచ్ఛతా;
నిద్దాతన్దీ భయం కోధో, ఆలస్యం దీఘసుత్తతా.
నిద్దాసీలీ సభాసీలీ, అనుట్ఠాతా చ యో నరో;
అలసో కోధపఞ్ఞాణో, తం పరాభవతో ముఖం.
౭౦. నిగ్గుణేసుపి సత్తేసు, దయా కుబ్బన్తి సాధవో;
న హి సంహరతే జుతిం, చన్దో చణ్డాలవేస్మే.
౭౧. యత్ర విద్వజ్జనో నత్థి, సీలాఘ్యో తత్ర అప్పధిపి;
నిరత్థపాదమే దేసే, ఏరణ్డోపి దుమాయతే.
౭౨. ఠానభట్ఠా న సోభన్తే, దన్తా కేసా నఖా నరా;
ఇతివిఞ్ఞాయ మతిమా, సట్ఠానం న పరిచ్చజే.
౭౩. పరోపదేసే పణ్డిచ్చం, సబ్బేసం సుకరఞ్హి ఖో;